Tajemnicze zjawiska psychiatryczno-neurologiczne (cz.2)

Dysocjacyjne zaburzenia tożsamości

Nazywane również osobowością wieloraką. Obecnie uważane za jedno z najciekawszych i zarazem najdziwniejszych zaburzeń psychologicznych. Doczekało się wielu ekranizacji oraz stało się źródłem inspiracji dla wielu autorów. Zaliczane do zaburzeń depersonalizacji zaburzenie, charakteryzuje się występowaniem u osoby dwóch lub więcej różnych osobowości, o na tyle zintegrowanej strukturze by móc funkcjonować samodzielnie. Oddzielne tożsamości mogą posiadać własne indywidualne procesy myślowe oraz  emocjonalne. W literaturze natrafić można na przypadki, gdzie osobowości mają odmienne płci, wiek, choroby somatyczne, charakter pisma, orientacje seksualne, wyniki w testach psychologicznych i pomiarach medycznych (EEG, ciśnienie krwi). Ważnym elementem w diagnozie tego zaburzenia są występujące po sobie naprzemienne epizody amnestyczne nie dające wytłumaczyć się zwykłym zapominaniem. Właśnie wtedy, podczas okresów objętych niepamięcią uaktywnia się alternatywna osobowość. Co ważne, warto zaznaczyć, że często w funkcjonowaniu takich osób wyróżnia się osobowość dominującą. Osobowości mogą wiedzieć o sobie nawzajem i nawiązywać ze sobą kontakt. W etiologii tego zaburzenia dominuje obecnie podejście upatrujące jego przyczyn w urazie emocjonalnym mającym najczęściej miejsce między 4-6 rokiem życia (Bliss). W odpowiedzi na przeżytą traumę osoba wykształca alternatywną osobowość, której zadaniem staje się przejęcie napięcia i negatywnych emocji osobowości gospodarza. Obecnie w leczeniu pacjentów z tym zaburzenie stosuje się indywidualną terapię psychodynamiczną, poznawczą a także hipnozę. Służą one przede wszystkim zintegrowaniu struktury osobowości chorego.

Psychalgia

Należące do grupy zaburzeń zaburzeń somatoformicznych zaburzenia bólowe o podłożu psychicznym. W tym rodzaju zaburzeń pacjent doświadcza rzeczywistych objawów bólowych z różnych części ciała, które są powodem konsultacji lekarskiej. Ból występuje w jednej lub w kilku częściach ciała i powoduje zdecydowane pogorszenie samopoczucia oraz dysfunkcje w obszarach zawodowym i społecznym. Objawy nie mogą być kontrolowane przez osobę i nie są wywoływane przez nią celowo, co odróżnia je od zaburzeń pozorowanych czy zwykłej symulacji. Co istotne, czynnik psychologiczny zdaje się być modulatorem w intensywności, zaostrzeniu i utrzymywaniu się objawów bólowych. Bardzo często przyczyną zaburzeń bólowych jest konwersja czynnika emocjonalnego (stresu, konfliktu) na objaw somatyczny w postaci bólu, który staje się uzasadnieniem dla nieodczuwania lęku. W leczeniu pacjentów z zaburzeniami somatoformicznymi korzysta się z metod terapeutycznych opartych na konfrontowaniu chorych z subiektywnym odczuwaniem przez nich bólu. Ponadto pacjenci poddawani są sugestii i wglądowi, a w niektórych przypadkach podawane są leki wykazujące działanie antydepresyjne.

Fuga dysocjacyjna

 Należąca do zaburzeń dysocjacyjnych fuga (z francuskiego fugue-ucieczka) wiąże się bezpośrednio z opuszczeniem swojego dotychczasowego środowiska życia, które objęte jest stanem amnezji. Osoba w stanie fugi może dosłownie wyjść z domu na kilka dni, tygodni, miesięcy czy nawet lat, by po upływie tego czasu odzyskać pamięć. W tym czasie zmienionej świadomości osoba może przyjąć nową tożsamość i rozpocząć zupełnie nowe życie. Przyczyn powstawania fugi upatruje się w stanach podobnych do objawów konwersyjnych, z tą różnicą, że zamiast „uciec w chorobę“ człowiek naprawdę ucieka od problemu, opuszczając swoje otoczenie. Silne pragnienie zmiany obecnej sytuacji jak i myślenie życzeniowe wraz z mechanizmem obronnym w postaci wyparcia zdają się być obecnie najtrafniejszą próbą opisu wystąpienia zjawiska fugi. Podczas trwania amnezji, osoba funkcjonuje normalnie. Może angażować się w działania związane z pracą, zmienić dotychczasowy styl życia czy założyć rodzinę.

Zespół Diogenesa

Na zespół Diogenesa składa się szereg zachowań dających w efekcie jednostkę chorobową z grupy zespołów zaburzeń zachowania. Do głównych objawów należą: patologiczne zbieractwo (syllogomania) oraz zaniedbywanie higieny osobistej. W efekcie chorzy bardzo często zaczynają przypominać bezdomnych a ich mieszkanie zamienia się w śmietnik. Często w parze z nietypowymi zachowaniami idą zmiany osobowościowe takie jak: podejrzliwość, wycofywanie się z kontaktów społecznych, impulsywność jak i labilność emocjonalna. Przyczyny wystąpienia tego zaburzenia określa się jako konsekwencję zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, otępień i organicznych uszkodzeń mózgu (zwłaszcza płatów czołowych), a także zaburzeń psychotycznych.

Syndrom Stendhala

Objawia się przyśpieszonym biciem serca, zdezorientowaniem, zawrotami głowy oraz możliwymi halucynacjami, które mogą wystąpić podczas kontaktu osoby ze sztuką. Mimo, iż brzmieć to może przewrotnie, bodźcem, który może wywołać powyższe objawy a nawet stać się obiektem ataku, są dzieła sztuki: rzeźby i obrazy, które zgromadzone w dużej ilości na małej przestrzeni działają pobudzająco na osoby dotknięte tą przypadłością.

Zespół Tourette’a

Zespół Tourette’a jest zaburzeniem neurologicznym będącym konsekwencją organicznych uszkodzeń i nieprawidłowości w funkcjonowaniu mózgu. Charakteryzuje się przede wszystkim występowaniem tików werbalnych w postaci chrząknięć, krzyków, wypowiadaniu słów (czasem o wulgarnym charakterze) jak i niewerbalnych takich jak mruganie oczami, poruszanie kończynami lub podskakiwanie. Objawy pojawiają się najczęściej między 2 a 15 rokiem życia. Ponadto w zaburzeniu wystąpić mogą zmiany w sferach poznawczej i kontroli impulsów, takie jak zaburzenia uwagi (przede wszystkim problemy z jej koncentracją) a także nadpobudliwość. Objawy mogą występować pod postacią łagodną lub ciężką, potrafiącą całkowicie zdezorganizować życie chorego. Pojawiające się u chorych koprolalie (niemożność powstrzymania się przed wypowiedzeniem niecenzuralnych wyrazów lub zdań) tłumaczone są zjawiskiem echolalii (zaburzeń myślenia, które objawiają się pod postacią nieodpartej potrzeby powtórzenia słów usłyszanych w wypowiedziach innych osób). Choroba ta dotyka w zdecydowanie większej ilości mężczyzn i trwa najczęściej przez całe życie z ewentualnymi okresami remisji. W celu polepszenia jakości życia chorego i złagodzeniu objawów choroby, stosuje się obecnie terapię poznawczo-behawioralną wspomaganą leczeniem farmakologicznym polegającym na przyjmowaniu przez pacjenta neuroleptyków.

Zespół zamknięcia

Zespół zamknięcia (ang. locked-in syndrome) występuje jako skutek uszkodzenia ośrodkowej części układu nerwowego - pnia mózgu. Przyczyną tego mogą być różnorodne czynniki takie jak: udar mózgu, mechaniczne uszkodzenia mózgu, choroby krążenia czy przedawkowanie leków. Skutkiem uszkodzenia pnia mózgu jest całkowity paraliż prawie wszystkich mięśni szkieletowych przy niezmienionej świadomości człowieka. Oznacza to, że mimo paraliżu ciała osoba nadal jest zdolna do przeprowadzania procesów myślowych, bowiem wyższe struktury mózgowia nie zostają uszkodzone. Człowiek, staje się w ten sposób „więźniem“ własnego ciała. Jedyną możliwością porozumiewania się chorego z otoczeniem stają się ruchy powiek i oczu bowiem osoba zachowuje zdolność do intencjonalnych ruchów tymi narządami. Niestety nie istnieją obecnie sprawdzone metody leczenia tego zespołu a rokowanie jego przebiegu nie jest pomyślne (90% pacjentów umiera w pierwszych 4 miesiącach od uszkodzenia pnia). Jedną z bardziej znanych osób, która cierpiała na ten zespół jest francuski dziennikarz Jean Dominique-Bauby, który mimo swojej choroby napisał książkę „Skafander i motyl“, w której podejmuje temat przemijania, cierpienia ale też miłości i nadziei na lepsze jutro.

Zastępczy zespół Münchhausena

Zastępczy/przeniesiony zespół Münchhausena (ang. Münchhausen syndrome by proxy) należy do zaburzeń psychicznych z grupy zaburzeń pozorowanych. Polega na wywoływaniu objawów chorobowych u osoby zależnej (najczęściej dziecka) przez osobę jej bliską (bardzo często przez matkę). Takie zachowanie noszące znamiona przemocy charakteryzuje się tym, że sprawca w sposób świadomy i celowy indukuje problemy fizyczne lub psychologiczne u osoby zależnej, nie kierując się przy tym pobudkami materialnymi w celach odszkodowania, a jego zachowania nie można uznać za przejaw innego zaburzenia psychicznego. Postępowanie, które może być tragiczne w skutkach ma na celu zaspokojenie potrzeb psychologicznych osoby z tym zespołem (np. w postaci zaangażowania i współczucia ze strony personelu medycznego). Przyczyn wystąpienia zastępczego zespołu Münchhausena upatruje się w głębokich zaburzeniach więzi i nieprawidłowym sposobie nawiązania relacji z obiektem we wczesnym dzieciństwie. Wskazuję się też na wpływ osobowości, zwłaszcza narcystycznej i psychopatycznej w etiologii tego zespołu, gdzie osoba na poziomie nieświadomym odrzuca dziecko. W momencie uświadomienia sobie swojego zachowania, u osoby mogą pojawić się zaburzenia depresyjne a nawet zachowania suicydalne, dlatego w leczeniu zastępczego zespołu Münchhausena stosuje się psychoterapię.

Jak widać w otaczającym nas świecie spotkać się możemy z wieloma osobami dotkniętymi różnymi chorobami psychiatryczno-neurologicznymi. Czasami w etiologii tych chorób większą rolę będą pełniły czynniki psychologiczne a czasem czynniki związane z fizjologią i stanem zdrowia jednostki. Niemniej jednak, pomijając bezpośrednią przyczynę tych dysfunkcji, warto mieć podstawy wiedzy o tych zaburzeniach. Z jednej strony wzbogaca to nasz potencjał intelektualny, ale przede wszystkim uczy nas. Uczy tolerancji, zrozumienia i akceptacji ludzi, którzy pomimo swoich problemów odczuwają, myślą tak jak my i prawdopodobnie pozbyliby się swoich zaburzeń, gdyby tylko mogli. Dlatego warto czasem się zastanowić, czy klnący jak szewc mężczyzna w autobusie i ekstrawagancko ubrana kobieta, rozmawiająca ze sobą w parku, nie są jednymi z nich.

Bibiografia:

  1. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10, Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius“, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Kraków-Warszawa 2000,
  2. A.Bilikiewicz, Psychiatria, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa,
  3. Słownik psychologii, Redakcja naukowa Jerzy Siuta, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2006,
  4. M.Seligman, E.Walker, D.Rosenhan, Psychopatologia, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2001.
  5. A. Księżopolska , S.Kotapka-Minc, Patologiczne zbieractwo, Postępy Psychiatrii i Neurologii 2005
  6. A. Błońska, Atak na Monę Lizę, KopalniaWiedzy.pl, 2009,
  7. D. Berent, A.Florkowski, P.Gałecki, Przeniesiony zespół Münchausena, Psychiatria Polska 2010

​Arykuł powstał w ramach kampanii informacyjno-profilaktycznej "Co nas spina?"

Kampania współfinansowana jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

 

 BYŁY REDAKTOR DZIAŁU 'ROZWIJAM SIĘ'   Studia: Psychologia, V rok, specjalizacja kliniczna człowieka dorosłego oraz pracy i organizacji. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.