Obalamy mity: Choroba afektywna dwubiegunowa

 

Ta choroba psychiczna zaliczana jest do grupy zaburzeń afektywnych, ze względu na nadmierne i skrajne zmiany nastroju, które pojawiają się w okresowych epizodach manii lub depresji. Jednak niektórzy lekarze zwracają uwagę, że zaburzenie to nie powinno być rozumiane tylko jako „choroba nastroju”. W czasie jej trwania, oprócz rozregulowania mechanizmów odpowiedzialnych za kontrolę nastroju, chory wykazuje ponadto zmiany w poziomie ogólnej witalności, energii, rytmu snu i czuwania oraz napędu „psychicznego” i „fizycznego”.

Objawy i charakterystyka

Charakterystycznym objawem w chorobie afektywnej dwubiegunowej są nawracające (co najmniej dwa) epizody wyraźnie zaburzonego nastroju i aktywności. Jeden epizod to podwyższony nastrój, wzmożona energia i aktywność (nazywane manią lub hipomanią). Drugi epizod ma postać obniżonego nastroju, spadku energii i aktywności (depresja). Pomiędzy tymi dwoma stanami obserwuje się powrót do zdrowia. Zaburzenie to jest tak samo częste u kobiet jak i u mężczyzn.

Trzeba tutaj jasno powiedzieć, że wahania nastroju są naturalne - występują u prawie wszystkich ludzi – i nie każda euforia czy „dół” stanowią o jednostce chorobowej. Aby można zdiagnozować to zaburzenie, muszą wystąpić dwa epizody wyraźnego zaburzenia aktywności i nastroju (wcześniej wspomniane manii (hipomanii) i depresji). Bardzo ważne znaczenie ma długość tych epizodów. Ludzie zdrowi na ogół wracają wcześniej czy później do emocjonalnej równowagi i przez większość swojego życia funkcjonują normalnie. W chorobie afektywnej dwubiegunowej epizody maniakalne rozpoczynają się przeważnie nagle i utrzymują się od 2 tygodni do 4-5 miesięcy. Epizody depresji trwają zwykle dłużej – około 6 miesięcy. Nawroty tych obu stanów są często poprzedzone różnymi wydarzeniami życiowymi lub urazami psychicznymi. Nie jest to jednak czynnik konieczny.

Po czym rozpoznać epizod manii?

Pacjenci przeważnie nie mają wglądu w swój stan psychicznych i fizyczny – czyli nie uświadamiają sobie choroby. Występuje u nich rozhamowanie seksualne, podniecenie psychoruchowe, mogą mieć gonitwę myśli. Bardzo często osoby w tej fazie posiadają przymus nieustannego mówienia, jednak nie zawsze osoby trzecie są w stanie nadążyć za rozmówcą. Może być to spowodowane podwyższonym poziomem noradrenaliny i serotoniny podczas tej fazy. Hormony te, prócz wymienionych wyżej oznak, powodują gonitwę myśli w głowie osoby chorej. Dodatkowo zwiększenie energii objawia się poprzez zmniejszoną potrzebę snu lub kilkudniowy, całkowity brak snu. Pojawienie się impulsywnych zachowań sprawia, że chory stanowi niebezpieczeństwo dla siebie i dla otoczenia. Bywa i tak, że cierpiący na zaburzenie afektywne dwubiegunowe znajduje się w fazie radosnej i niepohamowanej twórczości – znane są przypadki naukowców czy artystów, którzy jak w transie tworzyli swoje teorie, modele i dzieła. Występował przy tym zmniejszony krytycyzm wobec własnych działań, zawyżona samoocena, ale i trudności w koncentracji. Nierzadko, kiedy faza manii ustępowała, sam twórca nie potrafił zrozumieć spisanych przez siebie pism, bądź uznawał, że jednak nie są tak dobre i przełomowe jak twierdził wcześniej.

Po czym rozpoznać epizod depresji?

W tej fazie choroby u pacjentów występuje znaczne obniżenie nastroju i samooceny. Czują oni smutek, lęk, poczucie winy oraz beznadziejność. Ryzyko samobójstwa lub samookaleczeń jest w tej grupie bardzo wysokie. Od 10 do 15% chorych na to zaburzenie odbiera sobie życie. Wyniszczające dla organizmu jest zaburzenie snu i apetytu – po jakimś czasie chory odczuwa zmęczenie i traci zainteresowanie aktywnościami, które kiedyś sprawiały mu radość. Wzmagające się poczucie izolacji jest wzmacniane przez lęk społeczny i wstyd – osoba w czasie trwania epizodu depresji może całkowicie wycofać się z życia społecznego. Spadek koncentracji, motywacji i spowolnienie psychoruchowe mogą powodować, że codzienne czynności samoobsługowe stanowią przeszkodę nie do przejścia. Jak widać jest to stan odmienny od epizodu maniakalnego, jednak oba są równie niebezpieczne dla osób cierpiących na to zaburzenie.

Mity

Wokół tego zaburzenia psychicznego powstało wiele mitów, które są wynikiem nierzetelnego przedstawienia go w mediach masowych, słabej psychoedukacji w społeczeństwie, ale też i trudnością w zrozumieniu złożoności zjawisk w tej chorobie. Poniżej przedstawione zostały stereotypy najbardziej typowe i najczęstsze.

  • Mit: Zaburzenie afektywne dwubiegunowe prawie nie występuje.

Rzeczywistość: Choroba ta nie jest tak rzadka, jak mogłoby się wydawać. To, że nie jest ona tak widoczna, może być spowodowane skutecznością leczenia, dzięki któremu chorzy mogą normalnie funkcjonować w społeczeństwie. Z ogólnych statystyk wynika, że na całym świecie choruje ponad 30 milionów osób, a choroba afektywna dwubiegunowa znajduje się w pierwszej dwudziestce najważniejszych przyczyn niepełnosprawności.

  • Mit: Zaburzenie afektywne dwubiegunowe to kolejna nazwa dla huśtawki nastroju.

Rzeczywistość: Jak już wyżej wspomniano – huśtawki nastroju zdarzają się prawie każdemu. Natomiast objawy zaburzenia nastroju w tej chorobie to coś innego. Symptomy w każdej fazie są dłuższe, ostrzejsze i wręcz uniemożliwiają normalne funkcjonowanie i radzenie sobie z codziennością. O ile wahania nastroju można uznać za adaptacyjne do okoliczności zewnętrznych, to już proces regulacji wewnętrznej w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym zawodzi. W związku z tym emocje i nastrój zmieniają się na ogół bez związku z bodźcami otoczenia, dlatego reakcje chorych często stoją w sprzeczności do sytuacji (np. chichoczą, kiedy zamiast płakać).

  • Mit: Lepiej mieć manię niż depresję.

Rzeczywistość: Niektórzy pacjenci, zwłaszcza w fazie hipomanii, czyli lekko podwyższonego nastroju i poziomu energii, mają miłe wspomnienia z tego okresu choroby. Człowiek jest w dobrym humorze, znikają lęki lub zahamowania, czuje więcej energii i jest bardziej kreatywny. Jednak takie „dobre” okresy są rzadkością, a pozytywne odbieranie świata i innych osób jest nieprawdziwe i nieadekwatne. Dodatkowo podwyższony poziom energii może być z jednej strony przydatny, jednak na dłuższą metę utrudnia on odpoczynek i sen. Część pacjentów otwarcie mówi, że boi się manii. Tłumaczą to zmniejszoną kontrolą nad własnym zachowaniem i osłabionym zdrowym rozsądkiem. Osoby w tej fazie często nadużywają alkoholu lub narkotyków oraz przejawiają zwiększoną seksualność. W drastycznej formie, mania całkowicie dezorganizuje zachowanie.

  • Mit: Poza lekami i psychoterapią osoba chora nie jest w stanie sama wpływać na chorobę.

Rzeczywistość: Faktycznie, dziś farmakoterapia wraz z psychoterapią stanowią główne metody leczenia. Jednak osoba chorująca na zaburzenie afektywne dwubiegunowe również może wspomóc te oddziaływania i wziąć sprawy we własne ręce. Aktywne strategie radzenia sobie to m.in. samoobserwacja, uprawianie ćwiczeń fizycznych, utrzymywanie regularnego trybu snu oraz zdrowe odżywanie się, które również wspomaga codzienne funkcjonowanie.

  • Mit: Choroba ta jest wynikiem słabości osoby.

Rzeczywistość: Tego typu myślenie na temat tego zaburzenia często pojawia się u osób chorych, które przechodzą przez etap depresji, a także można takie opinie zaobserwować u osób zdrowych, ale nierozumiejących istoty tego etapu. Zaburzenie to może dotknąć osoby w różnym wieku, o różnym statusie społecznym, zarówno dojrzałe jak i przeżywające trudności. I nie jest prawdą, że depresja musi wynikać wyłącznie z nieuporządkowanego życia emocjonalnego, jak i nietrafne jest rozpatrywanie jej jako winy bądź kary za grzechy.

Bibliografia

  1. Wciórka J. (red.) (2008). Kryteria diagnostyczne według DSM-IV-TR. Wrocław: Elsevier Urban & Partner
  2. American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: Fifth Edition. DSM-5. Washington, DC: American Psychiatric Publishing
  3. Światowa Organizacja Zdrowia (2000). Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Kraków – Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”
  4.  World Health Organisation. The global burden of disease. 2004 update. www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/2004_report_update/en/index.html. Accessed 06/09/11

​​

Materiał powstał w ramach realizacji projektu „Co Nas Spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego” (III edycja) dotowanego przez Zarząd Województwa Śląskiego.

Więcej informacji o kampanii na stronie: www.wiecjestem.us.edu.pl/co-nas-spina

 

ORGANIZATORZY KAMPANII:

Kontakt: marek.grajcar@gmail.com Magister psychologii, trener treningu psychologicznego i umiejętności psychospołecznych, rekruter, specjalista HR, pasjonat fotografii reportażowej i ulicznej, zagorzały trekkingowiec. Doświadczenie: Specjalista ds. rekrutacji specjalistycznych w branży IT Członek projektów i koordynator w Stowarzyszeniu Górnośląski Klaster Kreatywny w Katowicach Wolontariusz w Zimbardo Youth Center w Katowicach Autor artykułów popularnonaukowych na portalu Więc Jestem! Trener freelancer W czasie studiów: Przewodniczący w Studenckim Kole Psychologii Organizacji przy Uniwersytecie Śląskim Członek Koła Psychoterapii i Treningu Psychologicznego Redaktor Działu Wizualnego w magazynie "Reflektor. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.