Problem samobójstwa

Mało co wywołuje tak wielkie emocje, jak samobójstwo. Już sam termin brzmi złowieszczo, a jeśli dodatkowo wyobrazić sobie co za nim stoi, i co do niego prowadzi, ta wizja staje się wyjątkowo mroczna. Rzeczywiście, ciężko w psychologii wskazać bardziej dosadny i szokujący objaw. Racja, zdarzają się bardziej spektakularne, jak wybiórcze paraliże czy nietypowe kompulsje, ale nawet wśród psychologów dyskusja na ich temat ma bardziej charakter ciekawostki.

Ale nie samobójstwo.

Jeśli ten termin padnie w rozmowie, niezależnie czy w kontekście znajomego czy pacjenta i niezależnie od tego, czy dotyczy samego czynu, czy tylko tendencji ku niemu, towarzystwo poważnieje.

I bardzo słusznie.

Próba samobójcza, nawet nieskuteczna czy wręcz demonstracyjna, świadczy o bardzo dużym cierpieniu z jakim mierzy się (lub mierzył…) jej podmiot. To już nie jest intrygująco ulokowane, wyparte napięcie emocjonalne manifestujące się skurczem dłoni, to nie męczący głos w głowie chorej osoby, to nie wielokrotność liczby trzy, której ilością razy klient musi spłukać wodę zanim czterokrotnie umyje ręce.

To targnięcie się na własne życie.

Chciałbym napisać, że jest to zjawisko niezwykle rzadkie, że spotyka się je sporadycznie i właściwie powinno interesować wyłącznie diagnostów i terapeutów, ale niestety tak nie jest. Właściwie każdy w swoim życiu albo już się spotkał, albo dopiero spotka się z taką sytuacją, czy to wśród znajomych, czy rodziny. W końcu Światowa Organizacja Zdrowia szacuje łączną ilość samobójstw na Świecie na 800 000 udanych prób rocznie, a American Foundation for Suicide Prevention podaje na swojej stronie, że rok 2014 przyniósł w samych tylko Stanach Zjednoczonych 42 773 ofiar śmiertelnych!. Daje to przygnębiającą średnią 117 udanych targnięć na własne życie dziennie, plasując tym samym samobójstwo na 10 miejscu wiodących przyczyn zgonów Amerykanów.

Kto najczęściej odbiera sobie życie? Cóż, oczywiście parametry wahają się w zależności od kultury, o której mówimy, ale można z całą pewnością powiedzieć, ze mężczyźni między 25 a 40 rokiem życia są grupą najbardziej narażoną. W Stanach aż 7 na 10 udanych prób zostało podjętych przez białych mężczyzn w tym przedziale wiekowym!

Jak sprawa wygląda w Polsce? Cóż, nie jest różowo. Nie dość, że wg najnowszych danych WHO (z 2012 roku) plasujemy się na 24 miejscu światowego rankingu, a biorąc pod uwagę wyniki od 1985 plasujemy się aż 8 pozycji wyżej, to jeszcze oceniając nasze “wyniki” z wcześniejszych lat wyraźnie widać tendencję wzrostową ilości zanotowanych przypadków na 100 000 mieszkańców. W samym tylko 2014 roku życie odebrało sobie aż 6165 Polaków, to statystycznie 17 dziennie! W tym aż 84,9% to mężczyźni!

Opinie na temat takiego czynu są różne, zazwyczaj spolaryzowane. Część reaguje smutkiem i współczuciem, zarówno dla rodziny jak i dla oczywistego cierpienia osoby, które doprowadziło ją do takiej śmierci, część z kolei czuje złość, nazywa samobójstwo “aktem egoistycznym” czy “poddaniem się”. Mało kto jednak przechodzi obok tego tematu zupełnie obojętnie. Dlaczego?

Bo samobójstwo to wybór.

Choć wybór podejmowany przy wielkim zawężeniu świadomości, choć podejmowany przy zaślepieniu silnymi emocjami lub całunem depresji, ale jednak wybór. Mało kto może winić pacjenta za chorobę, którą posiada - tak samo ciężko obarczać winą biedaka chorego na schizofrenię czy nieszczęśnika z nerwicą. Natomiast samobójstwo? Ostatecznie to własna chęć i czyn odróżnia je od morderstwa.

Ta świadomość dla części może wydać się najbardziej przygnębiającą częścią tego artykułu, a ja, paradoksalnie, piszę to, by zostawić odrobinę pozytywnego wydźwięku na koniec.

Fakt, że każde samobójstwo poprzedza decyzja o odebraniu sobie życia, oznacza przecież nie tylko to, jak okropnie musi cierpieć osoba ją podejmująca, ale też to, że, jak każdą decyzję, można ją zmienić. Myśli i tendencje samobójcze to nie wyrok, a osoba ich doświadczająca nie jest zdana tylko na los i działanie leków - może sama szukać pomocy, a otrzymać ją może nie tylko z rąk wykwalifikowanego, drogiego lekarza.

Jak więc pomóc osobie, która zwierza się z myśli o odebraniu sobie życia?

Przede wszystkim - nie bagatelizować! Z jakiegoś powodu utarło się przekonanie, że prawdziwi samobójcy nie mówią o tym, że chcą się zabić. Nic bardziej mylnego - aż 80% prób samobójczych poprzedzonych jest jakąś formą “wołania o pomoc”, mówienia o chęci śmierci albo otwartego sygnalizowania myśli samobójczych. Pomyśl - jeśli ktoś jest tak przytłoczony i zdesperowany, że jego głowę zaprzątają myśli o skończeniu ze sobą, a po otwarciu się przed kimś, komu ufa, słyszy prychnięcie i widzi machnięcie ręką, to odchodzi po takiej rozmowie z większą, czy z mniejszą ilością powodów do życia?

Posłuchaj tej osoby, pozwól jej się “odwentylować z emocji”, wyrzucić z siebie frustrację - już sam fakt wygadania się komuś może poprawić jej samopoczucie.

Nie oceniaj i nie moralizuj - ktoś, kto jest w takim skrajnym napięciu i tak nie przyjmie racjonalnych argumentów.

Nie baw się w terapeutę! Jest powód dla którego psychologia to studia pięcioletnie, a praca w interwencji kryzysowej wymaga jeszcze dodatkowej praktyki i kursów - to, co Twoim zdaniem może być “zdroworozsądkowe” może sprawić, że przeczytasz o swoim bliskim w jutrzejszej gazecie. Zamiast tego - zdaj się na profesjonalistów. Postaraj się zasugerować udanie się do psychologa w pobliskiej Poradni Zdrowia Psychicznego (nie trzeba mieć do niej skierowania!) lub Ośrodku Interwencji Kryzysowej - ich adresy i dane kontaktowe znajdziesz bez problemu w internecie, również na naszej stronie. To ważne, byś pomógł znaleźć konkretną placówkę! Nie odsyłaj osoby, która mówić Ci, że chce ze sobą skończyć, do Googli - pomóż jej ustalić termin w konkretnej przychodni.

I ostatnia zasada: nie bój się zadzwonić po pogotowie lub policję! Jeśli osoba, z którą rozmawiasz, jest wyraźnie w złej kondycji i nie jesteś pewien, czy możesz zostawić ją samą - nie ryzykuj! Dyspozytor numeru ratunkowego na pewno Cię nie zignoruje - nawet jeśli nie wyśle do Ciebie karetki, poradzi Ci co zrobić.

***

Na koniec zwracam się do Ciebie bezpośrednio, bo wiem, że często osoby myślące o końcu przeszukują internet w poszukiwaniu… cóż, właściwie czegokolwiek.. Czasem pomocy w wyjściu z kryzysu, czasem pomocy w efektywnym zabiciu się.

To nie ma znaczenia, co Cię tu zawiodło - kliknąłeś w ten artykuł i doczytałeś prawie do końca, choć już po pierwszych akapitach musiałeś zauważyć, że należy on do pierwszej z tych kategorii.

Mam więc do Ciebie lekko tandetne przesłanie: nie rób tego. Pewnie to już słyszałeś, może z ust kogoś, komu się zwierzyłeś, a może przeczytałeś w którymś z poprzednich artykułów, na które natrafiłeś. I choć wiem, że może niewiele to znaczy spod palców autora tekstów na małym portaliku, a ja nie mam prawa stawiać się w Twojej sytuacji, to proszę.

Nie rób tego.

I wbrew temu, co o sobie możesz teraz myśleć, pamiętaj:

Jesteś wartościową osobą.

Wiesz skąd o tym wiem? Stąd, że się tak czujesz.

Więzienne cele są pełne morderców, którzy sypiają w nocy jak dzieci, a najpodlejsi dyktatorzy gwizdali pod nosem ulubione piosenki, skazując miliony na śmierć. Pospolite szumowiny za nic mają obiektywne zarzuty społeczeństwa, a żaden cynicznie uśmiechnięty bankier, który oskubał dziesiątki rodzin do majtek, nie mówi “przepraszam” w innym celu, niż tylko dla zmniejszenia wymiaru kary.

Ty jednak czujesz. I choć te zarzuty wobec siebie rozdmuchałeś znacznie ponad proporcję, to musisz widzieć, że mechanizm, jakim jest samokrytyka, generalnie funkcjonuje - trzeba go tylko wyregulować.

Bądź przed sobą szczery - przecież wiesz, że to samo-upodlenie to nie jest naturalny stan.

Nie jest więc tak, że nic nie możesz zmienić. Nie jest więc tak, że musisz się tak czuć na zawsze.

Dopóki widzisz potrzebę zmiany, dopóty jesteś w stanie wykrzesać na nią siły.

Być może nie samemu, być może nie od razu - ale jesteś. Daj więc sobie szansę być dalej.

Bibliografia:

http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/

http://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/samobojstwa

https://afsp.org/about-suicide/suicide-statistics/

Artykuł powstał  w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego"
(IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach.

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

REDAKTOR DZIAŁU 'STUDIUJĘ' Kontakt: studiuje.wiecjestem@us.edu. (...)


Wirtualne społeczności, realne działanie

XXI wiek to okres, w którym media takie jak: prasa, telewizja czy radio przeżywają swego rodzaju kryzys. To czas, w którym można zauważyć przejście owych mediów do Internetu. Nikt nie może mieć wątpliwości - obecnie Internet zdominował tradycyjne środki masowego przekazu. Początkowo komunikacja w sieci polegała na wysyłaniu e-maili. Obecnie powstają wirtualne społeczności, które ukierunkowane są na organizację wolnego czasu, pozostawanie w kontakcie z ludźmi ze świata realnego, ale także nawiązywanie znajomości z osobami w Internecie. Może to być poszukiwanie znajomych ze szkolnych lat, partnera życiowego na portalach randkowych lub po prostu odwiedzanie różnego rodzaju forów społecznościowych celem porozmawiania na tematy dotyczące poszczególnych zainteresowań. Warto wspomnieć w tym miejscu jaka jest definicja wirtualnego świata. Otóż, T. Dassel definiuje go jako: „środowiska online w Internecie, w których ludzie podobnie się komunikują jak w świecie naturalnym, tworzą związki i interesy, i mogą się ze sobą komunikować.”[1]. W literaturze przedmiotu podkreślane jest to, iż występuje duży związek między wirtualną rzeczywistością a realnym światem.

Wiek jest bez wątpienia istotną zmienną wpływającą na częstotliwość korzystania z różnego rodzaju portali internetowych. Największą aktywność w serwisach społecznościowych przejawiają młodzi ludzie w wieku od 18-24 lat. Im starsze osoby, tym rzadziej spędzają swój wolny czas w Internecie. W 2007 roku większość, a dokładniej 55%, gospodarstw domowych w Unii Europejskiej posiadało dostęp do Internetu. W 2011 roku poziom ten wzrósł do 73%. W Polsce, przynajmniej raz w tygodniu, ze stron internetowych, poczty elektronicznej czy komunikatora korzysta ok. 56% osób. Z Internetu korzystają niemalże wszyscy (93%) dorośli mający wykształcenie wyższe, co ukazuje, że wykształcenie również może mieć wpływ na częstotliwość spędzania czasu, przeglądając różnego rodzaju strony internetowe.

Fenomenem Internetu stało się to, iż jest on obecnie czymś znacznie więcej niż tylko technologią ułatwiającą życie. Dla niektórych jest on po prostu całym życiem. To tam można odnaleźć osoby podobne do nas samych, to tam można odnaleźć przyjaciół, to tam można czytać książki w postaci E-booków, a pomysł na obiad pojawia się po kilku sekundach od wpisania do wyszukiwarki. Nie stać nas na kupienie biletu na koncert naszego ulubionego zespołu? Nic prostszego – na wielu stronach internetowych możemy odnaleźć transmisję na żywo poprzez tzw. streaming. Spełniamy nasze rzeczywiste marzenia w wirtualnym świecie. Skoro przenosimy niemal całe swoje życie w wirtualną rzeczywistość to zastanawiające jest to, czy potrafimy nawiązywać tam tak bliskie i intymne relacje, jak w realnym świecie. Internet pomaga przetrwać ciężką rozłąkę. Możemy ze sobą rozmawiać poprzez różnego rodzaju komunikatory, takie jak Skype czy Gadu-Gadu, będąc oddalonymi od siebie o kilkaset, a nawet kilka tysięcy kilometrów.

Cechami, które przemawiają za fenomenem Internetu jest jego powszechność, dostępność i łatwość podejmowania działań. Niemal w każdym miejscu możemy skorzystać z sieci, na uczelni, w szkole, w galeriach handlowych czy w różnego rodzaju instytucjach państwowych.

Ludzie rezygnują często z korzystania z bibliotek, mimo że książki towarzyszą nam od zawsze. Będąc małymi dziećmi, zasypialiśmy, słuchając bajek czytanych przez rodziców. Będąc uczniami, chodziliśmy dumnie z plecakiem wypełnionym wieloma podręcznikami. Dziś, będąc dorosłymi ludźmi, sięgamy po literaturę dotyczącą naszych zainteresowań. Nie bez kozery mówi się, że książki otwierają nam okno na świat. Internet stwarza możliwości korzystania z nich w inny sposób niż tradycyjny. Powstała elektroniczna forma książki. E-booki mają sporo zalet, m.in. dostępność, brak problemów z ilością egzemplarzy, niższy koszt pozyskiwania, znikają kłopoty z przechowywaniem, są pomocne w walce z wycinką drzew i przede wszystkim wielką zaletą jest to, iż możemy znaleźć w Internecie interesującą nas książkę, niezależnie od pory dnia, a jak powszechnie wiadomo, raczej nie udałoby nam się o drugiej w nocy wypożyczyć danego tytułu w bibliotece.

Obecnie możemy zauważyć zwiększoną aktywność ludzi w Internecie. Wielu nam nasuwa się pytanie – ilu z nich tak naprawdę zachowałoby się podobnie w realnym świecie?

Dostęp do Internetu mają niemal wszyscy. Większość z nas posiada konto na Facebook'u. Ten portal społecznościowy dla niektórych jest dosłownie wszystkim, całym życiem. To na nim tworzą się specjalne profile grup dziekańskich studentów, mające na celu wymianę informacji, notatek i ważnych spraw. To na nim możemy odnaleźć osoby, które tak jak my kochają koty, psy i inne zwierzęta. Facebook to miejsce, w którym możemy spotkać innych fanów naszego ulubionego zespołu, śledzić profile celebrytów oraz porozmawiać z ludźmi.

Ciekawym zjawiskiem, które od jakiegoś czasu ogarnęło Facebook’a jest spotted, czyli nowa moda na zawieranie znajomości. Jedziemy autobusem, tramwajem, pociągiem i nagle widzimy osobę, która niesamowicie nam się spodobała, ale oczywiście zabrakło nam odwagi, żeby się przedstawić i porozmawiać. Wracając do domu, zastanawiamy się, jak możemy odnaleźć tę osobę i plujemy sobie w brodę, dlaczego nie wykorzystaliśmy takiej sytuacji. Przypominamy sobie, że ostatnio widzieliśmy jakiś profil na Facebook’u, gdzie można „odnaleźć” osoby widziane w środkach transportu. Spotted polega na tym, iż wysyłamy wiadomość do administratora profilu, która zostaje, oczywiście w sposób anonimowy, opublikowana, a my cierpliwie czekamy aż odezwie się poszukiwana przez nas osoba. Ważne jest tutaj słowo anonimowość. Tak zwani "Spotterzy" (czyli osoby zwracające się o pomoc w poszukiwaniu danej osoby), zazwyczaj, ujawniają się dopiero po odnalezieniu szukanej osoby. Te profile, poprzez które możemy wysłać anonimową wiadomość i dzięki temu odnaleźć osobę, mnożą się i biją rekordy popularności. Dziś już nie tylko dotyczą środków transportu, ale wszystkich miejsc, do których uczęszczamy: szkoła, biblioteka, kino, teatr, centrum handlowe itd. Możemy znaleźć m.in. „Spotted KZK GOP”, „Spotted Uniwersytet Śląski”, „Spotted Galeria Katowicka i Dworzec PKP”, „Spotted Cinema City”, a nawet „Spotted: Kościół św. Piotra i Pawła”. Na tych profilach często, dodatkowo, można zauważyć ogłoszenia dotyczące zgubienia lub znalezienia czegoś np. w tramwaju. Powstają nawet osobne profile „Znalazłem/zgubiłem”. Niegdyś takie komunikaty były zawieszane na słupach lub tablicach ogłoszeniowych. Ukazuje to, jak ogromną część naszych działań przenosimy do Internetu. Zamieszczając informację o zgubionym telefonie na owych profilach, mamy większą szansę na odzyskanie go, ponieważ powszechnie wiadomo, że więcej osób przeczyta nasz komunikat w sieci niż na powieszonej kartce na tablicy ogłoszeniowej. Ukazuje nam to, jak wirtualne społeczności mogą nam pomóc w naszych rzeczywistych problemach.

W wirtualnym świecie możemy również pomagać. Poprzez kliknięcie myszką w brzuszek pajacyka na stronie www.pajacyk.pl, wspomagamy walkę z niedożywieniem w Polsce i na świecie, której organizatorem jest Polska Akcja Humanitarna. Tak niewielki nasz gest, zajmujący dosłownie kilka sekund, może wspomóc głodnych ludzi. Jak podaje PAH „Co sześć sekund z powodu głodu umiera na naszej planecie jedno dziecko. Jedzenia brakuje co siódmemu człowiekowi na Ziemi, a stan ten, zamiast się polepszać, stale się pogarsza.”[2] Poprzez wirtualną stronę możemy pomóc w realnym życiu. Wiele organizacji charytatywnych prowadzi swoje akcje w Internecie. Na stronie Stowarzyszenia Wiosna, co roku w grudniu, możemy wyszukać rodziny, biorące udział w Szlachetnej Paczce. Wybierając wirtualnie, w sieci rodzinę, tworzymy dla niej paczkę w realnym życiu. Możemy również przekazywać darowiznę, oczywiście również poprzez przelewy internetowe. Wystarczy wpisać w wyszukiwarkę hasło: internetowe akcje charytatywne i można znaleźć mnóstwo stron internetowych, na których poprzez kliknięcie czy rozwiązanie jakiś krzyżówek wspomagamy innych ludzi w ich trudnych sytuacjach życiowych. Ten piękny gest tak naprawdę niewiele nas kosztuje, a tak wielu osobom może pomóc.

Ale nie tylko w akcjach charytatywnych pomagają sobie ludzie w sieci. Na wielu forach społecznościowych możemy znaleźć pytania z prośbami o pomoc w naprawie komputera, kupna samochodu, ale też w mniej ważnych rzeczach, jak na przykład dobór sukienki lub koloru krawata do koszuli. Warto także zaznaczyć, że w sieci istnieje także internetowa poradnia językowa Wydawnictwa Naukowego PWN, którą prowadzi profesor Mirosław Bańko z Uniwersytetu Warszawskiego, a pomagają mu przy tym specjaliści do spraw językoznawstwa. Jeśli mamy rzeczywisty problem z odmianą, poprawnym użyciem zwrotów czy też interpunkcją, możemy bezpłatnie zwrócić się o pomoc do tej wirtualnej poradni, która pomoże nam rozwiać wszystkie nasze wątpliwości. Jeśli mamy także problemy z nauką oraz użyciem języków obcych, możemy nawet skorzystać z usług internetowych korepetytorów, którzy prowadzą swoje zajęcia, komunikując się ze swoimi uczniami poprzez komunikator Skype (mogą nawet prowadzić wideo konferencję indywidualną lub z innymi członkami grupy). Jest to sprzyjająca sytuacja zarówno dla lektorów języków obcych, jak i ich uczniów, ponieważ wszystko odbywa się bez wychodzenia z domu (nawet płatność może być wykonana elektronicznie), nie wspominając już o tym, że wszystko ma miejsce w dogodnych dla nich godzinach, przeważnie wieczornych, podczas gdy tradycyjne szkoły nauczania języków obcych są już zamknięte. Płatność za te lekcje nie różni się od cen za standardowy sposób nauczania. Jest to świetna okazja dla ludzi aktywnych zawodowo, jak i osób opiekujących się dziećmi, aby choć na chwilę oderwać się od rzeczywistości i zająć tylko sobą. Te internetowe korepetycje odbywają się przeważnie w tych samych wirtualnych grupach, w których mogą nawiązać się relacje towarzyskie utrzymywane w realnym życiu. Taki sposób nauczania może wpływać pozytywnie na charakter człowieka i pomagać mu przezwyciężyć trudności w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji w rzeczywistości.

Na temat zalet można pisać godzinami, jest ich naprawdę wiele. Jednak nie można zapominać o wadach. Jest wiele zagrożeń, które czekają na nas w sieci: cyberprzemoc, uzależnienie od Internetu czy pornografia. Wielką wadą, choć w niektórych aspektach też i zaletą, jest anonimowość człowieka w sieci. Jest to tak naprawdę jedynie pozorna anonimowość, ale często przestępcy zajmujący się pornografią lub sprawcy cyberprzemocy potrafią pozostawać niewidoczni dla organów ścigania. Cyberprzemoc to „powtarzające się umyślne działania sprawców, takie jak prześladowanie, zastraszanie, nękanie i wyśmiewanie z wykorzystywaniem Internetu i narzędzi elektronicznych, m.in.: czatów, witryn i forów dyskusyjnych, naruszające prawa lub dobra osobiste osób, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne ofiar”[3]. Poczucie anonimowości i bezkarności sprawców oraz psychologiczna łatwość poniżania osoby sprzyja przemocy w Internecie. W Internecie każdy może być każdym. Jednego dnia możemy być wykształconym, czterdziestoletnim mężczyzną, pełniącym funkcję dyrektora w dobrze prosperującej firmie, a drugiego dnia dziesięcioletnią dziewczynką, uczęszczającą do szkoły podstawowej. I to jest właśnie to największe zagrożenie czyhające na nas w sieci. Cyberprzemoc jest problemem globalnym, ponieważ występuje wszędzie tam, gdzie jest dostęp do mediów elektronicznych.

Wirtualna społeczność może przyczynić się też do obniżenia samooceny, ponieważ napotkane w sieci ataki niosą poważne konsekwencje w realnym życiu dla doświadczającej ich osoby. Taki człowiek narażony jest na przeżywanie silnych, negatywnych emocji takich jak: zdenerwowanie, stres, wstyd a nawet strach. Pojawiają się różnego rodzaju problemy przystosowawcze takie jak: wzrost agresywności, nieufność, wrogość czy emocjonalna labilność. Mogą pojawiać się nawet myśli samobójcze. Te negatywne skutki ukazują nam, że w sieci nikt nie może czuć się bezpiecznie. W każdej chwili ktoś może włamać się na naszego emaila albo z naszego komputera skraść i udostępnić osobiste pliki. Wirtualne działania sprawców cyberprzemocy mają ogromny wpływ na rzeczywistość ich ofiar. Włamując się do naszej elektronicznej poczty, osoba tak naprawdę wkrada się do naszego realnego życia.

Prostą drogą do uzależnienia od Internetu jest korzystanie z niego, aby „uciec od złych myśli”[4]. Osoba uzależniona spędza w sieci coraz więcej czasu, rezygnując z innych form życia, co może powodować zaniedbanie życia rodzinnego, zawężenie zainteresowań, brak troski o własne zdrowie a nawet i utratę pracy.

Podsumowanie

Reasumując, można powiedzieć, że działanie wirtualnych społeczności z pewnością oddziałuje na naszą rzeczywistość. Niegdyś było nie do pomyślenia wykonanie przelewu pieniężnego przez Internet, czytanie E-booka (dzięki procesowi digitalizacji zbiorów), porozmawianie ze swoimi przyjaciółmi ze szkolnej ławki przez komunikator czy udzielanie korepetycji w sieci. Organizowanie się w wirtualne społeczności może dostarczać nam nie tylko rozrywki, ale także ułatwić funkcjonowanie w codziennym życiu. Możemy otrzymać wiele szybkich i pomocnych rad udzielanych przez, tak naprawdę, obce dla nas osoby nieoczekujące w zamian żadnej rekompensaty. Angażując się w internetowe akcje charytatywne, jak wspomniane wyżej przeze mnie klikanie w brzuszek pajacyka, umożliwia nam poprzez wirtualną czynność, pomoc w realnym, często ciężkim i trudnym życiu. Nie możemy jednak zapominać o wielu negatywnych konsekwencjach czyhających na nas w sieci. Łatwo można paść ofiarą przestępcy, który poprzez swoje wirtualne działania, może zmienić nasze realne życie. Trzeba umieć korzystać z Internetu z głową, ponieważ może on stanowić kopalnię wiedzy, w innym przypadku możemy stać się jego ofiarą i zostać wyalienowani z wirtualnej/rzeczywistej społeczności.

 

Literatura:

  1. Albański, L. (2010). Wybrane zagadnienia z patologii społecznej. Kolegium Karkonoskie w Jeleniej Górze, Jelenia Góra.
  2. Banse, G., Rzeczywistość wirtualna i jej odniesienie do rzeczywistości realnej. W: Kiepas, A. (2009). Sułkowska M., Wołek M. (red.), Człowiek a światy wirtualne, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
  3. Feliksiak M. (2012). Korzystanie z Internetu. Komunikat z badań. http://www.cbos.pl.
  4. Oleksy, E., Hukało, P., Spotted, czyli nowy sposób na podryw. Jak znaleźć profile spotted?. http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/766203,spotted-czyli-nowy-sposob-na-podryw-jak-znalezc-profile-spotted,id,t.html?cookie=1.
  5. Szpunar, M. (2004). Społeczności wirtualne jako społeczności - próba ujęcia socjologicznego. W: M. Radochoński, B. Przywara (red.), Jednostka-grupa-cybersieć. Psychologiczne, społeczno-kulturowe i edukacyjne aspekty społeczeństwa informacyjnego. Rzeszów, WSIiZ.
  6. Wallace, P. (2001) Psychologia Internetu. Dom Wydawniczy Rebis, Poznań.
  7. Wasylewicz, M. Książka papierowa czy elektroniczna – preferencje czytelnicze dzieci i rodziców w dobie ekspansji nowych technologii. Katedra Pedagogiki Medialnej Uniwersytet Rzeszowski, http://www.ktime.up.krakow.pl/symp2014/referaty_2014_10/wasylewicz.pdf.
  8. Wądołowska K. (2010). Społeczności wirtualne. Komunikat z badań. http://www.cbos.pl/.
  9. http://www.pah.org.pl/nasze-dzialania/106/glod_i_niedozywienie.
  10. http://www.pajacyk.pl/#index
  11. http://www.psychologia.edu.pl/czytelnia/50-artykuly/235-zespol-uzaleznienia-od-internetu-zui-em-internet-addiction-syndrome-ias-em.html.
  12. http://sjp.pwn.pl/poradnia.

 

Literatura cytowana:

[1] Banse, G. (2009). Rzeczywistość wirtualna i jej odniesienie do rzeczywistości realnej. W: Kiepas A, Sułkowska M., Wołek M. (red.), Człowiek a światy wirtualne (s. 43). Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
[3] Albański, L. (2010). Wybrane zagadnienia z patologii społecznej (s. 44). Kolegium Karkonoskie w Jeleniej Górze, Jelenia Góra.

Ukończyła studia I stopnia na kierunku Praca socjalna, obecnie studentka studiów II stopnia na kierunku Nauki o rodzinie. Kontakt: paulina199940@onet. (...)


Nieokreślone zaburzenia odżywiania się

Zachodnia cywilizacja stawia przed nami coraz to więcej wyzwań. Przestaje wystarczać tylko ciężka praca, by zostać uznanym za osobę spełnioną. Miarą osiągnięcia sukcesu staje się także nasze zdrowie, dbałość o siebie czy atrakcyjność fizyczna. Jest to niejako odpowiedź na globalnie występujący problem nadwagi. Niedawno Światowa Organizacja Zdrowia ustaliła, że liczba osób otyłych w Europie zwiększyła się trzykrotnie od lat osiemdziesiątych. Wzrost ten miał miejsce także w krajach, gdzie problem otyłości zwykle miał bardzo małą skalę. Dlatego wśród społeczeństw zachodu powoli pojawia się coraz silniejsza presja, by utrzymywać zgrabną sylwetkę. I trudno się dziwić - wszak dobry stan organizmu wzmacnia naszą efektywność i samopoczucie. Idea ta staje się tak popularna, że wiele nowoczesnych firm czy instytucji decyduje się na podjęcie kroków ku dobrej zmianie. Przykładowo, pracodawcy zaczynają oferować karnety sportowe oraz zdrowe przekąski dla swoich pracowników, a ze szkół znikają słodycze i wysoko przetworzone produkty…

Nie ma w tym nic złego, jeśli wzorzec, do którego dążymy, jest realny do osiągnięcia (i utrzymania). Niestety środki masowego przekazu niekoniecznie promują to, co zdrowe. Zakłada się, że taki wypaczony kanon „piękna” pierwszy raz pojawił się w drugiej połowie ubiegłego wieku i od tamtej pory moda na posiadanie nienaturalnie szczupłej sylwetki falami wraca do łask za pośrednictwem kolorowych czasopism czy telewizji. Dodatkowo jesteśmy bombardowani różnymi ofertami produktów spożywczych i wmawia się nam, że są one dobre, że dadzą nam radość. Po części jest to prawda - żywność jest naszym paliwem i źle pracuje się, będąc głodnym. Czasami jednak sięgamy po jedzenie dla czystej przyjemności lub, by poprawić sobie humor w stresującej sytuacji. W takim wypadku, duży wybór produktów może wręcz zaszkodzić. Ponieważ nie jest łatwo się kontrolować, większość z nas prędzej czy później decyduje się na wprowadzenie diety. Niestety w niektórych przypadkach może ona przybierać formy groźne dla zdrowia. Z zaburzeniami odżywiania najczęściej kojarzy się anoreksja i bulimia – zjawiska dobrze opisane i nagłośnione w mediach. Należy jednak pamiętać, że to nie jedyne przypadłości związane z nadmiernym koncentrowaniem się na jedzeniu. Dlatego w dalszej części niniejszego artykułu poruszone zostaną te mniej znane, ale równie niebezpieczne.

Ortoreksja

Ortoreksja jest nowo poznawanym zaburzeniem odżywiania, które dotąd nie zostało w pełni zbadane. Pojęcie zostało wprowadzone w 1997 roku przez amerykańskiego lekarza Bratmana i jest połączeniem dwóch greckich słów: ortho – prawidłowy, właściwy; orexis – apetyt, pożądanie. W wielkim skrócie jest to patologiczny stan zafiksowania się na spożywaniu właściwej i zdrowej żywności. Według niektórych źródeł problem ortoreksji może dotyczyć 0,5 – 6,9% populacji. Zaczyna się niewinnie, od unikania niektórych składników (np. cukrów), przez stopniowe ograniczanie i eliminację kolejnych produktów, uznając, że mogą mieć niekorzystny wpływ na stan zdrowia. Ortoleksja może być również związana z unikaniem określonych sposobów obróbki żywności (np. gotowania, smażenia, mrożenia). Charakterystyczną cechą tego zaburzenia jest patologiczne zabsorbowanie tematyką zdrowej żywności, utrudniające normalne funkcjonowanie. Osobie popadającej w tę przypadłość coraz więcej czasu zajmuje czytanie, kupowanie czy przygotowywanie posiłków wedle coraz bardziej restrykcyjnych reguł. Życie ortolektyka skupia się na szukaniu i przyrządzaniu bezpiecznego pożywienia. Podczas konsumpcji, każdy kęs jest jedzony wolno i wielokrotnie żuty, a jedzeniu zaczyna towarzyszyć kontemplacja. Każde odstępstwo od wcześniej przyjętych zasad powoduje natomiast poczucie winy i wprowadzenie dodatkowych restrykcji. Ostatecznie prowadzi to do niezwykle rygorystycznych ograniczeń żywieniowych, powodujących niedobór składników odżywczych, spadek masy ciała, niedożywienie i inne niekorzystne skutki zdrowotne, ze śmiercią włącznie.

Jak może powstać takie zaburzenie? Najprawdopodobniejsza hipoteza zakłada, że u jego źródła leżą zachowania mające na celu uniknięcie jakiejś choroby czy poprawę kondycji fizycznej. Ortorektycy, podobnie jak hipochondrycy, zbyt silnie chcą uniknąć chorób cywilizacyjnych. Może to dotyczyć złego działania niektórych narządów (jak przy cukrzycy), nietolerancji niektórych składników odżywczych (np. laktozy) lub alergii na niektóre pokarmy. Najbardziej podatną na to zaburzenie grupą są osoby, które uprzednio cierpiały z powodu jakiegoś schorzenia wymagającego zmiany diety. Lęk przed kolejnym zachorowaniem będzie powodował, że taka osoba może decydować się na wprowadzanie kolejnych ograniczeń dietetycznych, nawet jeżeli pierwotna choroba została już wyleczona i nie jest to konieczne. Podejrzewa się, że osób cierpiących na ortoreksję może być więcej wśród wegetarian, frutarian czy witarianistan (dla niewtajemniczonych – witarianizm zakłada dietę wykluczającą spożywanie pokarmów poddanych obróbce termicznej). Inni angażują się w działalność organizacji walczących o prawa zwierząt, zajmujących się roślinami transgenicznymi czy organicznym jedzeniem. Badania dowodzą, że czynnikami predysponującymi do rozwoju ortoreksji są także: nieprawidłowy stosunek do jedzenia i wyższe wartości BMI. Motywacją do rozpoczęcia restrykcyjnej diety może zatem być także chęć zmniejszenia masy ciała. Ortorektyków można częściej spotkać wśród osób wykazujących większą aktywność fizyczną, a także wśród tych, którzy dążą do zachowania modelu idealnej, szczupłej sylwetki propagowanej w środkach masowego przekazu. W takim wypadku przykładowy łańcuch redukcji może zacząć się od ograniczania i kompletnej eliminacji słodyczy, następnie produktów przetworzonych, tłuszczy, niektórych owoców i tak dalej - aż wachlarz produktów w diecie drastycznie zmaleje do poziomu, w którym organizmowi będzie brakować niektórych mikro i makroelementów.

Selektywne zaburzenie odżywiania

Nazywane w skrócie SED (Selective Eating Disorder) polega na niechęci do niektórych rodzajów pokarmów, a niekiedy objawia się nawet irracjonalnym strachem przed określonymi produktami. Osoba z tym zaburzeniem może jeść tylko pewien rodzaj pokarmów, pozostałe powodują awersję i/lub lęk. Uważny czytelnik może tutaj spytać: no dobrze, ale czym to się różni od opisanej wyżej ortoreksji? Otóż różne są przyczyny obydwu zaburzeń. Selektywne zaburzenie odżywiania zwykle ma początek jeszcze w dzieciństwie, szczególnie w okresie, gdy do diety młodego człowieka wprowadza się nowe produkty. Co ważne, niechęć ma wyłącznie podłoże psychiczne i wiąże się z irracjonalnym lękiem. W najostrzejszych przypadkach może nawet dojść do ataków paniki na sam widok niechcianej potrawy - w ortoreksji takie zjawisko nie występuje.

Mówiąc o przyczynach tego zaburzenia, najczęściej spowodowane jest jakimś traumatycznym wydarzeniem kojarzonym z konkretną potrawą czy rodzajem pożywienia. Może to być zakrztuszenie, zatrucie pokarmowe czy jakiś epizod wymiotów. Co ciekawe, cierpiąca na tą dolegliwość osoba często nie pamięta, jakie wydarzenie przyczyniło się do rozwoju awersji. Najbardziej głośny przykład tego zaburzenia dotyczy pewnej Brytyjki, która od 15 lat żywiła się wyłącznie frytkami, a każdy inny pokarm powodował u niej lęk. Czynnikiem aktywującym zaburzenie była śmierć jej babci. Pogrążona w żałobie dziewczyna początkowo nie była w stanie nic przełknąć, później przekonała się tylko do frytek. Jak łatwo się domyślić, tego typu dieta zadziałała wyniszczająco na organizm, powodując awitaminozę i osłabienie - stąd pacjentka zaczęła poszukiwać fachowej pomocy.

Jak sobie radzić z SED?

W większości wypadków selektywne zaburzenie odżywiania mija samoistnie - bez potrzeby jakichkolwiek działań. Zazwyczaj bowiem dotyczy niewielu produktów i nie przeszkadza w normalnym życiu. Przykładowo, SED może dotyczyć zrezygnowania z ryb po uprzednim skaleczeniu się ością podczas przełykania. Są jednak przypadki, w których trzeba wdrożyć jakieś działania. Dzieje się tak głównie w momencie, gdy dieta staje się zbyt restrykcyjna i powoduje niedożywienie. W takiej sytuacji istotna będzie prawidłowa suplementacja i włączanie ważnych witamin i minerałów. Dodatkowo powinno się skonsultować ze specjalistą, gdyż może się okazać, że potrzebna będzie terapia polegająca na wyeliminowaniu lęku przed pożywieniem.

Syndrom nocnego jedzenia

NES (Night Eating Syndrome) polega na niekontrolowanym podjadaniu w ciągu nocy, związanym z zaburzeniami nastroju i snu. W ciągu jednej nocy może dojść nawet do kilku epizodów objadania, co dodatkowo może przyczyniać się do rozwoju otyłości. Podobnie jak ortoreksja, syndrom nocnego jedzenia jeszcze nie doczekał się oficjalnego zakwalifikowania do zaburzeń jedzenia, spełnia jednak podstawowe kryteria niespecyficznych zaburzeń odżywiania oraz dotyczy znacznej ilości osób. Może występować samodzielnie lub towarzyszyć otyłości czy depresji. Charakteryzuje się głównie tym, że ponad połowa dobowego pożywienia spożywana jest w nocy po godzinie 19.00. W przeciwieństwie do bulimii, spożywane porcje nie są duże, jednak dochodzi do nich wielokrotnie w ciągu jednej nocy. Towarzyszą temu problemy z zaśnięciem czy wybudzanie się ze snu powodowane wzmożonym łaknieniem. Co ciekawe, spożywanie pokarmów nie daje jedzącemu przyjemności – jest jedynie źródłem poczucia winy i wstydu. Mimo tego, cierpiący na tą przypadłość nie jest w stanie nad sobą zapanować, czując wewnętrzny przymus, by jeść. Oczywistymi powikłaniami takich bezsennych nocy jest zmęczenie w ciągu dnia i brak apetytu po przebudzeniu.

Kto jest najbardziej narażony na syndrom nocnego jedzenia? Etiologia do tej pory nie została zupełnie wyjaśniona, lecz według niektórych źródeł, odsetek osób cierpiących z powodu zespołu jedzenia nocnego jest znacznie wyższy wśród osób otyłych. Wynika z tego, że zespół jedzenia nocnego może mieć podłoże genetyczne. Nie można wykluczyć także złego funkcjonowania gospodarki hormonalnej organizmu. U cierpiących na tą przypadłość zauważono bowiem problem z wydzielaniem melatoniny i leptyny. Pierwszy z wymienionych hormonów odpowiada za prawidłowy sen, ten drugi z kolei hamuje apetyt w porach nocnych. Zakłada się, że zaburzenia rytmu snu również mogą sprzyjać wystąpieniu NES, w szczególności gdy wiążą się z odczuwaniem silnego, długotrwałego stresu. Podsumowując, wydaje się, że syndrom nocnego jedzenia wynika z kombinacji czynników biologicznych, genetycznych i emocjonalnych, lecz są to tylko hipotezy wymagające dalszych badań.

Jak sobie poradzić z NES: przede wszystkim pomoc powinna polegać na poszukiwaniu wsparcia wśród domowników lub osób najbliższych. Najlepiej poprosić jakąś osobę, by przed pójściem spać zamknęła na klucz drzwi do kuchni lub żeby uniemożliwiła dostęp do pożywienia w ciągu nocy (np. zamek do drzwi lodówki). Należy też zadbać o to, by przed snem usunąć produkty spożywcze z otoczenia, pozostawiając sobie jedynie wodę mineralną. Drugim ważnym krokiem jest przyzwyczajenie organizmu do innego rytmu dobowego przez zaplanowanie pięciu posiłków w ciągu dnia. Rozpocznij więc dzień od zjedzenia solidnego śniadania zaraz po przebudzeniu. Szczególnie na początku może być to trudne z powodu braku apetytu – w takim wypadku zmuś się do konsumpcji czegokolwiek. Wyżej wspomniane posiłki staraj się spożywać o podobnych porach i pamiętaj, żeby ostatni posiłek zaplanować nie później niż 3 godziny przed snem. Po trzecie, powinno się zredukować poziom odczuwanego stresu. Mogą temu zaradzić techniki redukujące poziom stresu. Już 20 minut relaksacji mięśniowej znacząco redukuje takie wskaźniki stresu, jak uczucie niepokoju czy poziom kortyzolu (hormon powodujący stres). Po dwóch tygodniach codziennego stosowania relaksacji, badani pacjenci wykazywali m.in.: obniżenie napięcia psychofizycznego, niepokoju, złości, zmęczenia. Znacznie wzrosła u nich ilość pożywienia zjadanego rano, a zmalała w porach wieczornej i nocnej.

Jedzenie kompulsywne

Do tego zaburzenia dochodzi w momencie, gdy jedzenie zaczyna rządzić naszym zachowaniem. Zacznijmy od przeanalizowania słowa kompulsja – w psychologii jest to zachowanie, przed którym trudno się powstrzymać. Jeśli tym zachowaniem jest czynność jedzenia, doświadczamy konieczności spożywania dużej ilości produktów. Taki przymus najczęściej pojawia się pomiędzy głównymi posiłkami i dotyczy wybranych potraw lub, co gorsza, jedzenia wszystkiego, co nam wpadnie w ręce. Motywacją takich „ataków” nie jest głód, lecz uporczywe myśli powodujące przymus objadania się. Sam napad trwa około 30 - 60 minut, jednak w tym czasie może dojść do konsumpcji ilości kalorii większej od faktycznego zapotrzebowania. Dlatego po epizodzie kompulsji mogą pojawić się negatywne emocje, uczucie wstydu, zażenowania, może nawet złości skierowanej na samego siebie. Powyższe symptomy są bardzo podobne do bulimii, lecz występuje to jedna zasadnicza różnica. Przy jedzeniu kompulsywnym nie występują wymioty, a osoba zaburzona szybko zaczyna przybierać na wadze.

Jak przeciwdziałać kompulsji jedzenia?

Główną strategią jest przeciwdziałanie schematom myślowym powodującym przymus konsumpcji. Kontrolowanie swoich reakcji nie jest jednak łatwe. Wprowadzenie diety nie wydaje się dobrym pomysłem, zwłaszcza że osoba cierpiąca na kompulsywne objadanie się, zwykle jada główne posiłki z innymi domownikami, a napady pojawiają się pomiędzy posiłkami. Pierwszym krokiem jest poszukanie przyczyn powodujących kolejne „ataki”. Przykładowo może to być nadmierny stres spowodowany nadmiarem obowiązków, poczuciem winy, niską samooceną. Częstą przyczyną może okazać się po postu znudzenie czy uczucie samotności, kiedy jedzenie staje się rozrywką. Niezależnie jaka jest przyczyna kompulsji, musimy wyeliminować jak najwięcej z nich. Gdy jest to stres, można spróbować technik relaksacyjnych; jeżeli powoduje je nuda – zacznijmy działać. Najlepiej jest siąść w spokojnym miejscu i spisać parę doraźnych strategii pomocnych w momencie, gdy następnym razem poczujesz chęć opustoszenia kuchni z pożywienia. Działania jakie wykonasz są zupełnie dowolne, ważne by się czymś zająć, nauczyć się reagować na kompulsję. Przykładowo, gdy poczujesz pierwsze objawy uporczywych myśli, możesz natychmiast wyjść z domu na spacer, zadzwonić do bliskiej Ci osoby czy skorzystać z jakiejś techniki relaksacyjnej. Ta ostatnia metoda może okazać się szczególnie pomocna, gdy kryzys jest spowodowany przez silny stres. Jeśli powyższe metody nie pomogą, nie załamuj się. W takiej sytuacji warto się udać na konsultację do psychologa lub psychoterapeuty. Wielu przedstawicieli tych zawodów specjalizuje się w tego typu dolegliwościach i po zebraniu ważnych informacji zaproponują indywidualny plan zaradczy.

Podsumowując powyższy artykuł, pragnę jeszcze raz zwrócić uwagę na zagrożenia płynące ze strony tak pozornie prostej czynności, jaką jest jedzenie. W dobie XXI wieku, kiedy wymaga się od nas pracy pod presją czasu i w wielkim stresie, nie mamy czasu na realizację osobistych celów, a co dopiero na zaspokajanie podstawowych potrzeb związanych z pożywieniem. Żyjąc w takim środowisku, można łatwo dać się podejść reklamie i uginającym się od produktów spożywczych marketom. Z jednej strony oferuje się nam mnogość produktów: słodyczy, jedzenia typu fast food, przekąsek. Z drugiej natomiast odczuwamy naciski społeczne, by pozostać w formie i cieszyć się dobrym zdrowiem. Płynący z tego stres i poczucie winy może doprowadzić do rozwoju groźnych zaburzeń odżywiania i postrzegania swojej sylwetki. Mam nadzieję, że ten artykuł będzie przestrogą i wskazówką, by zachować równowagę w kwestii diety i zdrowego stylu życia.

Bibliografia:

  1. Kędra E. Zaburzenia odżywiania – znak naszych czasów. Piel. Zdr. Publ. 2011
  2. Brytek-Matera A. Orthorexia nervosa – an eating disorder, obsessive – compulsive disorder or disturbed eating habit? Arch. Psychiatr. Psych. 2012;
  3. Pilska M., Jeżewska-Żychowicz M. Psychologia żywienia. Wybrane zagadnienia. Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2008.
  4. Ewa Konarowska: Jedzenie kompulsywne (pol.). 2013

Artykuł powstał  w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego"
(IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach.

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

  Kontakt: bartlomiej.kochanowski@gmail.com Absolwent Wydziału Pedagogiki i Psychologii UŚ, kierunek Psychologia ze specjalnością psychologii kliniczno-sądowej oraz pracy i organizacji   Psycholog transportu z uprawnieniami do badań kierowców – ukończone studia podyplomowe w Szkołe Wyższej Psychologii Społecznej w Katowicach   Trener umiejętności psychospołecznych Doświadczenie zawodowe: Konsultant ds. Szoleń i Rozwoju HR Psycholog w Śląskiej Fundacji Obywatelskiej LEX CIVIS - prowadzenie konsultacji psychologicznych, szkoleń adaptacyjnych, profilaktyka zdrowia psychicznego, udzielanie wsparcia psychologicznego. (...)


Bariery komunikacyjne

Każdy z nas w swoim życiu niejednokrotnie zderzył się z przeróżnymi barierami w  komunikowaniu się. Pokuszę się nawet o stwierdzenie, że w każdej rozmowie, dyskusji, jaką prowadzimy z innymi, napotykamy, ale i sami stawiamy, pewne ograniczenia wobec partnera rozmowy. Pewnie po części nieświadomie lub nie z własnej winy, jednak nie da się ich istnienia ukryć. A jak wiadomo podstawą dobrych relacji z innymi ludźmi jest prawidłowa komunikacja. Jest nam ona niezbędna w życiu codziennym, czy to w pracy, szkole, domu, autobusie. Wszędzie spotykamy się z ludźmi, a spotkaniom tym towarzyszy rozmowa. Zatem porozumienie między dwoma osobami winno być procesem efektywnym i dostarczającym obu stronom satysfakcji. Wiadomo, że bariery w porozumiewaniu się z innymi nie są niczym niezwykłym. Spotykamy się z nimi na co dzień i możemy mniej lub bardziej efektywnie z  nimi walczyć. Na pewno nie należy ich ignorować, ale nie należy też przykładać do nich nadmiernej wagi. Zrozumienie charakteru barier pomaga w ich przezwyciężeniu i czyni proces komunikacji skuteczniejszym, co ułatwia i usprawnia relacje i pracę z innymi ludźmi. Pozwolę sobie teraz omówić niektóre z barier w komunikowaniu, jakie napotykamy w życiu codziennym i jakie z pewnością dotyczą każdego z nas.

Pierwszą barierą jest zderzenie cech osobowości nadawcy i odbiorcy. W swoim życiu spotykamy wiele osób, a każda z nich ma inny temperament i  charakter. Zetknięcie się ze sobą dwóch odmiennych osobowości może spowodować wzajemne niezrozumienie, ale wbrew pozorom może okazać się, że takie osoby potrafią świetnie dogadać się ze sobą. Gdy spotykają się ze sobą melancholik i sangwinik, to ich rozmowa z wysokim prawdopodobieństwem będzie satysfakcjonująca. Będzie tak, ponieważ sangwinik, jako osoba bardzo ekspresywna, impulsywna, raczej gadatliwa i wesoła, będzie się mogła świetnie wygadać przy spokojnym, opanowanym i raczej niegadatliwym melancholiku, który jest bardziej nastawiony na słuchanie. Z kolei nerwowego choleryka będzie denerwował aż nader powolny flegmatyk.

Osobowość to bardzo ciężka bariera do pokonania, bowiem trudno ją zmienić. Potrzeba wiele wysiłku i dobrej woli, by przymknąć oko na to, co nas denerwuje w drugiej osobie. Każdy człowiek ma inny temperament i czasem ciężko zrozumieć komuś, kto jest bardzo wybuchowy i emocjonalny, opanowanie, a wręcz chłód swojego partnera w rozmowie.

Z pewnością duże znaczenie ma kultura, w jakiej zostaliśmy wychowani. Bowiem to ona w dużym stopniu generuje nasze zachowania. Tak więc uwielbiający gestykulację, wylewni Włosi będą mieli problem ze zrozumieniem zachowania powściągliwych Skandynawów. Zasada ta działa oczywiście również w drugą stronę.

Kolejnym poważnym problemem jest nieumiejętność słuchania tego, co mówi druga osoba. Z moich obserwacji wynika, że jest to bardzo częsty przypadek. Wszyscy chcą być wysłuchani, ale nikt nie chce słuchać. Smutny to paradoks. Nie ma gorszej konwersacji niż mówienie po próżnicy. Gdy opowiadasz o naprawdę ważnym dla siebie wydarzeniu, a twój słuchacz w tym czasie albo nagle zaczyna ziewać, albo się „zawiesza”, a gdy przerywasz na moment, ten zaczyna mówić o czym innym lub nawet nie zauważył, że zrobiłaś efektowną pauzę, która bynajmniej nie miała zakończy dyskusji, a raczej ją rozwinąć - powstaje wtedy smutne uczucie, że to co się mówi, nikogo nie interesuje. I choć z pewnością jest to przesada, to wydaje mi się, że każdy ma prawo tak myśleć, gdyż jest to po prostu, po ludzku, niemiłe. W  obliczu takiej bariery nie powinna dziwić popularność Internetu, różnych forów internetowych, portali randkowych, itp. Uważne słuchanie sprawia, że czujemy się zadowoleni, wzrasta nasza pewność siebie, a często kamień spada z serca. Dzieje się tak wtedy, gdy opowiadamy komuś o czymś, co nas wyjątkowo dręczy, a widzimy, że osoba, z  którą się dzielimy tym przeżyciem, nie tylko nas słucha, ale też od tej pory jest wtajemniczona w nasz problem, który zawsze wydaje się być mniejszy, gdy się nim z kimś podzieli.

Denerwujące z całą pewnością jest wieczne przekręcanie imion i nazwisk lub też, co gorsza, zapominanie. Choć trzeba przyznać, że to zależy też od tego, kto nasze dane przekręca. Gdy jest to osoba, którą wszyscy mają za roztrzepaną, nieco szaloną, wtedy jakoś łatwiej przychodzi nam jej to wybaczyć, bo po prostu ma opinię niezbyt poważnej. Ale jeśli poznajemy się z kimś nowym, a on kilkakrotnie pyta o nasze imię, to zaczynamy być nieco poirytowani. Czujemy się ignorowani, a do danej osoby tracimy nieco sympatii. Istnieją jednak takie indiwidua, które celowo przekręcają wszystko, co tylko da się przekręcić. W ich mniemaniu daje to efekt wyluzowania: „Marlena z mojej klasy? A chodzi z nami w ogóle jakaś Marlena? Co? Że już chodzimy przecież do jednej klasy trzy lata? Nie wiem, nie ogarniam.”

Problemem są również obcojęzyczne nazwiska lub takie, które charakteryzują się skomplikowaną pisownią. W praktyce oznaczają one jedno: nieskończone problemy w szkole, pracy, urzędach, u lekarza, itp. Na porządku dziennym jest wtedy ciągłe powtarzanie, sylabizowanie, aż wreszcie literowanie swojego nazwiska. Przy czym, jak pokazuje doświadczenie, nawet to nie jest gwarantem, że druga osoba wreszcie zapisze je poprawnie…

Następną barierą w porozumiewaniu się jest nadmiar redundancji, czyli powtarzanie w  kółko jakiegoś słowa, popadanie w dygresje, notoryczne powracanie do jakiegoś motywu lub tematu. Nikomu chyba nie trzeba tłumaczyć, jak denerwujące potrafi być powtarzanie przez kogoś jednego wyrazu. Są to przeważnie osoby, które nie dysponują dużym zasobem słów, a powtarzanie bez przerwy jednego i tego samego wyrazu stanowi dla nich swego rodzaju koło ratunkowe, po które chwytają, gdy brakuje im określenia. Zauważyłam, że ludzie upodobali sobie słowo „właśnie”, używając go bez opamiętania i zapełniając nim wszystkie luki, podczas których szukają gorączkowo w myślach odpowiedniego słowa. Rozmowa z osobą nadużywającą jednego wyrazu jest męcząca, zwłaszcza, gdy dotyczy jakiejś opowieści lub przeżyć. Gdy zaczynamy skupiać się na tym wybranym słowie, to później trudno słuchać normalnie historii. Zaczynamy się denerwować, bo nasze ucho wciąż wychwytuje jedno i to samo słowo. No właśnie…

Sytuacja jest również nieciekawa, gdy podczas konwersacji, jakaś osoba wciąż zbacza z tematu. Dzieje się tak szczególnie wtedy, gdy chce nam coś zrelacjonować, np. wrażenia z  wakacji. Wtedy nasz partner rozmowy, będąc jeszcze myślami na urlopie, rozmarzony, chce opowiedzieć ogólne wrażenia, bo wiadomo, że wszystkiego nie sposób streścić, ale nagle przypomina mu się tyle zabawnych sytuacji i na tyle ważnych, że o nich też wypadałoby wspomnieć. Z takiej opowieści nie wiemy w efekcie nic, a jeśli już coś zapamiętaliśmy, to raczej mało istotne szczegóły, które były podane w ramach dygresji. Taka rozmowa robi się chaotyczna, pojawia się zmęczenie i przemożna chęć zakończenia tej nużącej dyskusji, która jest pasjonująca, owszem, ale tylko dla jednej strony.

Ostatnią już barierą komunikacyjną, którą chciałabym opisać, jest wpływ grupy na dyskusję, a raczej wywieranie wpływu. Jak wiadomo każdy ma jakieś poglądy i bardzo chętnie je głosi, ba może nawet jest z nich dumny, ale w domowym zaciszu. Tam łatwo o  gorące dyskusje, gdyż człowiek nie naraża się wtedy w żaden sposób. Sytuacja jest zgoła inna, gdy przychodzi wygłosić swoje poglądy przed innymi ludźmi, a robi się naprawdę dramatycznie, gdy należymy do grupy, która wyznaje totalnie odmienne poglądy od naszych. Wtedy jakoś tak potrafimy przymknąć oko na to, że to, co mówią inni niekoniecznie nam się podoba. I to, co w domowych warunkach negowalibyśmy, tu przyjmujemy ze stoickim wręcz spokojem, z uśmiechem na twarzy. To z pewnością generuje duży konflikt wewnętrzny, a  i  dodatkowo wpływa na relacje z grupą. Człowiek taki w środku czuje się jak zdrajca, ale musi sobie jakoś uzasadnić, dlaczego postąpił tak, a nie inaczej. Dlatego, albo wmawia sobie, że naprawdę tak myśli, albo jakoś sobie tłumaczy wyjątkowe okoliczności, w których zachował się jak zdrajca wobec swoich wartości. Nie jest to sytuacja komfortowa i na pewno jest problematyczna.

Jak widać problemów komunikacji jest bardzo dużo. Opisałam tylko niektóre z nich. Powstaje pytanie, czy można jakoś je pokonać, zniwelować? Myślę, że większość tak. Z  pewnością pomoże dostosowywanie komunikatów do konkretnej osoby. Ale z dyskrecją. Z  pewnością najlepszym pomysłem nie jest w towarzystwie nadmiernie wyluzowanego kumpla, nagłe używanie przekleństw, jeśli na co dzień tego nie robimy. W takim wypadku efekt będzie odwrotny od zamierzonego i dyskusja zamiast płynnie przebiegać, zrobi się żenująca, gdyż na kilometr będzie wyczuwalna sztuczność. Takie rzeczy od razu widać, gdy ktoś na siłę próbuje dostosować się do rozmówcy. Lepiej po prostu mówić tak, jak na co dzień. Swoboda i naturalność zawsze są dobrą receptą, zresztą nie tylko w dyskusji. Nie warto też stosować zawiłych zdań, wieloznacznych słów, niejednoznacznych komunikatów. Ciężko się w tym połapać, a powtarzanie w kółko tego samego, tylko innymi słowami lub objaśnianie za każdym razem, o co nam chodzi, jest męczące dla obu stron. Najlepiej jest też trzymać się jednego wątku, a pominąć te poboczne. Bo, gdy uciekamy w dygresję, rozmowa robi się dla partnera niezrozumiała i osoba taka prędzej, czy później okaże nam swoje znudzenie, a to jak wiadomo, jest gwoździem do trumny w dyskusji. Gdy chcemy pokazać osobie, że ją słuchamy, to warto też stosować parafrazy, czyli np. „Czy ja cię dobrze rozumiem?” To utwierdzi naszego rozmówcę w przekonaniu, że jest słuchany, a nic tak dobrze nie robi wymianie poglądów, jak uważne słuchanie. A gdy uda nam się do tego utrzymać kontakt wzrokowy z partnerem rozmowy, to będzie to z pewnością udana konwersacja.

Jak widać większość barier wynika tylko z naszego zaniedbania. Na szczęście można się z nimi rozprawić, wystarczy przyjrzeć się sobie i swoim błędom, a wtedy z pewnością komunikacja stanie się prostsza i bardziej efektywna.

 

Justyna Niesler Studentka pracy socjalnej, II rok Kontakt e-mail: justynaniesler@wp. (...)


Jak oszukać samego siebie - mechanizmy obronne w zaburzeniach osobowości

„Gdy postrzeganie rzeczywistości wywołuje przykrość,

wtedy poświęca się prawdę”

S. Freud

 

Osobowość można zdefiniować jako trwałe i nawykowe wzorce zachowania, myślenia, emocji, motywacji i nawiązywania relacji z innymi, charakterystyczne dla danej jednostki. Większość osób chce być dobrze postrzeganą zarówno przez siebie jak i przez innych. Chcemy wierzyć, że nasze motywy są słuszne, relacje i stosunek do innych poprawne, a myślenie i emocje spójne z zachowaniem. Niestety często tak nie jest, czasem odczuwamy emocje, których byśmy nie chcieli i zachowujemy się w sposób, jakiego nie spodziewalibyśmy się po sobie. Część z nas akceptuje taki stan rzeczy, przyjmuje do wiadomości, że nikt nie jest idealny i uczy się z tym żyć. Jednak bywa i tak, że tego typu sposób myślenia na swój temat, na poziomie nieświadomym, jest nie do przyjęcia, ponieważ zaburza wewnętrzną spójność i zaniża samoocenę. Co więc zrobić, żeby nie dopuścić do wewnętrznej katastrofy? Nic prostszego, trzeba trochę siebie pooszukiwać, tyle że na poziomie nieświadomym, więc mamy gwarancję, że kłamstwo nie wyjdzie na jaw. Można tak zinterpretować rzeczywistość, żeby odpędzić od siebie niechciane myśli i uczucia, które nas dotyczą i np. obarczyć nimi innych ludzi albo ogólnie świat. Często panowie popijający piwko „pod sklepem” mają tendencję do mówienia, że to kraj, w którym żyją, jest beznadziejny, nie chcąc przyjąć, że sami zmarnowali sobie życie. Tego typu oraz inne „kłamstewka” mogą charakteryzować osoby, które mają trudność ze swoją osobowością, mówimy wtedy o zaburzeniach osobowości. Podobnie jak są różne typy osobowości, tak też mamy różne sposoby „oszukiwania siebie”. Te sposoby określa się mianem mechanizmów obronnych. Obronnych, ponieważ bronią przed wiedzą na swój temat, której nie chcemy przyjąć. Jednak nie jest to takie oczywiste, że każdy kto stosuje mechanizmy obronne, ma zaburzoną osobowość. Każdy z nas czasem stosuje takie mechanizmy, najczęściej w sytuacji stresu, z którą wiąże się chwilowa dezorientacja. Wtedy potrzebujemy trochę się „pooszukiwać”, aby sytuacja była bardziej znośna. Problem pojawia się wtedy, gdy mechanizmy obronne mają sztywny charakter, czyli towarzyszą nam niezależnie od sytuacji, w której się znajdujemy, trwale zniekształcając rzeczywistość, którą odbieramy.

Postaram się kolejno scharakteryzować większość z mechanizmów obronnych dla większej jasności.

kłamstwo nr 1: zaprzeczenie

Jest to mechanizm, w którym, najprościej mówiąc, osoba wmawia sobie, że czegoś nie ma. Najczęściej dotyczy to pewnych skłonności, negatywnych zdarzeń w życiu, czy utraty pewnych zdolności. Przykładami mogą być alkoholicy, którzy utrzymują, że nimi nie są, pomimo nadmiernego spożycia; starsi ludzie odmawiający oddania prawa jazdy, pomimo że już nie są zdolni prowadzić; żony zaprzeczające, że agresywny partner jest zagrożeniem dla rodziny. Są to przykłady pokazujące, że łatwiej zaprzeczyć niż zaakceptować smutną prawdę. Czasem wszyscy używamy tego mechanizmu np. w sytuacji gdy umiera nam ktoś bliski mówiąc „to niemożliwe”, „to nieprawda”. Jednak wtedy ma to najczęściej charakter przejściowy więc nie musimy się martwić o naszą osobowość. 

kłamstwo nr 2: projekcja

To proces, w którym to, co pochodzi z wnętrza jednostki, jest błędnie postrzegane jako rzeczywistość zewnętrzna. Pewna osoba może czuć się oceniana i krytykowana przez innych pod względem wyglądu czy zachowania, nie mając na to racjonalnych dowodów, np. idąc ulicą. Tymczasem nie dostrzega tego, że podczas spotkań ze znajomymi, często mówi i patrzy na innych, krytycznie oceniając ich. W „zdrowej” odmianie projekcja jest związana z empatią. Każdy z nas czasem wyobraża sobie co ktoś może czuć i myśleć w danej sytuacji. Różnica polega na tym, że osoby zdrowe osobowościowo wyobrażają sobie co ktoś może prawdopodobnie czuć, ale nie są tego całkiem pewne. Natomiast osoby zaburzone osobowościowo, są przekonane o słuszności swoich osądów względem uczuć innych.

kłamstwo nr 3: wyparcie

Ten mechanizm polega na zepchnięciu do nieświadomości niechcianych uczuć, emocji i pragnień względem innych osób. Polega to na zaprzeczeniu, że w danej sytuacji mogliśmy odczuwać pewne emocje, których nie chcemy. Najczęściej dotyczy to emocji złości, uczucia niechęci czy impulsów agresywnych. Pewna dziewczyna, która właśnie się dowiedziała od koleżanki, że jej chłopak ją z nią zdradził, chcąc zachować dobre relacje ze sobą stwierdzi, że pomimo tego się na nią nie złości. Sytuacja nie do pomyślenia, a jednak może się zdarzyć. Wolimy się oszukać, że się na kogoś nie złościmy z obawy, że ta złość mogłaby zniszczyć relacje. Oczywiście złość jest wyparta do nieświadomości, więc nawet jeśli zapytamy osobę, czy się złości, to zaprzeczy, ponieważ faktycznie tego nie czuje. Każdy czasem posługuje się tym mechanizmem, często w sytuacjach stresowych, lub gdy musimy na czymś skupić uwagę. Przykładem może być osoba prowadząca wykład. Na czas tego wykładu musi wyprzeć ze świadomości uczucia lęku przed oceną, złości że ktoś go nie słucha itp. Problemem jest posługiwanie się tym mechanizmem w większości relacji interpersonalnych.

kłamstwo nr 4: intelektualizacja

W tym przypadku mamy do czynienia z oddzieleniem myśli od emocji. Osoba stara się bardziej mówić i myśleć o emocjach niż je przeżywać. Przykładowa wypowiedź osoby, która stosuje intelektualizację. mogłaby brzmieć: „Cóż mogę powiedzieć, odczuwam pewną złość” wypowiadana powściągliwym tonem, sugeruje że faktyczne przeżycie tej emocji jest daleko stąd. Osoba stosująca ten mechanizm przedkłada myślenie nad przeżywaniem. Oszukuje siebie, starając się udowodnić, że myślenie może zastąpić emocje, których się obawia. Czasem ten mechanizm jest przydatny i stosowany np. w przypadku żołnierza, który ma wykonać trudną misje. Gdy go zapytamy czy się boi, może nam przyznać racje, ale nie koniecznie nam to okaże.

kłamstwo nr 5: racjonalizacja

Mechanizm służący zmniejszeniu napięcia emocjonalnego poprzez „racjonalne” wytłumaczenie sobie swojego zachowania i odparciu niechcianych impulsów. Np. rodzic notorycznie bijący dziecko, zamiast przyznać, że jest bezsilny, woli „zracjonalizować”, że przeciwdziała złym wpływom środowiska. Prowadzący zajęcia nauczyciel, zapraszający często atrakcyjną studentkę do gabinetu, tłumaczy, że chce porozmawiać o ostatnim wykładzie, zamiast przyznać, że mu się podoba. Każde zachowanie i sytuacje można zracjonalizować, poświęcając prawdziwe motywy. Czasem każdy z nas stosuje ten mechanizm np. w sytuacji gdy nie osiągamy czegoś na czym nam bardzo zależało. Tłumaczymy sobie wtedy, że tak właściwie to nie było aż tak istotne. Podobnie jak w przypadku innych mechanizmów, tak i w tym, problem pojawia się gdy ten typ myślenia jest stałą tendencją i dotyczy większości sytuacji z naszego życia.

kłamstwo nr 6: rozszczepienie

Silny mechanizm obronny, który bardzo upraszcza, a przez to zniekształca rzeczywistość. Osoba posługująca się tym mechanizmem dzieli świat i ludzi na jednoznacznie dobrych i jednoznacznie złych. Taka osoba oszukuje samą siebie, uważając, że pewni ludzie są po prostu źli a inni całkowicie dobrzy. Trudno jest jej zaakceptować, że osoby, które lubimy, mają też swoje wady i mogą źle zachować się wobec nas. Tak samo ludzie, których nie lubimy, mogą mieć też dobre cechy. Trudno w tym przypadku podać przykład w którym osoby zdrowe osobowościowo posługują się tym mechanizmem.

Mechanizmy obronne, które przytoczyłem mają pewną zaletę, bardzo upraszczają życie albo raczej upraszczają patrzenie na życie. Mają jednak dużą wadę, są swego rodzaju oszustwem, przez które życie staje się płytsze i najzwyczajniej nudne. Jak więc można poradzić sobie z tym „oszukiwaniem siebie”? Samemu może być trudno, bo skoro oszukujemy samych siebie, to zależy nam, żeby kłamstwo utrzymać. Dobrym rozwiązaniem jest podjęcie psychoterapii, która pozwoli „zdemaskować kłamstwo”. Nie jest to łatwa droga, ale pomaga bardziej prawdziwie i pełniej przeżyć swoje życie.

 

Bibliografia

  1. Freud, S. (1994). Poza zasadą przyjemności. Warszawa: PWN.
  2. Gabbard, G. O. (2011). Długoterminowa Psychoterapia Psychodynamiczna. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  3. John F., Clarkin, P. F. (2013). Psychoterapia Psychodynamiczna. Zaburzenia Osobowości. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  4. McWilliams, N. (2009). Diagnoza Psychoanalityczna. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  5.  

Absolwent Uniwersytetu Śląskiego na kierunku psychologia o profilu psychologia kliniczna człowieka dorosłego oraz psychologia wychowawczo-kliniczna dzieci i młodzieży. Obecnie psycholog/psychoterapeuta psychodynamiczny. Ukończył całościowy kurs psychoterapii psychodynamicznej w Krakowskim Centrum Psychoterapii. Pierwsze doświadczenia zawodowe zdobywał pracując w Ośrodku Interwencji Kryzysowej. Aktualnie pracuje na Dziennym Oddziale Psychiatrycznym gdzie zajmuje się psychoterapią grupową oraz indywidualną. Współpracuje ze Śląskim Ośrodkiem Psychoterapii Psychodynamicznej gdzie prowadzi prywatną praktykę psychoterapeutyczną.    http://damianbobak. (...)


  • Opublikowane 23 Wrzesień, 2016

Bezpłatne konsultacje dietetyczne

Z przyjemnością informujemy, iż w ramach realizacji kampanii "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego"
(IV edycja)
 w Biurze Wsparcia Studentów możliwe będzie skorzystanie z bezpłatnej konsultacji specjalistycznej z dietetykiem!

W dniu 10 października 2016r. w godzinach 9.00 - 13.00 w Biurze Wsparcia Studentów UŚ (ul. Bankowa 12, pok. 125) odbędzie się dyżur,
w czasie którego możliwe jest skorzystanie z konsultacji dietetycznej, który poprowadzi psycholog, dietetyk i trener personalny
- mgr Agnieszka Malinowska.

Konsultacje odbywają się po wcześniejszym ustaleniu drogą emailową konkretnej godziny spotkania.
 
Korzystanie z konsultacji dietetyka jest ważne, ponieważ dążąc do wymarzonej sylwetki, często obsesyjnie się ważymy i obliczamy wskaźnik BMI, nie wiedząc że te cyferki wiele nam nie powiedzą. Zwłaszcza, kiedy już od dłuższego czasu przestrzegamy diety i regularnie ćwiczymy,
a wskazówka wagi wydaje się nie ruszać - przychodzi zniechęcenie. Jednak pewnych efektów, zwłaszcza takich jak przyrost masy mięśniowej, zwykła waga nie pokaże. Zobaczymy je dopiero za pomocą urządzenia, które dokonuje szczegółowych pomiarów składu ciała.

Szczegółowa analiza polega na bioimpedancji elektrycznej, opartej na zasadzie różnego przewodzenia prądu przez tkanki: mięsnie, kości, woda, czy też tkanka tłuszczowa. Podczas badania przez ciało przepływa prąd o bardzo niskim natężeniu (nie ma się czego bać!), określając zawartość tłuszczu w organizmie na podstawie różnicy napięć.

Badanie pokaże:

  • Masę ciała
  • Masę mięśni szkieletowych
  • Wartość podstawowej przemiany materii
  • Wskaźnik talia-biodro
  • Poziom tłuszczu wisceralnego

Wszystkie wyniki zostaną dokładnie wyjaśnione i omówione.

Osoby zainteresowane skorzystaniem z konsultacji, prosimy o kontakt poprzez adres email: promocja.wiecjestem@us.edu.pl

Konsultacje specjalistyczne odbędą się w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego"
(IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach. 

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.


  • Opublikowane 23 Wrzesień, 2016

Bezpłatny warsztat tańca nowoczesnego

W zabieganym, stresującym tygodniu warto znaleźć chwilę dla siebie, aby odetchnąć i nabrać dystansu do codziennych spraw. Możliwości na relaks jest wiele, jedną z nich jest taniec. Warto przekonać się jak wiele satysfakcji i radości niesie ze sobą ruch w rytm muzyki. Wystarczy spróbować! Zapraszamy na bezpłatne warsztaty tańca nowoczesnego!

Warsztat odbędzie się na dolnej sali gimnastycznej w rektoracie UŚ (ul. Bankowa 12, Katowice) w dniu:

  • 10. października (poniedziałek)  2016r. w godzinach 18.00 - 20.00

Uczestnicy warsztatów poznają różne techniki taneczne w ramach, których nauczą się podstawowych kroków a także krótkich układów.
Z pewnością każdy znajdzie coś dla siebie.

Warsztat poprowadzi Paulina Radzik – instruktor sportu o specjalności taniec. Doświadczenie i umiejętności zdobywała w zespole tańca nowoczesnego, a także trenując wiele lat taniec towarzyski, narodowy oraz ludowy. Ruch, emocje oraz możliwość oderwania się od rzeczywistości sprawiają, że nie wyobraża sobie dnia bez tańca.

Osoby chcące wziąć udział w warsztacie prosimy o przesłanie zgłoszenia na adres:

promocja.wiecjestem@us.edu.pl

podając w tytule emaila hasło: TANIEC. Prosimy o przesłanie imienia i nazwiska osób zgłaszanych.

Informacje o warsztacie dostępne również na stronie wydarzenia:
https://www.facebook.com/events/1792227247695209/

Do udziału serdecznie zapraszamy szczególnie studentów i młodych absolwentów na terenie województwa śląskiego, a także młodzież licealną i słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku!

Warsztat odbędzie się w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego" (IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach. 

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.


  • Opublikowane 21 Wrzesień, 2016

Pomoc psychologiczna na Uniwersytecie Śląskim cz. 2

Uniwersytet Śląski w Katowicach zapewnia studentom możliwość korzystania z bezpłatnej pomocy psychologicznej. O jej formach, zakresie i warunkach korzystania opowiada psycholog, mgr Magdalena Bolek.

Film powstał  w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego" (IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach. 

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.


  • Opublikowane 16 Wrzesień, 2016

Pomoc Psychologiczna na Uniwersytecie Śląskim cz. 1

Uniwersytet Śląski w Katowicach zapewnia studentom możliwość korzystania z bezpłatnej pomocy psychologicznej. O jej formach, zakresie i warunkach korzystania opowiada psycholog, mgr Justyna Szostek-Aksamit.

Film powstał  w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego" (IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach. 

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.


Obniżony nastrój... Jak sobie radzić?

Obniżony nastrój może nie tylko zepsuć dzień, ale także zaszkodzić naszym relacjom z bliskimi osobami czy wpłynąć na stopień efektywności wykonywanych zadań. To z kolei rodzi dalsze komplikacje, które podsycają przykry stan i mogą wprawić w stan permanentnego przygnębienia czy nawet depresji. Co gorsza, wiele osób w ogóle nie próbuje walczyć ze swoim samopoczuciem, czekając na lepsze dni. Niestety, taka bierna postawa najczęściej tylko utrudnia zmianę. Nie wolno więc bagatelizować objawów złego nastroju i trzeba działać. Ale co robić?

Notuj przyczyny złego nastroju

Po pierwsze, aby skutecznie radzić sobie z negatywnymi uczuciami, trzeba wiedzieć skąd się one biorą. Wielu z nas doświadczało tzw. „dołków psychicznych” – w tym wypadku obniżony nastrój głównie kojarzy się ze smutkiem i depresją, np. na skutek porażki czy ciężkich przeżyć. Należy jednak pamiętać także o innych objawach złego nastroju jak: drażliwość, gniew, lęk – które również znane są chyba każdemu człowiekowi. Wszystkie wymienione powyżej stany łączy jedno: to trudne chwile, aktywowane przez konkretne wydarzenia. Na ogół ustępują po pewnym czasie, lecz czasami mogą przerodzić się w stany długotrwałego negatywnego samopoczucia, np. depresji. To właśnie najważniejsza różnica pomiędzy emocjami, a nastrojem - te pierwsze trwają znacznie krócej i natychmiast uruchamiają specyficzne programy działania (np. śmiech w reakcji na dowcip); natomiast te drugie (nastroje) oddziałują dłużej - ich czas trwania może wynosić nawet kilka miesięcy!

Nastroje nie skutkują konkretnym działaniem, co nie znaczy, że nie wpływają na nasze reakcje. Nierzadko w zły nastrój wpadamy przy określonych osobach i towarzyszą temu niepożądane zachowania: zaczynamy marudzić, ubliżać, obwiniać innych bez powodu czy wygłaszać surowe, nieprzemyślane oceny. W ten sposób łatwo zranić bliskich i wpędzić się w eskalację złego nastroju. Niestety zazwyczaj robimy to nieświadomie, a z nieadekwatności reakcji zdajemy sobie sprawę dopiero, gdy jest już za późno. Warto więc podejść odpowiedzialnie do naszych nastrojów i wychwytywać te, które szkodzą Tobie lub Twojemu otoczeniu. Jak? Na początek poświęć swój czas na uświadomienie sobie, co aktywuje w Tobie niepożądane stany emocjonalne. Przywołaj z pamięci trudne sytuacje z ostatnich dni. Czy dotyka Cię krytyka ze strony bliskich osób? Czy czujesz urazę bądź odrzucenie, gdy ktoś Cię ignoruje, pomija w rozmowie, przerywa Ci? Czy nadmiar obowiązków i zmęczenie powoduje u Ciebie rozdrażnienie? – wiedza o tym, co wyprowadza nas z równowagi, daje pierwszą wskazówkę odnośnie tego, co robić dalej.

Żeby nie być gołosłownym przytoczę przykład: sam miewałem problemy z kontrolą złości wobec niektórych osób lub wydarzeń. Mogę z dużym prawdopodobieństwem przypuszczać, że większość czytelników również nie ma pojęcia, dlaczego reaguje gniewem w określonych sytuacjach. W takim razie polecam spisywanie na kartce wszelkich powodów. Jeśli zezłościłeś się na coś, na kartce odpowiedz sobie na pytania: Co wywołało w Tobie złość? Jak była Twoja reakcja i czy była ona naprawdę konieczna?

Chciałbym jednak dodać, iż spisywanie przyczyn nie służy szukaniu usprawiedliwień, ale do pracy nad sobą! Analizując kilkanaście moich wybuchów złości doszedłem do wniosku, że zazwyczaj pojawiały się, gdy coś nie szło po mojej myśli. I nie mówię tutaj o problemach w realizacji wielkich planów, czasem to po prostu drobne przeciwności. Przykładowo wściekałem się na komunikację miejską, kiedy autobus się spóźniał, czy byłem zły, gdyż zaczęło padać, a nie wziąłem ze sobą parasola. W jednym i drugim wypadku złość pojawiła się, ponieważ moje oczekiwania zostały niespełnione – w reakcji nie było ważne, czy wynikały z czynników zewnętrznych (korek na drodze) czy mojego własnego nieprzygotowania do warunków atmosferycznych. Po prostu coś pokrzyżowało mi plany. Czyli moja perspektywa sytuacji została zaburzona…

Dostrzeż szerszy obraz

Negatywny nastrój istotnie zawęża perspektywę. Odczuwając smutek, rozdrażnienie czy złość, wszystko co nas otacza przybiera barwy „czarno-białe”, co oznacza, że trudniej nam zauważyć inne odcienie szarości. Im częściej na czarno lub biało myślisz, tym gorzej dla Ciebie. Nawet język, którego wówczas używasz („Mam całkowitą rację, a Ty się mylisz!”) ukazuje tendencję do myślenia „wszystko albo nic”. Co więcej, u innych zaczynamy przez to dostrzegać złe zamiary albo ignorancję („Zrobiłeś to specjalnie!”, „Nie chcesz mi pomóc!”, „Nie chcesz mnie zrozumieć”), gdy w rzeczywistości mogą być całkowicie neutralne bądź wręcz przyjazne.

Pomyśl o sytuacji z szerszego ujęcia – perspektywy widza. Zapytaj się siebie: „Jak można to ocenić z innej perspektywy?”. Wejdź w rolę przypadkowego przechodnia lub zupełnie innego kolegi z pracy – i opowiedz o wydarzeniu z ich punktu widzenia. Czy ta sytuacja zasługuje na uwagę? Czy Twój gniew lub smutek jest w niej uzasadniony? Mając dystans, myślimy bardziej racjonalnie. Bywa, że coś, co mnie irytuje i sprawia wrażenie armagedonu, innym nie sprawia problemu - nie ogranicza.

Czasami zdarza się i tak, że mimo starań trudno jest nam określić źródło problemu; bez wyraźnej przyczyny chodzimy smutni, markotni czy rozdrażnieni. To może być oznaka tzw. wypartych myśli. Pomyśl, czy dzieje się coś, czego podświadomie nie chcesz nazwać wprost? Coś co wypierasz ze swoich myśli? Może jest ktoś, komu nie chcesz szczerze powiedzieć, co czujesz? Może w niedalekiej przyszłości czeka Cię trudna decyzja i boisz się konsekwencji swoich wyborów? Czy jest jakaś sprawa, która narasta, a ty jedynie czekasz, aż problem rozwiąże się sam?

Powyższe przykłady łączy jedno – są to sytuacje, w których nieuświadomione lęki modyfikują nasz nastrój. Bywa, że nie chcemy myśleć o zmartwieniach tak bardzo, iż pozostaje po nich jedynie negatywny stan emocjonalny. Samo uświadomienie sobie głębszej przyczyny złego samopoczucia może wtedy dać ulgę.

Gdy nadal nie możesz znaleźć przyczyny…

Co, jeśli zajrzeliśmy wgłęb siebie, lecz nadal nie odnajdujemy przyczyny naszego rozdrażnienia czy apatii? Może to być skutek złej diety. Nie od dziś wiadomo, że odżywianie wpływa na nasze samopoczucie. Przeanalizuj swoją dietę i zrezygnuj z produktów gotowych - wysoko przetworzona żywność dostarcza mniej witamin i minerałów, niż świeże warzywa i owoce. W przypadku niedoborów niektórych pierwiastków, np. magnezu, może pojawić się uczucie apatii, poddenerwowania i drażliwości. Najlepiej stosować prostą zasadę – przed każdą sytuacją wymagającą od nas wzmożonej aktywności zarówno umysłowej jak i fizycznej spożyć posiłek, który dostarczy nam zarówno odpowiedniej dawki energii i mikroelementów. Ogranicz też środki pobudzające. Niektóre, pozornie nieszkodliwe produkty spożywcze mogą przyczyniać się do uczucia rozdrażnienia. Zwróć uwagę, czy nie zdarza Ci się wypijać za dużo kawy czy napojów energetycznych. Podobnie sytuacja przedstawia się przy zażywaniu nikotyny – „puszczenie dymka” daje tylko chwilową ulgę, ale nie zastępuje pracy nad sobą.

Zwalcz apatię

Szczególnie, jeśli stan emocjonalny jest związany ze smutkiem, kluczem do poprawy samopoczucia jest przezwyciężenie apatii. Cechą charakterystyczną złego nastroju jest bowiem brak ochoty i energii do wykonywania jakichkolwiek czynności. Mimo wszystko trzeba się przełamać. Nic nie wskóramy, jeśli będziemy czekać, aż nam się „zachce”. Staraj się wykonywać to, co zwykle sprawiało Ci radość i przyjemność. Aktywności warto zacząć realizować drobnymi kroczkami, od czynności łatwych do bardziej skomplikowanych. Motywacja i radość przychodzi razem z aktywnością.

Czy zdarzyło się Wam robić coś, co sprawiało tyle przyjemności, że czas mijał jak „z bicza strzelił”? Właśnie o takie aktywności chodzi – o hobby, jakieś działanie wymagające sporego skupienia, dające przy tym satysfakcję i uczucie spełnienia. Takie, które charakteryzuje się utratą poczucia czasu oraz całkowitą wolnością od strachu i lęku. Nie mówię tutaj o takich czynnościach jak granie na komputerze czy oglądanie telewizji. To musi być aktywność; świadome działanie, a nie tylko odbieranie bodźców. Psychologowie nazywają taki stan „flow” - stan umysłu, kiedy jesteśmy całkowicie skupieni podczas danego zadania, które wykonywane jest dla czystej przyjemności z samej tej aktywności. Osoby go doświadczające często opisują ten stan jako „niesienie falą” czy “unoszenie się na wodzie”. Dobrym przykładem jest jakikolwiek wysiłek fizyczny – pod warunkiem, że zostanie dobrze dostosowany do indywidualnych predyspozycji, gdyż tylko wtedy będzie odbierany jako radość, a nie przymus. Podczas ruchu zwiększa się wydzielanie endorfiny, czyli hormonu odpowiedzialnego za uczucie przyjemności. Nie musi być to nic forsującego – np. spacer lub przejażdżka na rowerze. Ważne jest natomiast to, by wysiłek fizyczny był regularny. Dzięki temu w krótkim czasie zauważysz poprawę samopoczucia.

Jeżeli masz trudność, by zrobić cokolwiek, weź kartkę i długopis i spisz po dwie aktywności, które możesz zrobić gdy: jesteś sam, z innymi, rano, wieczorem, by zaangażować swój umysł oraz by się odprężyć. Nadaj sens każdemu dniu - taką listę najlepiej zrobić zaraz po przebudzeniu się i wypełniać zadania najszybciej, jak to możliwe. Gdy zaczniesz odnosić sukcesy, podnieś poprzeczkę i dodawaj do listy więcej aktywności. Działaj.

Nadal odczuwasz trudności? Podziel większe aktywności na mniejsze – obniżony nastrój zaburza skłonność do planowania w uporządkowany sposób i łatwo dać się przytłoczyć. By temu zaradzić, wypisz sobie wszystko, co musisz zrobić, by rozwiązać swój problem i nadaj czynnościom hierarchię ważności. Im bardziej twoja lista przypomina gotowanie z przepisu kucharskiego, tym lepiej. Przy realizacji tak przygotowanego planu nie daj się rozproszyć nawet, jeśli wyda Ci się to nudne – wszak w negatywnych emocjach umysł funkcjonuje inaczej.

Rozmawiaj z ludźmi, udzielaj się

Kontakt z ludźmi zachęca do aktywności, dostrzegania odmiennych perspektyw, daje możliwość uzyskania wsparcia i zainteresowania. W razie czego zwróć się do swojego zaufanego przyjaciela, do rodziców. Ale najpierw jedna ważna uwaga: niezależnie co to będzie za osoba, najpierw uprzedź ją, że nie wymagasz od niej rad, ale po prostu chcesz się wygadać. Wypowiedzenie na głos wszystkich swoich trosk i problemów sprawia, że łatwiej jest nam nad nimi zapanować. Gdy już opowiesz bliskiej osobie o wszystkim, co Cię gnębi, możesz zamknąć temat i nigdy więcej do niego nie wracać. Możesz też przejść do kolejnego etapu – poproszenia o pomoc. Wiem - jest to trudne. W szczególności, że często panuje błędne przekonanie, że ludzie powinni sami rozwiązywać swoje problemy, zamiast zawracać głowę innym. Jednak warto spróbować. Spytaj najbliższych (rodziców, znajomych), co można zrobić, by poprawić Twoją sytuację. Gdyby jednak i to nie pomogło, zawsze możesz poszukać pomocy u specjalisty. Dobry psycholog, psychoterapeuta przeprowadzi wywiad, zapozna się z objawami i zaproponuje odpowiednią formę pomocy.

Inną możliwością jest zaangażowanie się społecznieWszak jesteśmy istotami społecznymi i kontakt z dodatkowymi osobami może stać się dla nas pomocny. Spędzaj dużo czasu z ludźmi, pomagaj. Podejmij się wolontariatu lub przystąp do jakiegoś kółka zainteresowań. Co prawda nie uzyskasz natychmiastowej ulgi, ale to przyzwyczai Cię do dużej ilości informacji, do realizowania obowiązków, przy jednoczesnej konieczności trzymania swoich emocji na wodzy. Możliwe, że zyskasz dodatkowych przyjaciół… Staraj się zyskiwać nowe doświadczenia w każdej sytuacji, czerp zewsząd tylko pozytywne wibracje.

Bonus. Przezwyciężenie złości i rozdrażnienia

Na koniec parę słów o złości i rozdrażnieniu. Co prawda nadmienione stany nie do końca kojarzą się z obniżonym nastrojem, ale również utrudniają nam codzienne funkcjonowanie. Zwykło się mówić „trzymaj nerwy na wodzy”, jednak wbrew pozorom kontrola złości wcale nie polega tylko na ich hamowaniu. Tłumienie odczuć może tylko pogorszyć sytuację i wpędzić na długo w zły nastrój. Działa przy tym prosty mechanizm – mimo, że powstrzymujemy się od jakiegokolwiek działania, mózg będzie dalej wysyłał sygnały i utrzymywał organizm w gotowości. I tak, nawet kiedy bodziec zniknie, możemy czuć gniew. Ważne jest jednak to, by uwolnić się od napięcia w bezpieczny, kontrolowany dla nas sposób, by nie zrobić czegoś, czego byśmy potem żałowali. Jeśli czujesz wzbierającą w sobie złość, przerwij błędne koło, mówiąc sobie w myślach głośno i zdecydowanie: „STOP”. Matematyka może okazać się pomocna w opanowaniu własnych emocji i wyciszeniu się - w szczególności w miejscu, z którego nie możesz uciec, by się zrelaksować. Metoda opiera się na wytłumieniu negatywnych myśli przez liczenie, ale nie od jednego do dziesięciu, ale wstecz. By dodatkowo wysilić koncentrację, odliczanie możesz użyć jakieś złożonej, paru cyfrowej liczby. Można też rozwiązywać proste zadania matematyczne np. odejmując jedną liczbę trzycyfrową od drugiej.

Jeżeli negatywnie wpływa na nas obcowanie z jakąś osobą, możemy jej unikać lub, gdy to niemożliwe, odpowiednio przygotować się przed ponownym spotkaniem, by nie dopuścić do popsucia naszego samopoczucia. Na początek spróbuj ją zrozumieć – niektórzy ludzie po prostu nie są w stanie przyznać się do pomyłki i idą w zaparte. Słuchając takich ludzi, łatwo dać ponieść się emocjom. Zamiast tego postaraj się wejść w skórę swojego rozmówcy, zrozumieć co nim/nią kieruje. Czasami trzeba odpuścić i zaakceptować fakt, że nie będziesz w stanie wpłynąć na drugą osobę. Krzykiem nie sprawisz, że stanie się mądrzejsza lub przejmie twój punkt widzenia – nawet, jeśli masz rację. Zaakceptowanie, że nie wszyscy będą się z nami zgadzać to pierwszy krok do spokojniejszej głowy. Inną sprawą jest, że każdy przecież może mieć zły dzień. W reakcji na daną sytuację, możemy nauczyć się reagować negatywnie lub pozytywnie. W dużej mierze zależy to od naszych poprzednich doświadczeń i tego jak zakodowaliśmy je w pamięci. Jeśli na widok nielubianej osoby odruchowo wzbiera w Tobie gniew, spróbuj odwrócić sytuację i choć raz zareagować uśmiechem. Nastawienie jest bardzo istotne w kontakcie z innymi.

Głowa do góry!

Na koniec warto podkreślić – obniżony nastrój nie musi od razu być depresją. Każdemu z nas od czasu do czasu zdarza się mieć złe chwile. Zwykle ten stan szybko przemija, znów jesteśmy w stanie cieszyć się życiem. Grunt to nie dać się apatii i zacząć działać. Otaczaj się życzliwymi ludźmi, rób to co zwykle sprawiało Ci frajdę… Nie daj się zniechęcić, a szybko dostrzeżesz efekty. Nie wstydź się szukać pomocy: pytaj, szukaj informacji, korzystaj z ćwiczeń dostępnych w Internecie. Gorąco zachęcam także do sięgnięcia do pozycji z bibliografii niniejszego artykułu – znajdziesz tam drogi Czytelniku sporo ciekawych rad i technik przełamania negatywnych myśli i emocji.

Jeśli mimo wszystko Twój nastrój nie poprawia się, a stan przygnębienia utrzymuje się przez co najmniej parę tygodni, możesz wykonać test prof. Aarona Becka, dostępny w Internecie, w celu samobadania i określenia własnego stanu psychicznego. Jeżeli wynik okaże się niepokojący, warto skonsultować się ze specjalistą i określić dalsze kroki postępowania.

Bibliografia:

  1. Padesky Ch., Greenberger D. (2004): Umysł ponad nastrojem. Zmień nastrój poprzez zmianę sposobu myślenia. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  2. Franken R (2005): Psychologia motywacji. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  3. Goleman D. (1997): Inteligencja emocjonalna. Poznań: Media Rodzina.

Artykuł powstał  w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego"
(IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach.

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

  Kontakt: bartlomiej.kochanowski@gmail.com Absolwent Wydziału Pedagogiki i Psychologii UŚ, kierunek Psychologia ze specjalnością psychologii kliniczno-sądowej oraz pracy i organizacji   Psycholog transportu z uprawnieniami do badań kierowców – ukończone studia podyplomowe w Szkołe Wyższej Psychologii Społecznej w Katowicach   Trener umiejętności psychospołecznych Doświadczenie zawodowe: Konsultant ds. Szoleń i Rozwoju HR Psycholog w Śląskiej Fundacji Obywatelskiej LEX CIVIS - prowadzenie konsultacji psychologicznych, szkoleń adaptacyjnych, profilaktyka zdrowia psychicznego, udzielanie wsparcia psychologicznego. (...)


Strony

Subscribe to Więc jestem RSS

Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.