Zgrzytający problem - bruksizm

Czy zdarzało Ci się odczuć uporczywe bóle głowy, szczęki, pleców lub uszu? Czy doświadczyłeś problemów ze snem spowodowanych częstym wybudzaniem w nocy? A może zaobserwowałeś, że kontur Twojej twarzy nabrał bardziej ostrego, kwadratowego kształtu a powierzchnia Twoich zębów uległa starciu? Jeżeli, odpowiedziałeś twierdząco na powyższe pytania, istnieje pewne prawdopodobieństwo, że występuje u Ciebie choroba zwana bruksizmem.

Czym jest bruksizm?

Bruksizm (z greckiego zgrzytać zębami) cechuje się przede wszystkim niezwykle silnym zaciskaniem zębów i tarciem nimi o siebie. Powodem tego jest wzmożona aktywność mięśni żwaczy. Zaciskanie zębów występuje najczęściej podczas snu, jednak nie wyklucza to wystąpienia objawów bruksizmu również podczas dnia. Bruksizm, jest dysfunkcją narządu żucia zaliczaną do parasomnii według międzynarodowej klasyfikacji zaburzeń snu. Parasomnie należą do grupy zaburzeń przysennych i cechuj̨ą się występowaniem w czasie snu nieprawidłowych objawów lub zachowań, których podłożem jest zapewne częściowe wybudzanie się (Prusiński, 2001). Natomiast w klasyfikacji zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania zgrzytanie zębami możemy odnaleźć w grupie zaburzeń nerwicowych, związanych ze stresem i pod postacią somatyczną, co wskazuje na czynnik psychiczny w etiologii bruksizmu. Z tego powodu powyższą parafunkcję najlepiej rozpatrywać holistycznie - zarówno z perspektywy medycznej jak i psychologicznej. Klasyfikacje choroby jaką jest bruksizm pozwalają tym samym na jego przyporządkowanie do grupy chorób psychosomatycznych, czyli takich, w powstawaniu których czynniki psychologiczne (najczęściej emocjonalne) są bardzo znaczące.

Etiologia bruksizmu

Obecnie trudno wskazać na jednoznaczne czynniki będące przyczyną tej choroby. Możemy jednak skupić się na szeregu cech osobniczych, które mogą mieć istotny wpływ na rozwój a także przebieg bruksizmu. Wśród nich wyróżnić można zarówno biologiczne, jak i psychologiczne predyspozycje indywidualne. Mając na uwadze fakt, że obie sfery (psyche i soma) są ze sobą ściśle związane, warto wziąć je pod uwagę zarówno przy diagnozie jak i wdrażaniu procesu leczenia.

Jak w przebiegu każdej choroby, istnieje grupa osób, która jest szczególnie podatna na wystąpienie danego zaburzenia. W tym miejscu zastanówmy się nad biologicznymi i psychologicznymi czynnikami ryzyka wpływającymi na rozwój bruksizmu. Wśród czynników biologicznych duże znaczenie mają predyspozycje genetyczne a także wszystkie cechy indywidualne jednostki jak wady zgryzu, ukształtowanie szczęki czy historia chorób w rodzinie. Do czynników biologicznych wpływających na rozwój bruksizmu zalicza się również zakażenia pasożytnicze. Wśród czynników psychologicznych dominuje natomiast silny, przewlekły stres, a także nieefektywne sposoby radzenia sobie z nim. Predyktorem wystąpienia bruksizmu są też zaburzenia psychiczne, zwłaszcza z grupy zaburzeń lękowych (fobie, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne czy zaburzenia z dawnej kategorii nerwic).

Objawy i skutki bruksizmu

Czasami bruksizm może przebiegać bez wyraźnych sygnałów rozwijającej się dysfunkcji, natomiast osoba może okresowo doświadczać nieprzyjemnych objawów związanych z chorobą, jednocześnie nie mając świadomości jej występowania. Warto zatem zastanowić się jakie zaobserwowane i powtarzające się sygnały z organizmu mogą zwiastować powstawanie parafunkcji naszego narządu żucia.

            1. JAMA USTNA:

W obrębie jamy ustnej przede wszystkim powinny zainteresować nas postępujące zmiany stomatologiczne. Głównie ścieranie się zębów, anemizacja śluzówki policzków i języka czy obniżanie się linii dziąseł. Także notoryczne krwawienie występujące podczas mycia zębów oraz zaburzenia produkcji śliny powinny być sygnałem do skorzystania z porady lekarskiej.

            2. TWARZ

Długotrwałe zaciskanie zębów może prowadzić do przerostu mięśni żwacza i mięśnia skroniowego czego efektem jest powstanie konturu twarzy o charakterystycznym kwadratowym kształcie.

            3.OBJAWY BÓLOWE

Charakterystyczne dla bruksizmu są różnego rodzaju dolegliwości bólowe zwłaszcza w miejscu przyczepu mięśnia żwacza i skroniowego („bóle szczęki”), a także bóle głowy, uszu, barków, placów i ramion. Są one wynikiem nadmiernych napięć mięśniowych generowanych przez silne zaciskanie zębów.

Leczenie

Wbrew pozorom ta dysfunkcja stomatologiczna dotyka wcale niemałej części populacji. Występowanie bruksizmu szacuje się od 8-20% ogółu społeczeństwa, przy czym częściej zaobserwować go można u adolescentów i młodych dorosłych. Z powodu swojej wieloaspektowej etiologii leczenie bruksizmu nie jest łatwe. Przed wdrożeniem efektywnych sposobów pomocy osobom z tą przypadłością trzeba przeprowadzić z nimi gruntowny wywiad dotyczący ich historii chorób, codziennego funkcjonowania, a także warto rozważyć konsultację psychologiczną. Osoby cierpiące na tą parafunkcję nie zostają jednak pozbawione możliwości skutecznego przeciwdziałania nieprzyjemnym konsekwencjom bruksizmu. Istnieje bowiem szeroki wachlarz technik i form pomocy, z której mogą oni skorzystać. Należą do nich:

  1. Stosowanie szyn odciążających na noc ( można o nie pytać w gabinetach stomatologicznych i u protetyków),
  2. W razie stwierdzenia wady zgryzu stosuje się aparaty korekcyjne (ORA) korygujące stawy skroniowo-żuchwowe,
  3. Leki uspokajające (zarówno ziołowe jak i psychotropowe),
  4. Trening relaksacyjny,
  5. Psychoterapia, jeżeli podłoże bruksizmu ma charakter psychologiczny.

Nieleczony bruksizm może prowadzić do przewlekłych zmian o charakterze zapalnym, a także zwyrodnień stawów skroniowo- żuchwowych. Prowadzi to bardzo często do uporczywych bólów głowy, karku i kręgosłupa, będących wynikiem zmian organicznych układu ruchowego narządu żucia. Na domiar złego zgrzytanie zębami, spędzające sen z powiek osobom dzielącym łóżko z bruksistą, może być często źródłem frustracji i napięć w relacjach interpersonalnych, nie wspominając o najzwyklejszym uczuciu niewyspania i przemęczenia, które odbijają się niekorzystnie na kondyscji psychofizycznej chorego jak i jego najbliższych.

Bibliografia:

Dyczek H., Bruksizm i inne parafunkcje stawu skroniowo-żuchwowego, 2008,

Porczyk S., Bruksizm, grupa synapsis online, 2007,

Prusiński A., Parasomnie: obraz kliniczny, diagnostyka i postępowanie, Sen 2001, Tom 1, Nr 1, 33-39,

Ziółkowska-Kochan M., Kochan J., Pracka D., Dróżdż W., Borkowska A., Bruksizm – problem interdyscyplinarny. Czasopismo Stomatologiczne 2007,6, 391-397.

 

 BYŁY REDAKTOR DZIAŁU 'ROZWIJAM SIĘ'   Studia: Psychologia, V rok, specjalizacja kliniczna człowieka dorosłego oraz pracy i organizacji. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.