• Opublikowane 7 Marzec, 2016

Prawa autorskie w kontekście digitalizacji

W ostatnim czasie bardzo głośno mówi się o digitalizacji. W naszym kraju utworzono nawet zajmujące się tym problemem Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. Co wskazuje, że pojęcie to działa na skalę nie tylko krajową, ale i światową. Przy obecnym tempie i ilości wymienianych informacji jest to proces nieuchronny praktycznie w każdej dziedzinie życia. Wystarczy wyobrazić sobie setki tysięcy czy nawet miliony dokumentów, które w tradycyjnej papierowej formie musiałyby codziennie obiegać świat. Zapisanie ich w formie cyfrowej pozwala zaoszczędzić czas i środowisko w ogromnym stopniu. Ale digitalizacja to nie tylko dokumenty. To również kultura i sztuka, z której korzystamy na co dzień. Już teraz wiele bibliotek oferuje swoje zbiory zapisane w formie cyfrowej. Jak jednak mają się prawa autorskie do tej formy zapisu? Wielu osobom wydaje się, że jeżeli dysponują książką w formie elektronicznej, nic ich nie ogranicza w jej korzystaniu w dowolny sposób. Nic bardziej mylnego. Okazuje się, że taka forma w żaden sposób nie zwalnia użytkownika z przestrzegania praw autorskich.

W kontekście praw autorskich każda rzecz (tekst, obraz, utwór muzyczny itp.) jest utworem. Przedmiot prawa autorskiego określa art. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i jego pokrewnych. Mówi on że: „Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór)”[1]. Są to dobra intelektualne, które w rozumieniu prawnym są własnością ich twórcy. W rozumieniu prawnym opracowanie do utworu nie jest łamaniem prawa autorskiego utworu pierwotnego. Mówi o tym 2 art. w/w ustawy, który stwierdza: „Opracowanie cudzego utworu, w szczególności tłumaczenie, przeróbka, adaptacja, jest przedmiotem prawa autorskiego bez uszczerbku dla prawa utworu pierwotnego.” Oznacza to, że korzystanie z utworu, do którego prawa należą do innej osoby, w celu wykonania własnego utworu, nie jest łamaniem prawa. Oczywiście nie dotyczy to wszystkich tego rodzaju utworów. Przykładem są np. informacje prasowe, czyli mające powiadomić o zaistnieniu faktów, jednocześnie nie będąc komentarzem do nich. J. Sobczak[2] stwierdza w swojej publikacji, że także utwory fotograficzne nie są chronione prawem autorskim, pomimo że są one utworami w rozumieniu prawa. Obecnie w dobie cyfrowych aparatów fotograficznych wykonywanie fotografii jak najbardziej jest procesem digitalizacji obrazu. Jest to wyjątkowy przypadek, ponieważ sporną kwestią może być fakt uznania wykonanej fotografii jedynie informacją, czy może jednak utworem zawierającym w sobie komentarz, czy elementy twórcze wykonującej jej osoby. Ta sama sytuacja dotyczy rejestracji obrazu w formie filmu.

W rozumieniu prawnym wykonana strona internetowa również jest utworem, który jest własnością jej twórcy. Wydawać więc mogłoby się, że wykorzystanie z wykonanych przez siebie utworów takich jak zdjęcia i filmy nie jest ograniczone prawnie w żaden sposób. Nie jest to jednak prawdą. Wykonując fotografię osobie, musimy pamiętać o tym, że wizerunek osoby jest jej dobrem osobistym, i podlega ochronie na podstawie art. 23 i 24 k.c.[3]. Nie dotyczy to fotografowania osób publicznych w momencie pełnienia funkcji publicznych. Taka sama zasada dotyczy utworów na stałe umieszczonych na ogólnie dostępnych drogach czy placach.[4] Oznacza to jednak, iż nie wolno rozpowszechniać fotografii obrazu umieszczonego w placówce organizacji, nawet jeżeli jest on umieszczony w miejscu ogólnie dostępnym.

Podczas tworzenia własnej strony internetowej, czyli digitalizacji treści w środowisku, którym jest Internet, pamiętać należy więc o podstawowych zasadach, których niestosowanie łamie prawa autorskie. Przykładami łamania takich praw są np.

  • wykorzystywanie cudzego tekstu i podpisywanie go własnym nazwiskiem,
  • wykorzystywanie cudzego tekstu bez podawania autora,
  • zamieszczanie we własnym tekście elementów stworzonych przez inne osoby w niewłaściwej formie, czyli bez wykorzystania cudzysłowu, oraz odpowiedniego opisania źródła,
  • wykorzystywanie elementów innych stron internetowych.

Ważnym aspektem przestrzegania prawa autorskiego jest również skanowanie i kopiowanie książek bez zgody autora. Obecnie bardzo powszechne jest zapisywanie książek w formie zeskanowanych dokumentów i zamieszczanie ich na przykład na forach w celu wykorzystania przez studentów. Bezdyskusyjny jest fakt, iż książka taka została poddana procesowi digitalizacji, a także to, że taka forma dystrybucji narusza prawa autorskie twórcy. Łamaniem prawa nie jest fakt kserowania książki. Do własnego użytku można skopiować nawet całą książkę dzięki prawu do użytku dozwolonego[5]. Mówi o tym art. 23 ustawy z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i jego pokrewnych: „Bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego”[6]. Łamaniem prawa jest natomiast powielanie książki i jej rozpowszechnianie. Wykorzystanie kopii książki, obrazu, zdjęcia czy filmu do celów poszerzania wiedzy nie jest łamaniem praw autorskich i jest w pełni dozwolone na podstawie art. 3 rozdz. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i jego pokrewnych:  „1. Bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego. Przepis ten nie upoważnia do budowania według cudzego utworu architektonicznego i architektoniczno-urbanistycznego oraz do korzystania z elektronicznych baz danych spełniających cechy utworu, chyba że dotyczy to własnego użytku naukowego, niezwiązanego z celem zarobkowym.

2. Zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego.”

Reasumując, prawa autorskie mają zastosowanie w digitalizacji utworu w rozumieniu prawa autorskiego w pełnym zakresie. Wykorzystywanie utworu poddanego procesowi digitalizacji jest chronione w taki sam sposób jak utworu w formie tradycyjnej. Poddawanie procesowi digitalizacji również jest objęte szeregiem zasad strzegących prawa własności utworu, poza szczególnymi przypadkami przedstawionymi w rozważaniach. Podczas tworzenia własnego utworu z wykorzystaniem materiałów poddanych procesowi digitalizacji, należy zachować szczególną ostrożność, aby nie naruszyć praw autorskich twórcy.

Bibliografia

  1. Ustawa z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i jego pokrewnych.
  2. Sobczak Jacek, Prawo autorskie i prawa pokrewne, Polskie Wydawnictwo Prawnicze Iuris, Warszawa – Poznań 2000.
  3. Barta Janusz, Czajkowska-Dąbrowska Monika, Zbigniew Ćwiąkalski, Ryszard Markiewicz, Elżbieta Traple, Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, stan prawny na 31 marca 1995 r., red. naukowa Janusz Barta i Ryszard Markiewicz, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1995.
  4. http://www.uprp.pl/uprp/_gAllery/58/36/58363/wlasnosc_intelektualna.pdf

 

Autor: Natalia Motyka



[1] art. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i jego pokrewnych

[2] Sobczak Jacek, Prawo autorskie i prawa pokrewne, Polskie Wydawnictwo Prawnicze Iuris, Warszawa – Poznań 2000.

[3] Sobczak Jacek, Prawo autorskie i prawa pokrewne, Polskie Wydawnictwo Prawnicze Iuris, Warszawa – Poznań 2000. Str. 210

[4] Barta Janusz, Czajkowska-Dąbrowska Monika, Zbigniew Ćwiąkalski, Ryszard Markiewicz, Elżbieta Traple, Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, stan prawny na 31 marca 1995 r., red. naukowa Janusz Barta i Ryszard Markiewicz, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1995. Str. 212

[6] Art. 23 ustawy z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i jego pokrewnych

 


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.