• Opublikowane 16 Styczeń, 2017

Depression – ways to cope with it

When you enter “depression” in any search engine, you will get 905 thousand results. However, when you enter “flu”, the number of results you get is actually 776 thousand. The information of this kind as well as talks with others convinces us that the concept of depression is widespread.

Most of people understand depression as a state of low mood. From the scientific point of view, this problem is way more complicated. Data amassed by WHO denotes a significant increase of experiencing depression since the second half of the 20th century. It is estimated that 1% of people born before 1905 suffered from depression before the age of 75. On the other hand as much as 6% of people born after 1905 suffered from depression before the age of 30. Undoubtedly, statistical results might have been influenced by improvement of doctors' ability to diagnose depression. At the same time an intensification of stressors in the contemporary world is considered to influence an increase of experiencing depression. Our susceptibility to depression increases due to weakening of mechanisms for coping with stress. It is worth mentioning that depression, as any other illness, is dangerous when it is not being cured. A therapy begins with a diagnosis.

How to recognize depression and who can do it?

Psychiatrist, psychologist as well as general practitioner (GA) have no problems with diagnosing depression. These doctors analyze symptoms of the illness and use the symptom intensity scale to tell if their patients' symptoms signalize depression. Diagnosis is crucial because it is decisive element in the choice of a therapy that is going to be applied. Treatment for depression often includes pharmacotherapy together with psychotherapy.

What are the symptoms of depression?

Depression is an illness that affects emotional, motor, cognitive and somatic sphere of a person. The feelings of sadness, dejection, hopelessness and irritation are intense. The person feels unrelenting tiredness and lack of energy. In other words s/he is less active and energetic, and loses interest in things s/he used to enjoy. As disease develops the person becomes apathetic and indolent. One of the somatic symptoms of depression is insomnia. The person has problems with falling asleep, often wakes up in the middle of the night or early in the morning and is unable to fall back to sleep, or on the other hand s/he constantly feels sleepy. Sleeping disorders are often accompanied by problems with appetite. The person does not feel like eating or eats too much. Moreover, the person suffering from depression might feel anxiety and tension, s/he may also worry about the future. The feeling that previously easy tasks seem now difficult is another characteristic symptom of depression.

Coming down with depression is most frequent in late autumn and early spring.

What should we do if we observe some of the symptoms mentioned above in our behavior or in behavior of a member of our family or friends?

Step #1: try to notice changes in your behavior.

It is very important to find time for yourself, sit in a quiet place, focus and write down all of the visible changes in your behavior and since when they occur. You should decide how intense they are – on a scale of 1 to 10. Think of your mood, does it change throughout the day? Note it all down! People suffering from depression feel the worst in the morning, however, in the evening they tend to feel better and become more active. The information you collect will help you describe your problem to a doctor. What is more, it will be helpful while deciding on the best treatment. Pay attention to the way you think: think about the way you justify your failures, what you feel when somebody ignores your requests or remarks, what you make your happiness dependent on. Some research shows that people with tendency to depression often use phrases like: I have to, I should, and I am not allowed to.

Step #2: implement a remedy.

Take care of yourself, try to sleep well and also eat healthy and on regular basis. Walk outdoors in the fresh air, especially when it is sunny. What is more, you should pay more attention to your health because depression often comes together with other diseases, e.g. flu. Do sports! There is growing scientific evidence that doing sports on regular basis boosts endorphins which are responsible for producing a feeling of happiness. However, such advice may only annoy if someone constantly feels tired, sleepy and bored. So it is worth getting into a habit of regular exercise just to avoid appearance of the symptoms. Try to take interest in something or return to your hobbies.

Step #3: do not hesitate to see a doctor.

When you are more and more tired of your worsening mood, you should definitely contact a doctor. At first you should see your GA. He will decide whether symptoms signalize depression and tell you where to seek help. You do not have to have a referral to a psychiatrist or a psychologist.

Step #4: conquer your fears and tell your family and friends about your problem.

Talk to your family and friends about your problem. Try to meet other people and listen how they coped or cope with a problem like yours. Loss of interest in friends and meetings with other people is one of the symptoms of an intensification of mild depression. The person find it difficult to initiate and keep up contact, s/he feels that s/he does not have the strength to do this. During a talk the person might complain, but s/he also may not say much fearing lack of acceptance. A talk about such problems is difficult, requires openness and patience, but as a result it helps to understand the person suffering from depression and helps to have a proper attitude towards him or her. The importance of such talks is visible especially in case of appearance of suicidal thoughts in the person's mind.

Step #5: do not ignore suicidal thoughts.

In most of cases suicidal thoughts accompany depression. Their intensity depends on the level of depression. Suicidal thoughts may take various forms, e.g. a desire to fall asleep and never wake up, regret about being born, a preparation of a suicide plan. The person having suicidal thoughts may reveal them, but may also keep them to herself/himself. S/he keep them secret due to fear of lack of acceptance, e.g. in connection to religious dogma. Suicidal thoughts are often accompanied by a sense of guilt. The person thinks that s/he is a burden to the family and wants to save his/her beloved ones troubles and worries. You cannot ignore suicidal thoughts and therefore you should undertake a proper treatment.

Step #6:  do not excuse yourself for the past illness.

Depression is mood disorder which entirely subsides, so it is impossible for strangers to identify it. This is why information you provide about the past illness should boil down to general info, e.g. I had problems with health.

We recommend the course book “Mind Over Mood: Change How You Feel by Changing the Way You Think” by Dennis Greenberger & Christine A. Padesky to everyone who wants to improve on the quality of their life.

Written by: PhD Anita Pollak (WPiPS)

Translated by: Karolina Lejkowska



  1. Koszewska I., Habrat E., (2000). Depresja jest przemijająca. Poradnik dla chorych i ich rodzin. Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii
  2. Meyer R., (2003). Psychopatologia. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

  • Opublikowane 19 Grudzień, 2016

I am intelligent but am I actually wise? About emotional intelligence

High intelligence quotient does not yet guarantee a spectacular success. The most intelligent people not always manage their lives effectively. What determines this state? In order to achieve goals one has to know how to use his or her potential, how to cope with stress, how to manage emotions and what strategies to use in everyday interpersonal relationships.

Years ago, an American magazine “Time” published an information on its cover that the best independent variable of success is not knowledge, not intellectual abilities but emotional intelligence (EQ).

Most of the time you are in an emotional state, even if you are unaware of that. In this very moment there is a great probability that you have in yourself the emotion of curiosity about what you will read in a minute. That is good - the information stated in the article is a study of claims of modern psychology regarding EQ and controversies connected with it.

By intuition we know what emotional intelligence is. We know people who are characterized by an exceptional ability of empathy. We also encounter cases of “emotional thoughtlessness” - when someone hurts others groundlessly, starts absurd arguments. However, the problem appears - as Gerald Matthews points out - when we try to step outside the aforementioned intuitions and measure EQ, i.e. “catch it red-handed”.

The issue of emotional intelligence is a relatively new field of psychological research. We speak about it with reference to the ability of recognizing and understanding emotions, managing and directing them. People with high EQ have the insight into their own emotional states, can name them, control them and use them effectively in the areas of personal, social and occupational functioning. Moreover, EQ entails the ability of understanding emotional reactions in other people, capability of identifying those emotions and reacting to them emphatically. The scientists holding research on this subject prefigure that people with high EQ succeed more often at work and in their personal lives. Nowadays, there exist three major models of EQ: Jack Meyer’s and Peter Salovey’s, Daniel Goleman’s as well as Reuven Bar-Ona’s.

In D. Goleman’s apprehension, EQ involves the ability to understand oneself and one’s emotions, direct and control those emotions, the ability of individual motivation, empathy, and social skills. The author sets it in the categories of emotional potential which, if used skillfully, billows into particular emotional competencies and abilities associated with competent emotions management. According to this approach an emotionally intelligent person not only can recognize and name intra- and interpersonal emotional states, but above all is aware of how to use this extremely precious knowledge in everyday life.

J. Meyer and P. Salovey defined EQ as the ability of reasoning concerning emotions and information of emotional character as well as the capability of using emotions to expedite thinking. W serii zaprojektowanych przez siebie eksperymentów z użyciem autorskiego narzędzia autorzy podjęli próbę odpowiedzi na pytanie, czy konstrukt EQ rzeczywiście istnieje. In a series of self-designed experiments using an authorial tool the authors made an attempt to find out whether the EQ construct really exists. In the means developed by the authors to measure emotional intelligence the participants were asked to recognize emotions observable on people’s faces depicted in photographs. In the following stages they were asked questions concerning situationally determined emotional reactions in humans, so they were asked to imagine that “George was sad, and an hour later he felt guilty. What happened in the meantime?/ Choose one on the two answers:

  • George helped his neighbor by accompanying him at the doctor’s,
  • George had no energy to call his mother and did not give her birthday wishes

People with high EQ chose option b). In their opinion the description of the situation shown in this version explained better the change of George’s temper from sorrow into guilt. Moreover, the study revealed that the ability to give appropriate answers improved with age. The answers given to different questions turned out to be coherent, it means the people who successfully passed the quiz stage proved just as successful in other tasks. The results of this experiment and the following research prove, according to the authors, that emotional intelligence really exists. J. Meyer and P. Salovey point out that it is often considered what it is not, e.g. repeatedly it is said to boil down to personal features. Kolejnym nieporozumieniem, związanym z interpretacją  pojęcia, jest w ocenie autorów modelu przekonanie, że - jak sugerowała okładka „Time” - inteligencja emocjonalna jest gwarancją sukcesu życiowego. In the authors’ perspective, the next misunderstanding connected with the term’s interpretation is the belief that - as the “Time’s” cover suggested - emotional intelligence is the guarantee of success. Does it mean that EQ is of no importance?

According to J. Meyer: “it absolutely in not (...), EQ broadens our understanding of intelligence, helps to foresee the key life achievements, can be helpful in such areas as job search or establishing interpersonal relationships. Wysoka EQ sama w sobie nie gwarantuje jednak, że osoba odznaczająca się nią potrafi wykorzystywać umiejętności emocjonalne w życiu osobistym, zawodowym czy społecznym. However, high EQ itself does not yet guarantee that its owner can use emotional abilities in personal, occupational and social life. It means only this: this person has very good potential prospects of learning these abilities. For one can have a considerable ability of empathy, but not have the acquired, learned skills which translate into e.g. professional customer service or being a valued lecturer.

Adequate recognition of an emotional state and the reaction to it, both treated as a signal, relates to the knowledge about ourselves. It is hard to imagine how our functioning would look like without the contribution of emotions in our lives. If I do not feel emotions, I lose the direction of action. I cannot recognize danger because I do not know whether I am scared.

In 1993 John Carroll developed a three-stratum intelligence model basing on a comprehensive analysis of cognitive abilities. On the top of Carroll’s model there was the general intelligence (g). The second layer involved eight categories of abilities – fluid intelligence (spatial and logical reasoning), crystallized (knowledge acquired by a person and the ability of accessing it), as well as six other areas, among others: general memory, broad cognitive speediness, broad visual perception, broad auditory perception. J. Carroll assumed that general intelligence bases on many secondary intelligences. J. Meyer uzupełnił poziom drugiej warstwy modelu J. Carrolla o tzw. hot intelligences, do których zaliczył m.in. inteligencję emocjonalną, społeczną i praktyczną. J. Meyer complemented the second layer of J. Carroll’s model by adding so called hot intelligences, among others emotional, social and practical intelligence.

Those dimensions not only complement the mechanism of information processing in humans, but also let foresee how different people will cope in their lives. The overview of the last data suggests that EQ lets anticipate functioning in the social realm. People with higher EQ establish more satisfactory relationships with friends and prove to have more effective contacts at work. So is it possible to increase the individual level of emotional intelligence?

Contemporary researchers suggest that it is possible with reference to certain skills from the EQ scope. For example, one can practice emotions’ identification, one of EQ’s components - for this purpose Paul Ekman created a computer program (presenting microexpressions of emotions). Similar programs were created also in the area of education and they aim at shaping skills from the area of EQ (social skills, self-confidence, avoidance on unwanted behaviors training).

Warto zatem sprawdzić jaką mamy EQ oraz uświadomić sobie złożony i niejednoznaczny charakter zależności między bodźcem, myślami, emocjami a sytuacją. So the level of our EQ and the equivocality of the relation between the stimulus, thoughts, emotions and the situation are both worth checking. We also have to take in the price that we pay for attachment to the up-to-now way of thinking and emotional reacting. The key is therefore defining emotional intelligence and focusing on the actual abilities - for the better we perform in the social reality, the greater the probability of achieving life successes.

So it is worth to invest individual effort in the development of the constitutive competencies of EQ by acting in accordance with three key rules of emotions management:

  • Be aware of the emotions that you feel - shape the ability of noticing your own emotional state - the sooner you realize that an emotion has appeared, the easier it will be to control
  • Get to know your emotions - train clear understanding of your emotional states and naming them - every time aim at answering four basic questions: Where did it come from?/ When and where did it start?/ What does it proceed and what is its intensity?/ When and how will it end - how long does it last?
  • Rozpoznawaj emocje innych ludzi i sytuacje, które je generują – trenuj umiejętność dekodowania wyrazów twarzy, pojawiających się w określonych stanach emocjonalnych i staraj się zrozumieć sytuacje, które je wyzwalają. Recognize other people’s emotions and the situations that generate them - train yourself in decoding facial expressions appearing in different emotional states and make effort to understand the situations triggering them.
  • Take control over emotions - influence knowingly your emotional constitution, regulate it.

Use the aforementioned tools regularly and you get a chance to act effectively in interpersonal relationships. Emotions management requires work, but the effects can be amazing. Below there is a short quiz - summarizing – to measure the individual emotional strength:


Read the following statements and answer quickly, without reflection!

Mark the right answer by circling the appropriate word on the scale:

never     seldom     sometimes     often     always


1. Being pushed away and ignored upsets me.                                                                                                          never     seldom     sometimes     often     always

2. When I do something that I am embarrassed for, I can admit it.                                                                           never     seldom     sometimes     often     always

3. I am sorry when a stranger is unfriendly to me.                                                                                                       never     seldom     sometimes     often     always

4. I can laugh at my weaknesses.                                                                                                                                  never     seldom     sometimes     often     always

5. I get nervous when I make mistakes.                                                                                                                        never     seldom     sometimes     often     always

6. I realize my own imperfections without quiltiness.                                                                                                 never     seldom     sometimes     often     always

7. Every time someone annoys me, I have a bad day.                                                                                              never     seldom     sometimes     often     always

8. Every day I experience the whole range of emotions involving sorrow, anger and fear.                               never     seldom     sometimes     often     always

9. Intense emotions make me lose control over myself.                                                                                           never     seldom     sometimes     often     always

10. Making decisions is difficult for me.                                                                                                                        never     seldom     sometimes     often     always

 11. Intense emotions in other people make me lose control over myself.                                                            never     seldom     sometimes     often     always

People with high EQ will answer „often/always” to questions: 2, 3, 4, 6, 8, 10 and „never/seldom” to questions: 1, 5, 7, 9, 11. If your results are a bit different, you have just identified the areas that require correction and some work on yourself.

Author: Katarzyna Więcek-Jakubek

Translation: Monika Skrobol


  1. Aronson, E. (2000). Nobody left to hate. New York: W.H. Freeman & Co.
  2. Brackett, M. A., Warner, R. M., Bosco, J. S. (2005). Emotional intelligence and relationship quality among couples. Personal Relationships, 12, 197-212.
  3. Cohen, J. (1999). Learning about social and emotional learning: Current themes and future directions. W: J. Cohen (red.), Educating minds and hearts (184—191). New York: Teacher’s College Press.
  4. Fitness, J. (2001). Betrayal, rejection, revenge, and forgiveness: An interpersonal script approach. W: M. Leary (red.). Interpersonal rejection. New York: Oxford University Press.
  5. Goleman D. (1997).Inteligencja emocjonalna. Media Rodzina of Poznań.
  6. Goleman, D. (1999). Inteligencja emocjonalna w praktyce. Poznań: Media Rodzina of Poznań.
  7. Lopes, P.N., Brackett, M.A., Nezlek, J.B., Schutz, A., Sellin, I., Salovey, P.(2004). Emotional intelligence and social interaction. Personality and Social Psychology Bulletin, 30, 1018-1034
  8. Salovey, P.,Stroud, L. R., Woolery, A., Epel, E. S. (2002) Perceived emotional intelligence, stress reactivity, and symptom reports: Further explorations using the trait meta-mood scale. Psychology & Health, 17(5), 611-627.
  9. Segal J. (1997). Jak pogłębić inteligencję emocjonalną. Wyd. Jacek Santorski&CO.
  10. Schmidt, J.E., Andrykowski, M.A. (2004). The Role of Social and Dispositional Variables Associated With Emotional Processing in Adjustment to Breast Cancer: An Internet-Based Study. Health Psychology, 23 (3), 259–266.
  11. Slaski, M., Cartwright, S. (2002). Health performance and emotional intelligence: An exploratory study of retail managers. Stress and Health, 18, 63–68.
  12. You, J.H., Lee, S.J. & Lee, H.K. (1999). The influence of on individual’s emotional characteristics on Work-related burnout experience: the emotional intelligence as a mediator to experience burnout Feeling. Korean journal of industrial and organizational psychology, 11 (1), 23 -52.



Nigdy tu nie wracaj

Drzwi skrzypnęły przeraźliwie, kiedy Anthony otworzył je i niepewnie wszedł do holu bardzo starego domu. Budynek miał ponad dwieście lat, bo wybudowano go w 1826 roku, o czym informowała kamienna tablica wmurowana w podłogę ganku…

 – Kati? – zawołał, ale z gardła, zamiast krzyku, wydobył mu się cichutki szept. W domu było przeraźliwie zimno. Każdy oddech chłopca natychmiast zamieniał się w białą mgiełkę, która w mdłym świetle księżyca, zdawała się migotać jasno na tle gęstej ciemności panującej we wnętrzu domostwa.

Anthony stał przez chwilę, walcząc ze sobą w duchu. Czy wejść do tego przeklętego dworu, żeby szukać głupiego kota siostry? Czy lepiej zniknąć i zostawić zwierzaka na wieczne potępienie? W końcu cały budynek wyglądał jak jeden wielki katafalk – czarny, zwalisty, z dwoma wieżami sterczącymi po przeciwległych stronach… Kot na pewno znalazłby tu spokój na wieki wieków… „Cholera!” – pomyślał Anthony ze złością – „Że też dałem się namówić na tę idiotyczną wycieczkę! Trzeba było zostać u ciotki i jeść kiełbaski przy ognisku!”. Poczekał jeszcze z minutę, po czym cofnął się i zdecydowanym ruchem szarpnął za klamkę, zatrzaskując za sobą drzwi. Gdy znalazł się z powrotem na ganku poczuł, jakby nagle wrócił do świata żywych. Wiatr owiał mu twarz, a nietoperz, który przeleciał gdzieś wysoko, stanowił cudowny dowód na to, że (choć obrzydliwy) jest z całą pewnością żywy, z bijącym sercem pod oślizgłym futerkiem!

Anthony chyba jeszcze nigdy tak nie cieszył się na widok żadnego zwierzęcia… Te parę minut, które spędził w obskurnym starym holu, wydały mu się teraz wiecznością. Ciągle czuł na dłoniach zimno, a stopy w zdartych tenisówkach nawet lekko mu zdrętwiały.

– Anna! – krzyknął – Zostawmy tego kota! Nie warto się tu kręcić! Wracamy!

Cisza. To wszystko, co usłyszał w odpowiedzi. Nawet echo nie powtórzyło jego słów…

– Anno Gortem! Wracaj! – spróbował jeszcze raz, choć miał coraz gorsze przeczucia. Nic. Totalnie nic. Nawet wiatr przestał nagle wiać. Niebo leżało czyste, nieruchome, jak czarna kopuła w grobowcu, oglądana od środka… I nagle…

– …wracaj! Nigdy tu nie wracaj!... – Anthony usłyszał mrożący krew w żyłach szept…

– Ej! Siostra! Nie wygłupiaj się! – chłopak próbował obrócić wszystko w żart. Ale nie było mu do śmiechu. Na palcach zszedł z dwóch upiornych kamiennych schodków prowadzących na ganek i powoli ruszył w stronę żelaznej bramy.

– Nie wracaj… – znów ten sam szept, który, choć ledwie słyszalny, zdawał się zagłuszać wszystko dookoła. Anthony zerknął za siebie i aż wstrzymał oddech. Na dachu starego dworu zobaczył zarys postaci w długiej pelerynie. To nie mogła być Anna. Ona uwielbiała rozwleczone spodnie dresowe, a włosy splatała w dwa sterczące warkocze… Nie. To był… ktoś, bardzo dziwny… „Co jest do cholery?” – pomyślał Anthony – „Przecież duchy nie istnieją! To jakaś ściema!”… Ale im dłużej wpatrywał się w ciemność, nabierał coraz większej pewności, że facet na dachu to nie przywidzenie. Co za szaleniec! Żeby po ciemku łazić po zapadającym się dachu! Przecież może… Anthony chciał dodać w myślach: „spaść”, ale nie zdążył, bo właśnie w tej chwili mężczyzna rzucił się w dół i z łoskotem wpadł do wnętrza dwustuletniego dworu. Chłopaka zamurowało. W głowie błysnęły mu dwie myśli. Pierwsza – „Uciekaj stąd, idioto!”. Druga – „A jeśli ten facet się zabił?”. Anthony sam siebie zadziwił, bo zamiast rzucić się ku bramie (co zrobiłby każdy rozsądny człowiek), on pobiegł w przeciwnym kierunku.

Wpadł na ganek, pchnął drzwi i… runął jak długi, wzbijając przy okazji olbrzymi tuman kurzu… „Kurczę!” – pomyślał, dusząc się od kaszlu – „Dlaczego ja zawsze muszę zaliczać glebę?”. Ale nie było czasu na szczegółową analizę bezpośredniej przyczyny upadku, to jest fałdy na starym wyblakłym dywanie. Anthony wstał, masując sobie łokieć, i zagłębił się w czerń. Minął spróchniałe schody prowadzące na piętro i skręcił w prawo. „Facet stał dokładnie na środku dachu, musiał więc spaść gdzieś w centralnej części domu” – myślał.

– Anna! – Anthony co jakiś czas wołał siostrę, ale ciszy wokół nie przerywał żaden dźwięk, oprócz odgłosu kroków chłopaka, mijającego kolejne pokoje.

Dziwny to był dom. Pomimo panującej ciemności dało się zauważyć, że wszystko wokół nadal stoi lub wisi na swoim miejscu, być może tak samo, jak przed dwustu laty… „Jak to możliwe, że nie wynieśli mebli, albo chociaż co cenniejszych rzeczy?” – zastanawiał się. Przystanął na chwilę, żeby wziąć do ręki zakurzony świecznik. „To lite srebro” – stwierdził – „Pod palcami czuję próbę wybitą przez jubilera… Jakim cudem to się tu ostało? Nie wierzę, żeby po wyjeździe właścicieli nikt tu nie zajrzał. Przecież już sama służba…” – wtem zamarł, wstrzymując oddech.

W pokoju przed nim ktoś chodził. Ale to nie były kroki Anny. Ona stąpa leciutko, jakby zawsze się gdzieś spieszyła, jakby biegła, ciągle spóźniona. A te kroki były powolne, lecz stanowcze. Jakby ktoś był już bardzo stary i zmęczony albo nosił wielki ciężar i nie mógł oderwać stóp od ziemi…

Drzwi otworzyły się same i Anthony zobaczył faceta z dachu. Był bardzo blady, jego twarz odcinała się bielą od czarnego garnituru i długiej czarnej peleryny. Oczy patrzyły przed siebie, ale tak, jakby nie widziały świata, a szyja…

– Pan krwawi! – zawołał Anthony, zanim zdołał się powstrzymać. Rzeczywiście. Na szyi mężczyzny lśniła szkarłatna szrama. Stróżka krwi spływała na czarną koszulę, ale to zdawało się nie robić na dziwaku żadnego wrażenia.

– Nic pan sobie nie złamał? – Anthony zadał kolejne bezsensowne pytanie.

– Nie! – to słowo wykrzyknęła Anna. Wtedy brat ją zauważył. Stała bez ruchu pośrodku dawnej sali balowej. Przez dziury w dachu księżyc oświetlał jej bladą, wystraszoną postać. Wyglądała jak ze starego filmu. Nosiła długą czarną suknię, a w opuszczonej, jakby zdrętwiałej, ręce trzymała zakrwawiony nóż. Włosy miała rozpuszczone, oczy zasłonięte aksamitną wstęgą. Z szramy na jej ramieniu skapywały na podłogę krople krwi, odmierzając kolejne, być może ostatnie uderzenia jej serca…

– Nie, Anthony! – powtórzyła rozpaczliwie – Uciekaj! On jest… – ale nie dokończyła, bo krwawiący mężczyzna odwrócił się w jej stronę i krzyknął:

– Aspazi silencio magnifice! Na kruki nocne, milcz! – po czym dodał szyderczo – Moja kochana bratowo… wiem, że od zawsze lubiłaś tych, eh, nędznych śmiertelników, ale ja… no cóż, ja jestem inny i nie pozwolę ci drugi raz popełnić hańbiącego błędu!

Anna, słysząc słowa zaklęcia, umilkła, a Anthony z przerażeniem zrozumiał, że oto stoi przed nim najprawdziwszy …

– Hrabia John Martin Alexander Wortsworth, ostatni z rodu, jedyny prawowity spadkobierca dworu, pan tej ziemi, któremu należy się hołd! – świszczącym szeptem odezwał się mężczyzna w pelerynie, a jego białe, chyba wampirze, kły błysnęły w mroku.

– Ja… – wyszeptał Anthony…

– Milcz, nędzny prochu! – z wściekłością krzyknął Wortsworth – Nie jesteś godzien, by stąpać po tych pokojach! Nie masz nawet prawa mówić do mnie i patrzeć mi w twarz! Na kolana!

Anthony poczuł, jak jakaś nieziemska siła przygina go do ziemi. Chciał się jej oprzeć, ale na nic to się zdało. Uderzył w podłogę z głuchym łoskotem i poczuł piekący ból w kolanach.

– To jest twoje miejsce! – wyszeptał szyderczo dziwak – A ty – zwrócił się do dziewczyny – ty, Anno Bergheim, poniesiesz wreszcie należną ci karę.

Anna, ze strachu bądź pod wpływem czarów, nie mogła się poruszyć. Hrabia podszedł do niej i wyjął z jej ręki nóż.

– Taka jak kiedyś… – powiedział szyderczo – zawsze lubiłaś proste rozwiązania. Jak zranić, to nożem, jak wyjść za mąż, to za szlachetnie urodzonego! Za mojego brata!

– Ja nie mam męża – błagalnie wyszeptała Anna – ja nigdy…

– Nie masz! – hrabia zaśmiał się upiornie – Bo go zabiłem! Zabiłem mojego nędznego brata, który tak jak ty, spoufalał się z nędzarzami! Hańba! – krzyknął.

– Ale to moja siostra, Anna Gortem – wyszeptał z kolan Anthony – ona nie…

– Wiem, że to twoja siostra Anthony – przerwał mu hrabia – Ale cóż to? Zmieniliście rodowe nazwisko na pospolite „Gortem”? Czyżby rodzina Bergheim nie mogła dłużej was znieść? Takich nieznośnie dobrych i takich odrażająco hańbiących? He, he… czy mnie to dziwi?

– Gortem to nazwisko naszych rodziców… Ja nie wiem, kim jest Anna Bergheim… – powiedziała cicho Anna, a spod czarnej wstęgi zasłaniającej jej oczy spłynęły łzy.

– Znowu kłamiesz, nędzna kreaturo! – wrzasnął Wortsworth, a dziewczyna zadrżała ze strachu – Powinienem cię zabić już wtedy, w dniu ślubu. – powiedział – Zasługujesz na śmierć. Tak się zniżyć, tak zhańbić! Pomagać nędzarzom! Przyjmować ich na pokojach! Karmić! Uczyć! Tfu! – splunął jej w twarz – Ale śmierć, choć spóźniona, i tak cię znalazła…

– Co ty chcesz jej zrobić!? – krzyknął Anthony, który w głowie miał tylko jedną myśl: jak się stąd wydostać? Jak uciec od tego szaleńca?

– Milcz! – hrabia przyskoczył do niego i uderzył go w twarz, a ponieważ w ręce nadal trzymał nóż, z policzka chłopaka trysnęła krew. Anthony z okrzykiem bólu zwalił się ciężko i uderzył głową o posadzkę. Stracił przytomność. Anna, choć tego nie widziała, zapłakała rozpaczliwie, słysząc jak jej brat upada.

– Dość – powiedział Wortsworth, dysząc z wściekłości – Teraz dokończę to, czego nie zrobiłem w 1846 roku… Tyle lat czekałem… Wtedy… w noc po weselu… – hrabia zapatrzył się w księżyc prześwitujący przez dziurawy dach.

– … wtedy – dokończył – pokłóciłem się z ojcem. On bardzo popierał wasze małżeństwo. Zachwycał się tobą, Anno. Że jesteś taka dobra, że pomagasz biedocie… Był żałosny. On, pan, dziedzic tytułu, bogacz… pokochał jak własną córkę kogoś takiego jak ty… Nie. Nie mogłem tego znieść. Wykrzyczałem, że jest nędznikiem. Że nie jest godzien tytułu hrabiowskiego. Uderzył mnie w twarz. Hm… skończony głupiec.

Tu Wortsworth zamilkł na chwilę. Przeniósł wzrok z księżyca na nóż, który nadal trzymał w zaciśniętej pięści.

– Głupiec… – mruknął i dodał z zimną obojętnością: – Zabiłem go. Spojrzałem mu w oczy i zabiłem. Nóż przeciął mu serce na pół… Ale on przeklął mnie… Wykrztusił: „Nigdy tu nie wracaj!”, po czym zamilkł na wieki… Wtedy do pokoju wszedł lokaj… zobaczył mnie z zakrwawionym nożem, z plamą krwi na garniturze… Czarnym, bo dla mnie ten ślub był pogrzebem. Pogrzebem rodowej dumy… Sługę też musiałem zabić. Ale lokaj to tylko lokaj… Żałosny mieszaniec krwi… Wbiegłem na górę. Mój brat zasłonił cię, Anno… zraniłem cię tylko w ramię! Tak jak dziś!– hrabia zaśmiał się upiornie.

– Twój mąż zginął na miejscu… – powiedział – ale on, tak jak ojciec, też umierał zbyt powoli! Zdążył rzucić na odchodnego: „Anno, nigdy tu nie wracaj!”… Wybiegłaś na dach… Księżyc świecił tak jak dzisiaj. Ruszyłem za tobą. Stąpałem ostrożnie, ale miałaś szczęście! Spadłem, kiedy byłem dokładnie w połowie… Upadłem tu, w sali balowej. Straciłem dech. Służba rozpierzchła się, w domu zostało dwóch nieżywych i ja. Myślałem, że to już koniec. Ale przysiągłem sobie, że poniesiesz karę. Jeśli nie od razu, to w przyszłym życiu… Nie miałem siły się poruszyć. Mocno krwawiłem… i wtedy… Ktoś wszedł do domu… słyszałem tylko ciężkie kroki. Nagle poczułem straszny ból… Gdzieś blisko siebie usłyszałem szatański śmiech. Potem straciłem przytomność. Nie wiem jak długo tu leżałem… Kiedy się obudziłem, noc nadal trwała. Zrozumiałem, że minęły dwie, może trzy doby, bo księżyc był w innym miejscu na niebie niż w przeklętą noc wesela… Nie czułem już bólu po upadku. Wstałem. Powlokłem się do swego pokoju, zdjąłem pelerynę… w piersi miałem wbity nóż. Ten sam, którym chciałem zabić ciebie! Widocznie w czasie upadku musiałem skierować ostrze w swoją stronę… A mimo to żyłem… Na szyi miałem zaschniętą krew. Kiedy chciałem ją wytrzeć, wyczułem coś, jakby ugryzienie… Wcześniej nie wierzyłem w wampiry, duchy… Ale oto stałem się jednym z nich… Czy tamtej nocy zostałem przeklęty? Nie! Stracony byłem już dawno… mrok w sercu nosiłem wiele lat przed moją śmiercią… to jest… narodzinami… Wtedy, wyciągając nóż z serca, poczułem, że dostałem… szansę. Mogłem dokończyć zemsty. Ale… – Hrabia westchnął ciężko, spojrzał na drżącą Annę.

– To przez ciebie. – wycedził przez zęby, a wampirze kły zalśniły bielą – Przez ciebie straciłem dawne życie! Wampir dziedzicem dworu? Ha! Niby jak? Musiałem uciekać, a klątwy ojca i brata spełniły się! Nie mogłem tu wrócić! Nie mogłem! Bo niby jak? Jako nieżywy? I do tego zabójca? – uderzył Annę w twarz – Ale nie byłbym sobą, gdybym nie spróbował… – Wortsworth podszedł bliżej do płaczącej dziewczyny.

– Więc wróciłem, wbrew klątwom. Ale nie należałem już ani do żywych, ani do umarłych… Od tamtej pory snuję się pomiędzy dwoma światami, tropiąc ciebie. Słońce mnie zabija, księżyc nie daje ulgi. Nie znam przyszłości, ale pamiętam przeszłość. Można mnie zranić, tak jak ty nieudolnie próbowałaś, ale nie poczuję bólu. Za to mogę bezkarnie zabijać! I nie rezygnuję z tego jedynego przywileju, jaki mi pozostał… Po dwustu latach w końcu poszczęściło mi się… Bo ty też złamałaś zakaz, Anno. Wróciłaś tu… na swoją własną zgubę…

Ostatnie słowa hrabia wypowiedział ledwie słyszalnym szeptem. Chwilę później chwycił Annę za włosy, a jego kły, jak dwa srebrne noże rozerwały żyły na szyi dziewczyny. Anna krzyknęła z bólu, ale jej krzyk zagłuszył okropny wrzask hrabiego…


Zegar na wieży ratusza wybijał południe. Lipcowe słońce oślepiało swym blaskiem i bezlitośnie wdzierało się wszędzie tam, gdzie próbował ukryć się chłodny, mroczny cień… Anna powoli otworzyła oczy. Widziała wszystko jak przez mgłę… Nie wiedziała gdzie jest i jak się tu znalazła. Spróbowała poruszyć głową, ale poczuła straszny ból w szyi… Wtedy pamięć wróciła. Dziewczyna, mimo bólu, z krzykiem poderwała się ze szpitalnego łóżka.

– Już dobrze siostrzyczko! – Anthony z opatrunkiem na policzku uśmiechnął się do niej krzepiąco, a czarna jak noc kotka Kati mruczała niewinnie w swoim transporterku – Jesteś bezpieczna Ann…

– Gdzie jestem? Gdzie rodzice? – Anna nadal drżała ze strachu.

– Jesteś w szpitalu, rodzice rozmawiają z lekarzem, ale wszystko już dobrze. Szwy zdejmą ci za miesiąc, może dwa, ale nie powinnaś nawet mieć dużej blizny…

– To był wampir! – krzyknęła dziewczyna – Myślał, że jestem tą samą Anną sprzed wieków! Chciał mnie zabić!

– Ale zaszkodziły mu promienie UV i teraz jest już zupełnie nieszkodliwy. – Anthony silił się na uśmiech, choć nie przyszło mu to łatwo.

Anna powoli opadła na poduszki.

– Miałeś rację… – przyznała – Ta wycieczka z kotem, to była głupota… Już nigdy tam nie wrócę. I wiesz co? – westchnęła – Mam do ciebie, braciszku, tylko jedną prośbę.

– Jaką? – zapytał Anthony, choć przeczuwał, co za chwilę usłyszy.

– Nigdy tam nie wracaj!

Chłopak w odpowiedzi uścisnął rękę siostry. Zrozumieli się bez słów.

I tylko zielonooka kotka zamruczała szyderczo.

Kontakt: j.sapa@wp.pl Wykształcenie: Studentka II roku studiów magisterskich na kierunku Filologia polska na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. W ramach studiów realizuję dwie specjalności: nauczycielską oraz specjalność literaturoznawczą. Mam również dyplom ze specjalności Dziennikarstwo i komunikacja kulturowa, którą – oprócz sp. nauczycielskiej – ukończyłam na studiach licencjackich na UŚ-iu. Zainteresowania: Zainteresowania naukowe rozwijam na spotkaniach kół naukowych: Koła Naukowego Romantyzmu UŚ oraz Koła Teorii Literatury UŚ. Interesuję się literaturą polskiego romantyzmu (zwłaszcza mickiewiczowską) oraz poezją polską z lat 1968- 1989. Jak każdy rasowy Filolog, bibliotekę traktuję niemal jak dom, choć z moim zamiłowaniem do czytania, konkuruje – równie silna – chęć tworzenia własnych tekstów. (...)

  • Opublikowane 24 November, 2016

Jak nie przepłacać za granicą

Stypendium zagraniczne? Wakacyjny wyjazd do pracy za granicę? A może po prostu krótkie odwiedziny u znajomych? Niezależnie od tego czy wyjeżdżasz za granicę sporadycznie, czy kilka razy w miesiącu, ważne, aby wyjeżdżając, nie wydawać niepotrzebnie pieniędzy i nie przepłacać za wymianę walut.

A gdyby nie trzeba było się zastanawiać i kalkulować gdzie wymienić walutę i czy ten, właśnie dzisiejszy kurs wymiany jest najkorzystniejszy? Gdyby można było płacić tak, jak płacimy na co dzień – tą samą zwykłą kartą, dokładnie tyle ile widnieje na rachunku za kawę, czy wypożyczenie roweru - bez żadnych prowizji i przewalutowań?

Niezastąpiona w kraju, za granicą pokazuje klasę

Rozwiązaniem może być karta wielowalutowa Banku Pekao SA. To unikatowe rozwiązanie na rynku. Karta działa w kraju jak zwykła karta do rachunku. Za granicą natomiast pokazuje swoją klasę. Karta sama wie w jakiej walucie płacimy i rozlicza w niej płatność.

Jak płacić kartą wielowalutową za granicą? Wystarczy zasilić odpowiedni rachunek walutą kraju, do którego się wyjeżdża. Karta będzie wtedy sama przełączała się między rachunkami w zależności od tego gdzie będziemy akurat płacić. A my, jadąc na weekenddo Berlina, zapłacimy tą samą kartą za bilety w kasie na Dworcu Zachodnim w Warszawie (obciążony zostanie rachunek w złotych), a następnie za w Berlinie za obiad w jednej z tutejszych knajpek (obciążony zostanie rachunek w euro).

Szybka wymiana waluty w podróży

Kartę wielowalutową można równocześnie podłączyć do rachunku w złotówkach oraz czterech najpopularniejszych walutach: euro, dolarze amerykańskim, funcie brytyjskim, czy franku szwajcarskim. Dzięki temu, można płacić bezpośrednio bez prowizji i przewalutowań w około trzydziestu państwach. Jeśli nie mamy waluty na rachunku walutowym, można szybko, jeszcze w pociągu, przelać pieniądze, korzystając z kantora internetowego Banku Pekao. Kursy wymiany są konkurencyjne.

A na koniec dnia…

A co jeśli wieczorem postanowimy zjeść coś pod gołym niebem i okaże się, że przydałoby się trochę euro w gotówce? Wystarczy rozejrzeć się za bankomatem z jedynką Grupy Unicredit (w europejskich miastach jest ich sporo) i bez żadnych opłat wypłacić pieniądze kartą wielowalutową Banku Pekao.

Warto wypróbować kartę korzystając z „Promocji dla młodych”, która obowiązuje do końca 2016 roku. W ramach promocji młodzi, którzy do końca tego roku otworzą rachunek Eurokonto Intro, za prowadzenie rachunków walutowych i wypłaty z bankomatów w kraju zapłacą 0 złotych do końca 2018 roku. Bezpłatne jest również wydanie karty wielowalutowej. A w przypadku aktywnego korzystania z karty bank nie pobierze za nią opłaty miesięcznej – wystarczą 4 transakcje bezgotówkowe w miesiącu. Promocyjne warunki pakietu dla młodych obowiązują do 31 grudnia 2018 r. i dotyczą klientów, którzy założą Eurokonto Intro do 31 grudnia 2016 r. 


 Artykuł przygotowany przez Bank Pekao S.A.  

Dymorfizm płciowy wysokości ciała w bliskich związkach

Dymorfizm płciowy oznacza występowanie dwóch różnych form w morfologii samicy i samca jednego gatunku. Pojęcie wywodzi się z języka greckiego, gdzie di oznacza podwójny, a morphe kształt. Dymorfizm płciowy u ludzi obejmuje zarówno zróżnicowanie gruczołów i narządów płciowych u kobiet i mężczyzn, jak również odmienną budowę ciała, stopień owłosienia czy rozwoju tkanki mięśniowej oraz sposób rozkładu tkanki tłuszczowej w ciele. Niniejszy artykuł stanowi rozprawę o jednym tylko zagadnieniu – wysokości ciała, ujętym w kontekście bliskich związków.

Preferencje wysokości ciała partnera

Udowodniono naukowo, że wysokość ciała jest cechą niezwykle istotną głównie dla postrzegania męskiej atrakcyjności. Istotność ta dotyczy również kobiet i może mieć wpływ na postrzeganie ich atrakcyjności fizycznej, jednak w przypadku płci pięknej nie ma aż tak dużego znaczenia. Badania udowadniają, że mężczyźni względnie wyżsi są postrzegani w oczach kobiet jako bardziej atrakcyjni aniżeli mężczyźni o przeciętnej wysokości ciała czy niscy. Badania przeprowadzone przez Pierce’a wykazały, że kobiety znacznie częściej poszukują partnera wyższego od siebie. Badacz dokonał analizy ilości odpowiedzi na zamieszczone w prasie męskie ogłoszenia matrymonialne i wykazał, że wyżsi mężczyźni otrzymywali więcej odpowiedzi. Bogusław Pawłowski i Sławomir Kozieł przeprowadzili w Polsce podobne badania, uzyskując tożsame wyniki i dodatkowo wykazując, ze badana zależność okazała się niezależna od wieku, wykształcenia lub miejsca zamieszkania mężczyzny.

Badacze James Sheppard i Alan Strathman zasugerowali, że chociaż kobiety postrzegają wysokich mężczyzn jako bardziej atrakcyjnych, cecha ta jest najistotniejsza przy pierwszym kontakcie. Ma ona za zadanie wyzwolić proces powstawania związku seksualnego między kobietą i mężczyzną. Gdy bliska relacja między partnerami już powstała, wysokość ciała traci na znaczeniu i bardziej istotne stają się inne męskie cechy.

Dla uzupełnienia opisu wyników badań, postanowiłam zapytać kilku kobiet w najbliższym otoczeniu jaki jest ich ideał mężczyzny. Moim celem było przekonanie się, że rezultaty przeprowadzonych badań nie są tylko tekstem w podręczniku akademickim a obecnym wśród nas nierzadkim zjawiskiem oraz w jakim stopniu kobiety, opisując swój ideał partnera, zwracają uwagę na dymorfizm wysokości ciała w swojej relacji. Oto jakie odpowiedzi między innymi otrzymałam: Mój ideał mężczyzny to wysoki, dobrze zbudowany brunet o ciemnej karnacji. Męski, odważny, ale i opiekuńczy i romantyczny. Taki, który mógłby mnie całą objąć jedną swoją ręką i nosić bez żadnego wysiłku – relacjonuje 21-letnia Edyta. Można zauważyć, że opisy kobiet zawierają ten, pożądany przeze mnie przymiotnik - „wysoki”. Lokują go w początkowych etapach swojej wypowiedzi, jakoby był wymogiem głównym, podstawowym. Jednak, kobiety jak to kobiety, nie zawsze przekazują swoje myśli wprost. Jeżeli nie pojawia się magiczny przymiotnik „wysoki”, mamy wówczas do czynienia z opisem idealnego mężczyzny bogatego w cechy, można by stwierdzić, ojcowskie. Przykładem jest wypowiedź 21-letniej Kasi: Mężczyzna musi dawać poczucie bezpieczeństwa, zaufania. Poświęca partnerce jak najwięcej swojego czasu, sprawiając że dziewczyna czuje się przez to wyjątkowa. Jest opiekuńczy, czuły i całuje w czółko.

Preferencje wysokości ciała partnerki

Postrzeganie atrakcyjności wysokości ciała kobiet przez mężczyzn nie jest tak jednoznaczne, jak w poprzednim przypadku. Niektóre z badań wskazują na średnią wysokość ciała kobiet jako najbardziej atrakcyjną, natomiast wyniki innych sugerują, że wzrost kobiety nie ma znaczenia dla oceny jej atrakcyjności. Na przykład wyniki badań Jacksona i Ervina pokazały, że kobiety względnie niskie – około 147cm wzrostu oceniano jako mniej atrakcyjne niż kobiety średniego wzrostu - około 163cm a nawet te względnie wysokie – około 178 cm wzrostu. Podobnie studenci w badaniach Salskiej, za najbardziej atrakcyjną kobietę, uznali tę o wzroście 167cm, co oznaczało wzrost kilka cm większy od średniej. Natomiast badania Camerona wykazały, że mężczyźni poszukiwali ofert matrymonialnych kobiet niskich lub średniego wzrostu. Sheppard i Strathman przeprowadzili badania, których wyniki pokazały, że niższe kobiety odbyły więcej randek niż kobiety wysokie, sugerując, że wzrost kobiety jest wielkością odwrotnie proporcjonalną do jej atrakcyjności fizycznej. Jednak w tych samych badaniach wykazano również, iż mężczyźni, oceniając atrakcyjność widzianej na zdjęciach kobiety na podstawie różnicy jej wzrostu i jej rozmówcy (mężczyzny), nie różnicowali atrakcyjności kobiety na podstawie wysokości jej ciała.

Zapytani przeze mnie mężczyźni wymieniają cechy idealnej partnerki, jednak w tym wypadku nie spotkałam się z konkretnym opisem wymaganego wzrostu, częściej słyszałam o pożądaniu cech fizycznych i psychicznych, świadczących o kobiecości: Kobieta cechująca się wyjątkową otwartością i zrozumieniem. Potrafiąca rozmawiać szczerze o swoich potrzebach i uczuciach. Inteligenta dziewczyna o uroczym uśmiechu. Półromantyczka, półrealistka. Niezakompleksiona. Raczej bardziej podobna do mnie, aniżeli miała by być moim przeciwieństwem. Zgrabna, szczupła, o delikatnych rysach. – mówi 22-letni Marcin. Wg mnie kobieta idealna to taka, która przede wszystkim ma dobre serce, czystą duszę, zgrabne ciało i trzeźwy umysł. Ma swoje zasady, jest skromna, broni swojego zdania, potrafi gotować, jest uczuciowa, ambitna, dążąca do celu. Troskliwa, kochająca, niegrzeczna „w łóżku", z iskierką w oku – relacjonuje 27-letni Piotr.

Preferowany dymorfizm wysokości ciała w bliskim związku

Wyniki wielu badań udowadniają, że bardzo rzadko występują preferencje związku, w którym to mężczyzna jest niższy od partnerki. James Sheppard i Alan Strathman, w swoich badaniach, wykazali, że 95% kobiet preferuje mężczyznę wyższego od siebie, a 80% mężczyzn niższą partnerkę. Badacze wykorzystali w swoim badaniu zdjęcia w trzech wariantach, na których mężczyzna był w trakcie rozmowy z kobietą niższą od siebie o około 13 cm, wyższą również o około 13 cm oraz z kobietą tego samego wzrostu. Preferencja względem dymorfizmu wysokości ciała zależała od wysokości ciała samych badanych. Wyżsi mężczyźni i niższe kobiety preferowali większy stopień dymorfizmu płciowego, a niżsi mężczyźni i wyższe kobiety – mniejszy.

Nie ulega wątpliwości, że w większości spotykanych na co dzień przypadków mamy do czynienia ze związkami, gdzie to mężczyzna jest wyższy od kobiety. Tym razem więc postanowiłam zadać pytanie o opinię na temat związku przeciwnego do stereotypowego, gdzie kobieta jest wyższa od swojego partnera. Jakie odpowiedzi otrzymałam? Mnie osobiście trochę by to przeszkadzało, gdybym był niższy od swojej kobiety. Źle bym sie z tym czuł w otoczeniu – mówi 27-letni Piotr. Jego opinię podziela 22-letni Marcin: Kobiecie chyba ciężko mieć poczucie bezpieczeństwa przy niższym mężczyźnie. Osobiście nie czułbym się atrakcyjny dla partnerki wyższej ode mnie, tak samo jak ona nie byłaby atrakcyjna dla mnie. To ja powinienem nosić ją na rękach i być dla niej oparciem, tym fizycznym również, a nie na odwrót. A więc znajdują się wśród nas przeciwnicy, ale są i tacy mężczyźni, którzy nie przywiązują większej uwagi do takiego aspektu związku, wśród nich jest 21-letni Wojtek: Generalnie w moim otoczeniu, np. w rodzinie bardzo często zwraca się na to uwagę. Mówi się, że tak nie powinno być. Jeżeli chodzi o mnie, kompletnie by mi to nie przeszkadzało, wysokie kobiety mają z reguły sympatyczne nogi. Wiadomo że jest to rzecz, na którą większość zwróci uwagę: "oooo większa baba niż facet”, ale myślę, że w dzisiejszych czasach nie jest to przeszkodą. Badania Shepparda i Strathmana, w których 20% mężczyzn nie wybrało związku z niższą partnerką jako swojej preferencji, pozwalają wierzyć, iż istnieją mężczyźni, którzy chętnie nawiązaliby bliską relację z wyższą partnerką.

Opinie zapytanych kobiet w większości są tożsame z wynikami badań Shepparda i Strathmana. Obawy głównie związane są z poczuciem bezpieczeństwa oraz negatywną reakcją otoczenia. Nie uważam, żeby to była jakakolwiek przeszkoda w związku, aczkolwiek z doświadczenia wiem, że kiedy jest się niższą od swojego partnera, czuje sie bardziej bezpieczną i kochaną, mężczyzna natomiast zyskuje na pewności siebie, a tym samym czuje sie bardziej odpowiedzialny za partnerkę – mówi 21-letnia Edyta. Moim zdaniem to głównie zależy od tego, czy ktoś przejmuje się zdaniem innych. Osobiście nie przeszkadzałoby mi to, miłość czasami nie wybiera, ale najgorsze byłyby spojrzenia i komentarze innych – Kasia , 21 latOtrzymałam równie bezstronne odpowiedzi, jak np. odpowiedź 21-letniej Patrycji: Jeżeli partnerom nie przeszkadza, że kobieta w związku jest wyższa, to uważam, że nikt nie powinien tego oceniać. Ważne jest tylko to, co oni sami do siebie czują. Jeśli się kochają, to wzrost nie jest dla nich przeszkodą, tak samo jak opinia innych ludzi.

Dlaczego ON powinien być względnie wysoki?

Trzeciorzędowe cechy płciowe takie jak szerokie ramiona, wąskie biodra, potężna budowa ciała, bogata muskulatura powodują, że już z biologicznego punktu widzenia mężczyzna jest istotą silniejszą od kobiety. W czasach prehistorii odgrywał on rolę myśliwego, którego zadaniem było zadbanie o byt rodziny, jak również zapewnienie jej bezpieczeństwa. Siła, odwaga, waleczność to oczywiście przymioty mężczyzny. Natura zadbała więc o predyspozycje mężczyzny do pełnionych przez niego funkcji i wykształcenia posiadanych cech.

Po dziś dzień, dzięki sile pamięci genetycznej, przetrwały w naszych umysłach utarte prehistoryczne ścieżki. Pomimo upływu czasu wciąż jesteśmy wychowywani według ówczesnych konwencji. Żyjemy w ucywilizowanej wersji świata prehistorycznego, a my sami stanowimy współczesne odwzorowanie człowieka prehistorii. Mężczyźni wciąż w opinii społeczeństwa powinni pełnić funkcję obrońcy swojej partnerki, żywiciela rodziny, stanowić swoiste uosobienie siły. Zabrania się im okazywania emocji, przyznawania się do słabości lub niewiedzy. Według stereotypowego poglądu, od tego są kobiety. Nazywane płcią piękną, ale słabszą, jakoby pełniły tylko funkcje estetyczne. Przyzwala się im na okazywanie uczuć, emocji, mają pełnić funkcję opiekuńczej matki, przykładnej partnerki, delikatnej, wrażliwej i czasem nieporadnej, słabszej istoty.

Wzrost kojarzy się zwykle z siłą i męstwem oraz pewnością siebie. Wyższy mężczyzna sprawia wrażenie posiadającego przewagę w fizycznej rywalizacji oraz w sytuacjach fizycznego zagrożenia. Jest więc w stanie ochronić partnerkę, a ta może czuć się przy nim bezpiecznie. Wysokość ciała sygnalizuje „dobre geny” a tym samym prawidłowy rozwój organizmu nawet w przypadku niesprzyjających warunków środowiska. Jest skorelowana z wysoką odpornością immunologiczną organizmu. Wysocy mężczyźni są predysponowani do uzyskania wysokiego statusu społecznego, zatem zyskują na atrakcyjności w oczach kobiet, ponieważ są zdolni do sukcesywnego pozyskiwania zasobów.

Badania Higginsa i współpracowników oraz Salskiej i współpracowników wykazały, że preferowanie wyższego partnera przez kobiety nie ogranicza się tylko do kręgu kultury zachodniej. 92,4% Chinek, 89% Amerykanek wyraźnie preferuje związek z wyższym partnerem.

Wysokość ciała i zazdrość o partnera. Jak to połączyć?

Bunk wraz ze współpracownikami przeprowadził badanie, które wykazało, że intensywność zazdrości o partnera może być związana z wysokością ciała. Najbardziej pożądanymi partnerami są kobiety średniego wzrostu oraz wysocy mężczyźni, dlatego też osoby należące do tej grupy są mniej zazdrosne o swojego partnera, gdyż istnieje mniejsze ryzyko, że zostaną zdradzone oraz, w razie potrzeby, łatwiej znajdą nowego partnera. Można więc przyjąć, że niscy mężczyźni oraz wysokie i niskie kobiety będą bardziej zazdrośni w związku. Większa pewność, ze partner nie zdradzi, może być także pośrednim dowodem atrakcyjności wysokich mężczyzn i kobiet o średniej wysokości ciała. Wyniki badań wskazują też, że wysokość ciała może wpływać na strategie zachowań płciowych. Na przykład osoby o mniej atrakcyjnej wysokości ciała mogą intensywniej pilnować stałego partnera seksualnego, a te o atrakcyjnej wysokości ciała mogą względnie częściej zmieniać partnerów.


Przedstawione wyniki przeprowadzonych badań nie pozostawiają cienia wątpliwości, że kobiety preferują mężczyzn o wzroście kilka centymetrów większym od średniej wysokości ciała mężczyzny w danej populacji, mężczyźni natomiast postępują odwrotnie oraz nie nadają wysokości ciała kobiety dużego znaczenia. Zgodnie ze społecznym stereotypem największą popularnością cieszą się związki, w których mężczyzna jest wyższy od kobiety. Jednak przy wyborze partnera preferencje określonego dymorfizmu wysokości ciała nie muszą mieć odzwierciedlenia w rzeczywistości. Potwierdzenie tej myśli odnalazłam w dalszej części wypowiedzi, wcześniej zapytanej, 21–etniej Edyty: Tymczasem jestem z niższym, nieco bardziej misiowatym mężczyzną niż w moich wyobrażeniach, który nie zachwyca romantyzmem, a kiedy chcę żeby mnie podniósł mówi, że jestem za ciężka. Jednak nie zamieniłabym go na mój wyśniony "ideał", bo największą przyjemnością dla mnie jest zrobienie mu jajecznicy o 8 rano i składanie jego rozrzuconych po całym pokoju koszul. Tak, to jest mój ideał. Dobór partnera jest o wiele bardziej złożonym procesem i uwzględnia wiele różnych cech, a wysokość ciała zapewne nie jest tą decydującą.

Dziękuję wszystkim osobom, które przyczyniły się do powstania tego artykułu.



  1. De Angelis, Barbara. 1994. Czy znasz sekrety mężczyzn? Warszawa: Wydawnictwo IN FOCUS.
  2. Pawłowski, Bogusław. 2009. Biologia atrakcyjności człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Źródła internetowe:

  1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Dymorfizm_płciowy

Kierunek studiów  Psychologia 3. rok, specjalizacje: psychologia kliniczna człowieka dorosłego, psychologia pracy i organizacji  Kontakt  aleksandra.dabrowska@o2. (...)

Raport z badania wybranych problemów zdrowia psychicznego studentów w województwie śląskim

Cel badania

Celem przeprowadzonego badania było pozyskanie informacji na temat wybranych problemów zdrowia psychicznego studentów w województwie śląskim – w szczególności rozpowszechnienia występowania depresji oraz zaburzeń odżywiania w tej grupie. Niniejsze badanie stanowi kontynuację podejmowanych już w poprzednich edycjach kampanii „Co nas spina?” działań. Pozyskiwanie tego typu danych jest pomocne w dostosowywaniu oferty wsparcia psychologicznego kierowanego do studentów w ramach uczelni macierzystej, a także wskazuje potencjalne kierunki dalszego rozwoju dla planowanych na Uniwersytecie Śląskim działań profilaktycznych i informacyjnych w obrębie tematyki zdrowia psychicznego.

Niniejsze badanie odbyło się w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego" (IV edycja) organizowanego przez Fundację Inicjatyw Akademickich Uniwersytetu Śląskiego oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach. Kampania prowadzona jest w ramach realizacji zadania publicznego Województwa Śląskiego w dziedzinie promocji i ochrony zdrowia psychicznego pn.: „Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym”. Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

Czas i przebieg badania

Tegoroczne badanie przeprowadzono wśród studentów uczelni śląskich z wykorzystaniem sieci USOSweb w strukturze Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, która umożliwiła przeprowadzenie w pełni anonimowego badania studentów. Badanie miało charakter dobrowolny, możliwy był tylko jednokrotny udział danej osoby. Dane zbierano przez 4 tygodnie - we wrześniu i październiku 2016r.

Grupa badawcza

W badaniu wzięło udział 2300 studentów, w tym 1615 kobiet (ok. 70,22% grupy) oraz 685 mężczyzn (ok. 29,78% grupy). Średnia wieku osób badanych wyniosła 20,99 lat. Najmłodszu z uczestników miał 18 lat, najstarszy 50. Badaną grupę stanowiły osoby studiujące na kilkudziesięciu różnych kierunkach studiów, na 12 różnych wydziałach Uniwersytetu Śląskiego oraz w Szkole Zarządzania Uniwersytetu Śląskiego. Do najliczniej reprezentowanych należały: Wydział Filologiczny UŚ (24% grupy), Wydział Nauk Społecznych UŚ (20%), Wydział Prawa i Administracji UŚ (16% grupy) oraz Wydział Pedagogiki i Psychologii UŚ (13%). Dane szczegółowe przedstawiono na Rysunku 1. 

Rysunek 1. Wydział Uniwersytetu Śląskiego, na którym studiują osoby biorące udział w badaniu.
Rysunek 1. Wydział Uniwersytetu Śląskiego, na którym studiują osoby biorące udział w badaniu.

Spośród osób badanych 172 studentów (7,48% grupy) kształci się na więcej niż jednym kierunku studiów.

Metoda badawcza

Badanie przeprowadzono przy użyciu trzech kwestionariuszy psychologicznych:

Skala Depresji Becka (BDI-II)

Narzędzie składające się z 21 zestawów stwierdzeń dotyczących nasilenia objawów depresyjnych występujących w ciągu ostatniego miesiąca poprzedzającego badanie. Odpowiedzi ułożone są w skali
4-punktowej odzwierciedlającej nasilenie objawu (punkty od 0 do 3). Wynik ogólny skali BDI-II stanowi sumę udzielonych odpowiedzi. W poszczególnych itemach narzędzie pozwala na szacunkowe określenie nasilenia występujących objawów depresji, na które składają się takie czynniki jak: obniżenie nastroju, obniżenie aktywności złożonej, lęk, somatyzacja, zaburzenia rytmów biologicznych oraz myśli samobójcze. Niestety nie istnieją normy diagnostyczne zaadaptowane dla populacji polskiej, za sugestią autora narzędzia przyjmuje się, następującą interpretację wyników:

  • 0-13 pkt. - brak depresji lub objawy minimalne;
  • 14-19 pkt. - depresja lekka;
  • 20-28 pkt. – depresja umiarkowana;
  • 29 i więcej pkt. - depresja ciężka.

Kwestionariusz Hypomania Checklist-32 (HCL-32)

Narzędzie to jest kwestionariuszem samooceny, składa się z 32 twierdzeń dotyczących napędu, nastroju i aktywności w okresie tzw. „wyżu”. HCL-32 jest stosowany jako narzędzie przesiewowe pozwalające na rozpoznawanie objawów hipomanii w ciągu życia pacjenta (Łojko, Rybakowski, Dudek, Pawłowski, Siwek i Kiejna, 2010). Uzyskanie więcej niż 14-stu odpowiedzi twierdzących wskazuje na możliwość występowania cech dwubiegunowości u pacjenta.

Kwestionariusz Postaw Wobec Odżywiania EAT-26

Kwestionariusz stosowany jako narzędzie przesiewowe, mające na celu identyfikowanie objawów zaburzeń odżywiania w populacji ogólnej. Narzędzie składa się z 26 pytań, pozwalających na wyodrębnienie 3 skal:

  • Odchudzanie się
  • Bulimia i nadmierna koncentracja na jedzeniu
  • Kontrola

Najczęściej uznaje się, iż wynik przekraczający 20 pkt. wskazuje na możliwość występowania zaburzeń odżywiania i zaleca się osobom go uzyskującym kontakt ze specjalistą.

Wyniki i interpretacja

Skala Depresji Becka (BDI-II)

Na wszystkie pytania testu odpowiedziało 2253 osoby. Średni wynik w badanej grupie w skali depresji wyniósł M= 10,87 punktów. Rozpiętość wyników obejmowała przedział od 0 do 62, odchylenie standardowe wyniosło σ= 9,59. W przedziale powyżej 13-stu punktów (wynik sugerujący nasilenie objawów wskazujących na depresję) znalazło się aż 673 osób (29,87% grupy). Wskazujący na głęboką depresję wynik powyżej 29 pkt. uzyskało 139 badanych (6,17% grupy).

Niniejsze rezultaty są analogiczne do wykazanych w latach ubiegłych poziomów rozpowszechnienie objawów depresyjnych wśród studentów Uniwersytetu (w 2014r. wynik powyżej 13-stu punktów w skali BDI-II uzyskało 29,09% badanej grupy; w roku 2013r. było to 33,09% grupy). Stałość uzyskiwanych w kolejnych pomiarach rezultatów wskazuje na ich trafność i uwidacznia utrzymujący się w grupie studentów problem znacznego rozpowszechnienia objawów depresji, które znacznie przekracza poziom wskazywany dla epidemiologii tego zaburzenia w populacji ogólnej, określany na poziomie 17,1% zachorowalności w ciągu życia (Rymaszewska, Adamowski, Pawłowski i Kiejna, 2005).

Nasilenie objawów depresyjnych w badanej grupie, podobnie jak w latach ubiegłych, wykazało zależność od płci. Średnia wyników uzyskanych w grupie kobiet jest istotnie wyższa od średniej w grupie mężczyzn (Rysunek 2), zależność ta osiąga jednak niewielką istotność efektu (współczynnik r Glassa równy 0,12).

Rysunek 2. Średnie wyniki w skali BDI-II względem płci.
Rysunek 2. Średnie wyniki w skali BDI-II względem płci.

Uzyskany rezultat jest zgodny z ogólnymi doniesieniami na temat różnic międzypłciowych w zachorowalności na depresję. Szacuje się, iż kobiety zapadają na to zaburzenie niemal dwukrotnie częściej od mężczyzn (15,9% do 9,8% wg National Comorbidity Survey, za: Marek, Białoń, Wichowicz, Melloch i Nitka-Siemińska, 2005).

Kwestionariusz Hypomania Checklist-32 (HCL-32)

Arkusz HCL-32 poprawnie wypełniło 2268 osób badanych. Średnia wyników w grupie badanej wyniosła M= 11,26 pkt. Wskazujący na możliwość występowania dwubiegunowości, wynik powyżej 14-stu punktów uzyskało 740 osób, tj. 32,63% osób badanych. Co istotne, pod względem wyniku w skali HCL-32 nie wystąpiły istotne statystycznie różnice międzypłciowe (ze względu na dużą liczebność grupy przyjęto tu poziom ufności na poziomie α= 0,001). Rezultat ten zgodny jest z ogólnymi tendencjami wykazywanymi w badaniach epidemiologicznych, które pokazują, iż pod względem rozpowszechnienia choroby dwubiegunowej różnice międzypłciowej są znacznie mniejsze niż pod względem depresji (Rybakowski, 2008).

Ponieważ narzędzie HCL-32 nie jest wystarczającym, by na jego podstawie wnioskować o diagnozie zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, dalszej analizie poddano jedynie grupę osób przejawiających aktualnie objawy depresji. Wśród nich, aż 38,48% (259 osób) badanych okazało się przejawiać cechy dwubiegunowości. Wynik ten potwierdza doniesienia zagranicznych badaczy (m.in. Angst, Benazzi, Goldberg – a na gruncie polskim Rybakowski) wskazujący na możliwość znacznie większego, niż dotąd uważano, rozpowszechnienia występowania zaburzeń ze spektrum choroby afektywnej dwubiegunowej. Badania pokazują, iż wśród osób początkowo diagnozowanych (oraz leczonych) na zaburzenia depresyjne często okazuje się, iż de facto przejawiają zaburzenia dwubiegunowe – wg National Comorbidity Survey z 2007 roku problem błędnie postawionej diagnozy może dotyczyć nawet ponad ¼ pacjentów (Rybakowski, 2008).

Kwestionariusz Postaw Wobec Odżywiania EAT-26

Na wszystkie pytania kwestionariusza EAT-26 odpowiedziało 2287 osób. Średni wynik w badanej grupie wyniósł M= 8,87 pkt. Rozpiętość uzyskanych rezultatów obejmowała przedział 0 – 75 pkt. Odchylenie standardowe wyniosło σ= 9,16. Wskazujący na prawdopodobną obecność zaburzeń odżywiania, wynik przekraczający 20 punktów uzyskało 238 osób badanych, tj. 10,41% grupy. Ponadto wykazano zależność pomiędzy rezultatem ogólnym w skali EAT-26 a płcią badanych. Średnia wyników uzyskanych w grupie kobiet (M= 10,20) była istotnie wyższa od średniej w grupie mężczyzn (M= 5,72), zależność ta osiąga słabą istotność efektu (współczynnik r Glassa równy -0,26). Istotne statystycznie różnice pomiędzy płciami wystąpiły również pod względem podskal tego narzędzia. Ich wyniki przedstawiono w tabeli 1.

Wynik ogólny Skali EAT-26 koreluje dodatnio z nasileniem objawów depresyjnych (współczynnik korelacji Speramana wyniósł r= 0,42). Osoby, u których występują objawy typowe dla zaburzeń odżywiania, częściej też charakteryzują się większym nasileniem objawów depresji.

Uzyskane tu rezultaty są zbieżne z tendencjami obserwowanymi w USA (badanie tym samym narzędziem diagnostycznym) w grupie młodzieży nastoletniej, które wskazały, iż ok. 12% młodzieży spożywa posiłki w sposób patologiczny, w celu utrzymania prawidłowej masy ciała (źródło: www.centrumzaburzenodzywiania.pl/zaburzenia-odzywiania-w-liczbach).

Pomoc psychologiczna na Uniwersytecie Śląskim

42,87% osób badanych wiedziało o możliwości korzystania z bezpłatnej pomocy psychologicznej w Centrum Obsługi Studentów UŚ. Wynik ten wskazuje na znaczne zwiększenie się w ciągu ostatnich dwóch lat rozpowszechnienia wśród studentów informacji o tej formie wsparcia dostępnej w strukturze Uczelni (w 2014r. o takiej możliwości wiedziało jedynie 24% badanych). Jednak zwiększenie świadomości nie idzie tu w parze (w świetle wyników tych badań) ze zwiększeniem się liczby osób korzystających z tego wsparcia (w 2014 z pomocy psychologicznej korzystało 1,86% osób biorących udział w badaniu, w roku 2016 tylko 1,52% uczestników zadeklarowało korzystanie z pomocy psychologicznej w obrębie Uczelni).

Wyjątkowo niepokojącym faktem jest, iż w grupie osób, u których nasilenie objawów depresyjnych jest co najmniej na poziomie depresji lekkiej (18pkt i więcej w skali BDI-II), jedynie 2,97% korzystało z pomocy psychologicznej. Jest to szczególnie przykre, iż 43,69% z nich, wie o możliwości bezpłatnego korzystania ze wsparcia psychologicznego na Uczelni, pomimo to zdecydowana większość tych osób, niestety nie sięga po pomoc.

Grupa szczególnego ryzyka zachowań suicydalnych

Ponieważ w ostatnich latach znacznie wzrosła (co dokumentują statystyki udostępniane przez policję) liczba podejmowanych zamachów samobójczych przez osoby między 20 a 29 r.ż., szczególną uwagę zwrócono tu na myśli samobójcze występujące u studentów z badanej grupy. Do ich występowania przyznało się aż 17,22% badanych, przy czym 14,79% wskazuje, iż myśli o samobójstwie, ale nie mogłoby tego dokonać. Pragnienie odebrania sobie życia zadeklarowało 1,61% badanych (37 osób), a 0,83% badanych (tj. 19 osób) twierdzi, iż popełni samobójstwo, gdy będzie ku temu odpowiednia sposobność.

Ze względu na wagę problemu, spośród grupy badanej wyodrębniono osoby szczególnie zagrożone zachowaniami suicydalnymi, tj. deklarujących pragnienie odebrania sobie życia bądź taki zamiar. Grupę tę stanowiło 56 osób – 39 kobiet i 19 mężczyzn. Średnie nasilenie objawów depresji w tej grupie wyniosło 34,86 pkt. (a więc poziom głębokiej depresji), tylko jedna z osób nie przejawiała objawów pozwalających wnioskować o występowaniu u niej depresji. Średni wynik w skali HCL-32 wyniósł tu 11,43 pkt., 19 osób przekroczyło próg 14pkt. (33% grupy ryzyka).

Średni wynik skali EAT-26 wyniósł tu 22,38 pkt. Spośród tych osób 25-ciu uczestników badania (44,64%) przekroczyło próg 20pkt. Rezultaty te wskazują na szczególnie częste w grupie osób zagrożonych samobójstwem współwystępowanie diagnoz zaburzeń nastroju oraz zaburzeń odżywiania.

Niestety jedynie 2 osoby z tej grupy skorzystały dotąd z pomocy psychologicznej w Centrum Obsługi Studentów, choć 57% z nich, wie o takiej możliwości.

Podsumowanie i wnioski końcowe:

Uzyskane rezultaty badawcze wskazują na wysokie rozpowszechnienie zaburzeń nastroju wśród studentów. Szczególnej uwagi Wymaga kwestia precyzyjnej diagnostyki cech dwubiegunowości wśród osób poszukujących pomocy w związku z objawami depresyjnymi. Niepokojąco wysokie średnie wyniki odzwierciedlające postawy wobec odżywiania badanych studentów pokazują, iż tematy prawidłowych nawyków żywieniowych oraz zdrowego postrzegania własnej sylwetki wymagają szczególnej promocji w tej grupie.

W dalszych działaniach profilaktycznych i informacyjnych w obszarze promocji zdrowia psychicznego warto poddać szczególnej refleksji kwestię zwiększania otwartości osób zmagających się z problemami o podłożu psychicznym na możliwość korzystania z pomocy specjalistycznej.


  1. Bolek, M. (2013). Raport z badania dotyczącego stanu zdrowia psychicznego oraz głównych problemów związanych z higieną psychiczną studentów Uniwersytetu Śląskiego. W: Poradnik dla studentów i pracowników Uniwersytetu Śląskiego – savoir-vivre wobec osób zaburzonych psychicznie.
  2. Łojko, D., Rybakowski, J., Dudek, D., Pawłowski, T., Siwek, M., Kiejna, A. (2010). Hypomania Check List (HCL-32) – kwestionariusz objawów hipomanii: charakterystyka i zastosowanie. Psychiatria Polska, 2010, XLIV, 1, s. 39-46.
  3. Marek, K., Białoń, P., Wichowicz,H., Melloch, H., Nitka-Siemińska, A. (2005). Przesiewowa ocena rozpowszechnienia objawów depresyjnych i lękowych wśród studentów Akademii Medycznej w Gdańsku. Psychiatria, 2 (4): 217-224.
  4. Pytlińska, N. (2010). Biologiczne i psychospołeczne czynniki związane z przebiegiem anoreksji u dziewcząt. Praca doktorska. Poznań: http://www.wbc.poznan.pl/Content/170287/index.pdf
  5. Rybakowski, J. (2008). Koncepcja spektrum choroby afektywnej dwubiegunowej. Psychiatria. Via Medica, 5, 3, 75-82
  6. Rymaszewska, J., Adamowski, T., Pawłowski, T., Kiejna, A. (2005). Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych – przegląd ważniejszych badań epidemiologicznych. Postępy Psychiatrii i Neurologii, 2005, 14, (3), s. 195 – 200.

Źródła internetowe:

  • www.wiecjestem.us.edu.pl/raport-z-badania-dotyczacego-stanu-zdrowia-psychicznego-studentow-w-wojewodztwie-slaskim
  • www.centrumzaburzenodzywiania.pl/zaburzenia-odzywiania-w-liczbach

Raport powstał  w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego"
(IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach.

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

  REDAKTOR PROWADZĄCA PORTAL STUDENCKI SERWIS ROZWOJU WIĘC JESTEM! REDAKTOR DZIAŁU 'POMOC PSYCHOLOGICZNA' Kontakt: magdalena.bolek@us.edu.pl Wykształcenie: Absolwentka Wydziału Pedagogiki i Psychogii UŚ, kierunek Psychologia, specjalność psychologia sądowa oraz kliniczna człowieka dorosłego (obecnie doktorantka UŚ).  W trakcie szkolenie w nurcie terapii poznawczo-behawioralnej. (...)

Od adolescenta do młodego dorosłego - przepoczwarzanie się w ramach relacji rodzinnych

Adolescencja jest notorycznie trudnym tematem, niezależnie od której strony by go nie ugryźć. Najłatwiej byłoby nazwać ją „okresem przechodzenia z dzieciństwa w dorosłość”, ale to wydaje się być rażącym uproszczeniem. Choć podręczniki do biologii podają, że trwa ona mniej więcej od 12 do 18 roku życia, to czynią tak dlatego, by nie komplikować sobie sprawy i skupić się na zachodzącym w tym okresie rozwoju biologicznym, który faktycznie z grubsza kończy się około 18. wiosny.

Bezdyskusyjnie w okresie dorastania pojawiają się też znaczące różnice w zachowaniu i emocjonalności. Są one spowodowane zachwianiem gospodarki hormonalnej - to też jest niepodważalne. Nerwowość, impulsywność, zmniejszenie roli autorytetów, poleganie na grupie rówieśniczej, kwestionowanie przyjmowanych dotychczas norm moralnych - te cechy, z perspektywy biologicznej, są tylko przejściowymi objawami, produktem ubocznym zwiększonego wydzielania hormonów płciowych, rychło kończącą się anomalią. Na to ostatnie psychologowie rozwojowi kręcą jednak nosem. Skoro “buntowniczość” adolescentów jest tak uniwersalna, to może ona sama w sobie ma jakąś rolę?

I owszem ma - osiągnięcie niezależności psychicznej, wyodrębnienie siebie z systemu rodzinnego jako autonomicznej jednostki. Autonomicznej, czyli nie “w pełni niezależnej”. Przecież dla większości ludzi rodzina odgrywa ważną rolę przez całe życie, nie tylko w dzieciństwie. Jednak nie pełnimy w niej stale tej samej roli - zajmujemy inną, partnerską, współodpowiedzialną.

Psychologia, na przekór biologom, stawia hipotezę, że powodowana hormonalną nerwowością próba “wyrwania się” spod wpływu rodziców nie tylko nie jest niepożądanym skutkiem ubocznym osiągania dojrzałości płciowej, ale jest kluczowa dla tego okresu.

Oczywiście - to pełne “oderwanie się”, jakiego pragnie młody adolescent, jest rozumiane przez niego bardzo dziecinnie, niedojrzale. Młodzian chce końca obowiązków i kontroli, ale nie przywilejów, jak wikt, opierunek czy kieszonkowe. Dla niego to kwestie “oczywiste”, jemu / jej się przecież należy! Zakrawający o śmieszność egoizm takiej postawy jest oczywisty dla każdego dorosłego… po części dlatego, że każdy samemu go kiedyś przechodził.

Dopiero po czasie to nagłe, gwałtowne targanie szesnastolatka przeradza się w partnerski szacunek dwudziestolatka. Adolescencki bunt jest konieczny, by dostrzec relacje rodzinne w nowym, pełniejszym świetle i ostatecznie zostać ich podmiotem zamiast przedmiotem. Gdyby nie głupawy egoizm wieku okołogimnazjalnego, skazani bylibyśmy na los 35-letnich, włoskich singli. Miejmy to na uwadze, szydząc w internecie z gimbazy - zawdzięczamy temu okresowi więcej, niż chcielibyśmy przyznać.

Jeśli jesteś uważnym czytelnikiem, to zauważysz, że w zawartym powyżej opisie jest pewna luka. Fizyczny, hormonalny mętlik targa nami gdzieś do 18 roku życia, a przecież napisałem, że adolescencja dokonuje się w okolicach dwudziestki.

Te dwa lata to tak zwany “okres późnej adolescencji”. Można pisać o nim wiele, dyskutować, czy to już dorosłość, czy nie. W kontekście relacji z rodzicami uważam, że jest wystarczający, by zacząć je “remontować”. I nie, nie zakładam tutaj, że są one w zupełnej ruinie (choć jeśli potrzebny jest remont generalny, to też jest to dobry okres na niego). To bardzo ciekawy proces, który w gruncie rzeczy jest szarą strefą dla psychologii. Relacjami między rodzicem a dzieckiem zajmuje się psychologia wychowawcza i pedagogika, relacjami między dorosłymi - psychologia komunikacji. Dziedzina “młodych dorosłych” ląduje więc gdzieś pomiędzy nimi.

Przed młodym człowiekiem stoi wtedy trudne zadanie udowodnienia, że jest gotowy na relację partnerską. Musi pokazać, że może brać odpowiedzialność za swoje życie i sam będzie podejmował teraz ważne decyzje, z których konsekwencjami zmierzy się też samodzielnie… lub poprosi o pomoc i wsparcie, jeśli go przerosną. Chce, by rodzicielska kontrola przestała obejmować jego zachowanie i oczekuje, że nakazy zmienią się w prośby… na które w większości będzie przystawał. Być w relacji równej, a nie skośnej, oznacza, że jest się za nią współodpowiedzialnym. Przymus faktycznie zanika - ale pojawia się chęć. Cóż, przynajmniej powinna się pojawić - inaczej nici z partnerstwa.

Ten okres jest też niezwykle trudny dla rodzica! Czy tego chcemy czy nie - zazwyczaj lata życiowego doświadczenia niosą ze sobą realną mądrość. Do tej pory starszyzna mogła na siłę karmić młodzież owocami tej mądrości. Teraz - musi do nich przekonywać i godzić się z ewentualną odmową, po czym obserwować, jak ich pociechy borykają się z problemami, przed którymi chcieli ich ochronić. Po ich stronie jest zmiana rozkazów w rady, zejście z ambony i zrezygnowanie z kaznodziejskiego, moralizatorskiego tonu. Oni sami tej mądrości nie znaleźli przecież w książkach, tylko w trudach - ciężko więc ich winić, że chcą uchronić swoje pociechy od stereotypowych “błędów młodości”.

Ten proces przechodzenia relacji z rodzicami z dziecięcych w dorosłe jest, jak widzicie, dość trudny i wymaga komunikacji płynącej z obu stron. Nie ma w nim obiektywnego “złotego środka” i nie ma recepty na wypracowanie kompromisu - będzie on inny dla każdego przypadku. Nie jest to jednak jakiś krańcowy, interpersonalny wysiłek, nie chcę byś tak o nim myślał. Choć trudny, to jest to proces naturalny. Trudnych relacji jest w życiu na pęczki, warto sobie je więc przetestować z rodziną. I choć nie każdemu uda się rozbudować swoje relacje z rodzicami, to niezwykle trudno jest ją zupełnie zburzyć. W końcu w rodzinie wybacza się najwięcej.

To, czego potrzeba, to obopólnej chęci do jej budowania. To nie może być heroiczny wysiłek jednej ze stron. Psychologowie rodzinni i systemowi zajmują się w końcu nie tylko parami i rodzinami z dzieckiem - pracują też nad relacjami między dorosłymi. Oznacza to, że powstają w tym procesie patologie, oczywiście! Ale oznacza to też, że można je korygować, wpływać na nie. Zupełnie niedojrzałym jest zakładać, że to po stronie rodzica leży cały ciężar utrzymywania kontaktu i bliskości z dzieckiem - ale równie niedojrzałym byłoby, gdyby nagle w pełni miał wziąć to na siebie młody dorosły.

Pewnie część z was czyta to i zastanawia się, gdzie samemu jest w tym procesie. Czy już ma “sztamę” z rodzicami, czy jeszcze jest wysysającym energię gówniarzem?

To dobrze. To oznacza, że myślisz i zastanawiasz się, na ile jesteś partnerem, czy dajesz z siebie odpowiednio dużo, ale też czy oczekujesz (i przyjmujesz!) w zamian. Każda forma relacji - od koleżeństwa po małżeństwo, wymaga pracy. Jak z ogródkiem - trzeba plewić. To bardzo zdrowe i naturalne, by czasem zastanawiać się nad jakością swojej relacji.

Może też czytać to inna osoba, która nie ma najmniejszego zarzutu względem siebie i której relacje są w najlepszym z możliwych stanów. Cóż, oznacza to, że masz przed sobą jeszcze sporo dorastania.


  1. William W. Wilmot, Joyce L. Hocker, “Konflikty między ludźmi”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011
  2. Anna I. Brzezińska, “Psychologiczne portrety człowieka”, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2013
  3. Kazimierz Obuchowski, “Galaktyka Potrzeb”, Zysk i s-ka 2000Artykuł powstał  w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego"

(IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach.

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

REDAKTOR DZIAŁU 'STUDIUJĘ' Kontakt: studiuje.wiecjestem@us.edu. (...)

Rozleniwiona depresja - zaburzenia dystymiczne

W psychiatrii mówi się o tym, że żyjemy w epoce depresji. Nie bezpodstawnie - według polskich badaczy na zaburzenia tego gatunku cierpi między 13 a 31% społeczeństwa. Wiadomo, że na skrajne wartości zawsze należy patrzeć z przymrużeniem oka, ale nawet jeśli przyjęlibyśmy najniższy z estymatów, to i tak oznacza to, że statystycznie 1 na 10 Polaków skrycie cierpi na przewlekły smutek.

O objawach depresji na pewno już słyszałeś. Oprócz wspomnianego przed chwilą obniżonego nastroju, tradycyjnie mówimy też o zaniżonej samoocenie, obniżonej sprawności psychicznej i fizycznej, utracie odczuwania przyjemności (tak zwana “anhedonia”), bezpodstawnym poczuciu winy oraz myślach i tendencjach samobójczych. Powyższe objawy są znane nie tylko z podręczników psychologicznych i portali tematycznych, ale też z przekazów kulturowych. Książkowe i filmowe przykłady depresji dużo bardziej zbliżyły się do jej klinicznego obrazu niż ma to miejsce z psychozami czy zaburzeniami osobowości. Dużo celebrytów i osób z pierwszych stron gazet dokonało publicznych “comming-outów” ze swoimi zaburzeniami afektywnymi, pomagając tym samym zwalczyć stereotyp o ich “nienormalności” i zachęcając, skrycie cierpiące osoby, do zasięgnięcia profesjonalnej pomocy. Dla kontrastu - schizofrenia czy autyzm wciąż czekają na przełamanie swoich tabu.

Jednym z podstawowych stereotypów, z jakimi musi zmierzyć się każdy, u kogo pojawiają się rzeczone problemy, jest zarzut, że “to po prostu smutek”. Choć tekst “weź się w garść” został już dość skutecznie zdyskredytowany kampaniami społecznymi i edukacją psychologiczną (która, choć wciąż daleka jest od ideału, zrobiła w Polsce duży krok do przodu), to jednym z najczęstszych pytań stawianych przez samych zainteresowanych lub ich rodziny jest: w którym miejscu kończy się “dół”, a zaczyna depresja? Jeszcze parę lat temu takie pytanie padało z ust nadętego cwaniaka powątpiewającego w zasadność istnienia pomocy psychologicznej w ogóle - dziś to najczęściej szczere zapytanie o to, jak najlepiej pomóc sobie lub bliskiej osobie. Brawo my.

By nie bawić się w “kopiuj-wklej” kategorii diagnostycznych z podręcznika do IDC-10, oraz nie dawać niepotrzebnej pożywki domorosłym diagnostom, napiszę tylko, że główna różnica tkwi w długości i intensywności objawu. Smutny, poniedziałkowy poranek, czy dwa tygodnie bez szczerego uśmiechu? Złość na siebie za zgubienie kluczy, czy nienawiść i przekonanie o zasługiwaniu na śmierć za bycie ohydną osobą? Opuszczone ramiona i smutek w oczach po śmierci ulubionego bohatera serialu, czy spowolniony, ociężały chód, któremu towarzyszy twarz opadnięta jak wosk spływający po świecy?

Nie chcę, byś w swoim myśleniu “przegiął” w drugą stroną: to nie tak, że tylko kiedy człowiek zmieni się z dnia na dzień w pozbawione ekspresji zombie możemy mówić o depresji. Próbuję pokazać, że właściwie wszystkie zachowania, które wchodzą w obraz zaburzeń afektywnych, w pewnym stopniu i w adekwatnych sytuacjach występują również u zdrowych ludzi. To natężenie odróżnia radość od manii i smutek od depresji. Dlatego tak ciężkim diagnostycznym orzechem do zgryzienia jest dystymia.

Dystymia, czyli z greki “zły stan umysłu”, to taka… podstępna, rozleniwiona depresja. Podobnie jak napisałem powyżej - właściwie nie ma żadnego objawu, który by ją jakoś jednoznacznie odróżniał. Człowiek na nią cierpiący jest smutny i myśli o sobie źle, a przyszłość maluje w czarnych barwach - czyli tak, jak czasem robi to zdrowa osoba i jak często robi to pacjent z depresją.

Różnica, i to znacząca, jest jednak w czasie. O depresji mówimy wtedy, gdy objawy utrzymują się przez dwa tygodnie. O dystymii - kiedy są obecne przez dwa lata. Nie, to nie jest błąd. By postawić diagnozę dystymii, czyli długotrwałego obniżenia nastroju, trzeba stwierdzić jego nienaturalnie niski poziom w co najmniej tak długim okresie. Jak zdążyłeś się domyślić - nie jest to możliwe, by ktoś aż tak długo miał depresję i nikt tego nie zauważył. Słuszna uwaga. Dystymia to jakby “depresja rozciągnięta w czasie”. Trwająca wyjątkowo długo, bez znaczących okresów poprawy, ale o niższej intensywności objawów. Faktycznie ich natężenie nie różni się zbytnio od zwykłego, “zdrowego” smutku. W dystymii nie ma absolutnego paraliżu lękiem i beznadzieję, jaki występuje w epizodach średniej i ciężkiej depresji - jest za to stały, utrzymujący się jak mgła smutek. Choć anhedonia, czyli wspomniany brak odczuwania przyjemności, nie jest absolutny, to jest wystarczający, by każdą radość zmienić w co najwyżej “meh”. Poczucie sensu i napęd psychomotoryczny ledwo zipie, ale zipie - nie ma więc rażących spadków w efektywności czy aktywności, które ułatwiłyby wskazanie problemu. Osoba w dystymii po prostu trwa. Jakość jej życia nie jest aż tak podła, by zmusić ją do zmiany, ale radość jest odczuwana zbyt sporadycznie, by stać się realnym motywatorem do wyrwania się z cienia. Natężenie objawów wystarcza, by znajomi i rodzina delikwenta zauważyli, że “znów jest smutny”, ale nie niepokoili się bardziej. Długi czas trwania, niejednokrotnie liczony w dziesięcioleciach, zaciera moment przejścia “normalności” w “chorobę”, a stałość i niezmienność jej przebiegu ostatecznie przekonuje samego pacjenta, że “tak już jest”.

Tutaj tkwi sęk problemów diagnostyczych, jakie przysparza nam F34.1. Zdecydowana większość cierpiących na tę przypadłość po prostu przestała traktować ją jak chorobę - zaakceptowała ją jako integralną część siebie. Nawet jeśli, szukając pomocy, osoba trafi do gabinetu lekarskiego, to zapracowany lekarz rodzinny może zupełnie inaczej potraktować kogoś, kto powie “panie doktorze, wydaje mi się, że mam depresję” od “proszę pana, jestem smutny” - nie wspominając o tym, że opis objawów dystymicznych bez kontekstu czasowego faktycznie przypomina bardziej zwykły smutek, niż zaburzenie afektywne.

Nie bez kozery dystymia przed długi czas nazywana była “osobowością depresyjną”, sugerując tym samym, że jej natura rzeczywiście tkwi w głębokich strukturach psychicznych. W aktualnej klasyfikacji chorób trafiła ostatecznie do kategorii “Trwałych zaburzeń afektywnych”, ku radości psychiatrów i terapeutów, którzy zajmują się jej leczeniem. Wyobraź sobie rozmowę, w której pacjent zwierza się, że ma poczucie, jakby ten stały smutek był jego integralną częścią… co lekarz z przekąsem potwierdza. Taki początek relacji terapeutycznej nie napawa mobilizującym optymizmem - którego, notabene, potrzeba szczególnie dużo przy leczeniu długo utrzymujących się zaburzeń. Jak takie leczenie wygląda?

Ponownie - niewiele różni się od podejścia względem depresji. Przede wszystkim stosuje się farmakoterapię. Oprócz jej bezpośredniego działania, jakim jest podniesienie i utrzymanie optymalnego poziomu neuroprzekaźników, ma ona też dodatkową rolę - przełamanie zastanego, krzepnącego wiele lat przekonania, że jedynym życiem, jakie czeka pacjenta, to życie w smutku. Psychiatrzy mają całą gamę różnych leków do wyboru, a ze względu na niskie nasilenie objawów nie muszą od razu sięgać po wysoki kaliber obciążony wieloma skutkami ubocznymi. Dodatkowo, kiedy leki zaczną już działać (co w przypadku zaburzeń afektywnych może potrwać nawet miesiąc!), a pacjent przyzwyczai się do zmian jakie w nim zachodzą, zaleca się uczestnictwo w psychoterapii, by dodatkowo wprowadzić zachowania i schematy myślenia gwarantujące brak remisji w przyszłości.

Przy okazji - kolejność “najpierw farmakologia, potem terapia” ma swoje naukowe uzasadnienie: dodatkowe zasoby psychiczne, jakie pojawiają się po zastosowaniu leków przeciwdepresyjnych, niejednokrotnie są konieczne, by wprowadzić zmianę. “Psychologowie” i “terapeuci”, którzy na starcie odrzucają stosowanie jakiejkolwiek “chemii”, powinni od razu zapalać ostrzegawczą lampkę z napisem “niekompetencja” i lub “szarlataneria”.

Szacuje się, że na dystymię cierpi między 3 a 6% społeczeństwa, ale ze względu na skryty charakter tego zaburzenia - te estymaty mogą być dalekie od prawdy. Pewnym jest jednak to: dystymia jest realnym, uciążliwym problemem, o którym publicznie mówi się niewiele lub wcale. O ile zatopiona w auto-nienawiści, twierdząca że “inni mają gorzej” ofiara depresji prędzej czy później przykuje uwagę swojego otoczenia, o tyle dystymik może liczyć wyłącznie na swój rozsądek - który, jak przy większości chorób i zaburzeń psychicznych, ciężko nazwać “zdrowym”. Pojawia się więc sakramentalne pytanie - gdzie i jak szukać pomocy?

Odpowiedź jest w gruncie rzeczy dość prosta. Jeśli, czytając ten artykuł, uważasz, że dotyczy on w dużym stopniu Ciebie i jeśli słowa “wiecznie smutny, ale nigdy nie zmiażdżony” dobrze Cię opisują - wiedz, że można to zmienić i że zasługujesz na tę zmianę. Nie daj się wkręcić w szprychy poradników samopomocy, pisanych przez ludzi bez wykształcenia albo własnych doświadczeń - wyciągniesz z nich tylko przeświadczenie, że smutek jest Twoim naturalnym stanem. A nie jest. Zamiast tego - przejdź się do najbliższej poradni zdrowia psychicznego. To zawsze najlepszy pierwszy krok. Do PZP nie trzeba skierowania, nie musisz więc tyrać do swojego lekarza rodzinnego, który może nie mieć dla Ciebie wystarczająco dużo czasu, tonąc w morzu katarów. Pamiętaj, żeby powiedzieć o tym jak długo się tak czujesz. Jeśli od zawsze - to powiedz “od zawsze”. Pierwsze kroki w leczeniu dystymii są takie same jak w przypadku depresji - nawet niskich lotów psychiatra przepisze Ci odpowiednie leki, bo to nie jest jakaś szczególna filozofia.

W znalezieniu najbliższej poradni pomoże ci wujek Google, a jeśli mieszkasz na Śląsku, możesz też skorzystać z naszej bazy instytucji pomocowych: http://wiecjestem.us.edu.pl/instytucje. Co prawda to w większości ośrodki interwencji kryzysowej, ale jeśli akurat adres Ci pasuje, to można zacząć też od nich.

Pamiętaj - życie jest jedno. Nie ważne ile lat żyłeś na pół gwizdka - pora wziąć głęboki oddech i dać na całego!

Artykuł powstał  w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego"
(IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach.

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

REDAKTOR DZIAŁU 'STUDIUJĘ' Kontakt: studiuje.wiecjestem@us.edu. (...)

Najważniejsza bezczynność, czyli jak bezsenność spędza nam sen z powiek

Sen to chyba najciekawsze z nudnych zjawisk w przyrodzie. Jasne, można wyszukać jeszcze mniej absorbujące oblicza natury, ale czy będą one równie pasjonujące?

Sen intryguje przecież pod wieloma względami. Występuje u wszystkich stworzeń posiadających ośrodkowy układ nerwowy, niezależnie od środowiska jakie zamieszkują.

Choć śpiący osobnik jest niezwykle narażony na niebezpieczeństwo płynąc z otoczenia, ewolucja nie wypracowała alternatywnego rozwiązania. Znamy szereg procesów jakie zachodzą w trakcie snu, a nawet kilka istniejących wyłącznie dlatego, by do niego doprowadzić, ale wciąż nie wiemy, po co właściwie jest on nam potrzebny, skoro nie istnieją fizjologiczne przeszkody, by te procesy działy się na jawie. Mimo, że rekord niespania to 968 godzin (tak, 40 dni!), to już po 24 godzinach czuwania można dostrzec niepokojące objawy przemęczenia, a po 72 delikwent zaczyna mamrotać do siebie i zachowywać się jak pijany.

Nie tylko całkowity brak snu może być szkodliwy - jego długotrwały niedosyt również. Racja, optymalny poziom 8 godzin snu na dobę wydaje się bardzo trudny do osiągnięcia, ale coraz więcej ludzi nie przesypia nawet 6-ciogodzinnego minimum! Oczywiście, nie dajmy się zwariować - pojedyncza, utopiona w morzu kawy, nieprzespana noc jeszcze nikogo nie zabiła, ale jeśli standardem stają się dla Ciebie 20-godzinne maratony czuwania, to polecam zainteresować się higieną odpoczynku. Deprywacja snu to nie tylko piach pod powiekami i wór kartofli przywieszony do policzków - to również zaburzenia metabolizmu, obniżony poziom hormonów, wydłużony czas reakcji, upośledzenie procesów pamięci czy problemy z erekcją.

Sen jest potrzebny. Jest też niezwykle przyjemny. „Uff, jak to dobrze, skończyłem już spać, mogę wreszcie wyrwać się spod tej ciepłej pierzyny i rozpocząć ten mroźny, grudniowy poranek!” - powiedziało zero osób kiedykolwiek. Nasze ciało domaga się regenerującego stanu nieświadomości i choć nie zawsze mądrym jest mu go od razu umożliwić, jak na przykład za kółkiem na autostradzie czy podczas ustnego egzaminu z psychometrii, to na pewno zawsze niemądrym jest go zupełnie ignorować.

Sen jest więc czynnością, która obiektywnie podnosi jakość naszego funkcjonowania, a subiektywnie jest niezwykle przyjemna - nie powinien więc sprawiać nikomu żadnych problemów. A jednak - wystarczy rzut oka na Międzynarodową Klasyfikację Chorób ICD-10, by znaleźć aż 16 kategorii dedykowanych zaburzeniom snu - nie licząc pewnie dziesiątek, w których są one objawem towarzyszącym, a nie osiowym!

Część z nich to zaburzenia o podłożu organicznym, jak wynikające z uszkodzeń układu nerwowego zaburzenia rytmu okołodobowego, bezdechy senne czy narkolepsje. Inne wynikają z zaburzeń psychicznych, wysokiego poziomu stresu lub pracy zmianowej.

Wszystkie jednak mają cechę wspólną - są uciążliwe i skutecznie obniżają jakość życia.

O ile jednak na padaczkowe lub nerwobólowe podłoża problemów ze snem niewiele można poradzić domowymi sposobami, o tyle na złą higienę snu już owszem.

Spośród wszystkich zaburzeń snu bezsenność stanowi aż 90%. Szerokie ramy definicyjne zaburzenia oraz jego współwystępowanie w przypadku innych jednostek chorobowych utrudnia co prawda jasne określenie epidemiologii, przez co waha się ona w literaturze od 4,4% do 50,5% populacji, ale sam fakt pojawiania się tak wysokiej liczby wskazuje na skalę zjawiska. Badacze argumentują, że te najwyższe szacunki pochodzą z badań samoopisowych, a nie z diagnozy klinicznej - która to z kolei stale utrzymuje deklarowaną ilość klinicznych bezsenników na poziomie między 4,4 a 6%.

Prowadzi to do słodko-kwaśnych wniosków. Kwaśnych, bo najwyraźniej przeszło 40% populacji uskarża się na problemy ze snem; słodkich, bo skoro zawodowi diagności się z nimi nie zgadzają, to musi oznaczać, że część z nich po prostu “kiepsko sypia” - i nie mam tutaj na myśli tylko jakości snu, ale też podejścia do jego higieny i efektywności.

Wydaje się więc, że jesteśmy pokoleniem somato-fuszery.

Musimy sobie to jednak wybaczyć - nasi odziani w przepaski biodrowe i uzbrojeni w dzidy praprzodkowie mieli ważniejsze rzeczy do wyewoluowania niż tolerancja na niesprzyjające snu środowiska. Ba, nawet nasi dziadkowie nie żyli w otoczeniu tylu źródeł światła, dźwięku i, generalnie rzecz ujmując, „dystraktorów”! Nic więc dziwnego, że nasze układy nerwowe nie miały czasu się odpowiednio przygotować, skoro jeszcze dwa pokolenia temu dzień wyznaczał kogut i księżyc, a nie tarcza zegara. Na wykształcenie przeciwstawnych kciuków mieliśmy setki tysięcy lat!

Skoro jednak przyszło nam żyć w tak przestymulowanym świecie, a na znaczącą zmianę genomu nie ma co liczyć w nadchodzących kilku tysiącleciach, pozostaje wziąć sprawy w swoje ręce.

Na szczęście, recepta na lepszy sen zadziała na zdecydowaną większość tych, którym jego brak doskwiera!

Recepta jaką jest: zdrowy rozsądek.

Nie dajcie się nabrać na reklamy leków nasennych ani nie popadajcie w lamenty nad swoim podłym, niewyspanym losem. Łatwo jest wkręcić się w szprychy błędnego koła paniki i Xanaxu - tym łatwiej, że “działy zdrowia” portali internetowych lubią nas straszyć chałupniczymi diagnozami, a producenci leków zarabiać na sprzedaży prostych, krótkowzrocznych rozwiązań.

Może więc zanim poprosisz lekarza, by przepisał Ci coś na potworną przypadłość insomniczą, spróbuj najpierw wprowadzić kilka zmian do swojej wieczornej rutyny…

1. Kofeina

Zawsze wydawało mi się oczywistym, że jeśli ktoś ma problemy ze snem, to powinien unikać stymulantów wszelkiej maści, szczególnie w godzinach wieczornych. Potem przestałem, kiedy mój znajomy uskarżający się na trudności z zasypianiem, powiedział mi, gdy zacząłem dopytywać, że wypija espresso do kolacji, “na wytrawienie”. Jego zaskoczenie na moje oburzenie - ubrane w słowa “no przecież to tylko mała kawa” - wywołało u mnie tę nienaturalnie długą przerwę przed kolejną wypowiedzią, w której to człowiek zastanawia się, czy większą wagę dla niego ma utrzymanie znajomości, czy satysfakcja z jadowicie sarkastycznej odpowiedzi.

Jeśli jeszcze się zastanawiasz, Czytelniku, to odpowiem wprost: nie, nie możesz pić kawy przed snem, jeśli liczysz na wartościowy odpoczynek.

Nie tylko kawy z resztą - chodzi przecież o kofeinę, zatem unikaj też: napojów energetycznych (duh…), wszelkiego rodzaju coli oraz, albo przede wszystkim, herbaty! Aż 40% światowego spożycia kofeiny pochodzi właśnie z naszego ulubionego, wieczornego napoju - po prostu nauczyliśmy się, że kawa pobudza, a herbata nie.

Ważne też, by zdawać sobie sprawę z tego, że choć efekt kofeinowego “kopa” utrzymuje się ok. przez dwie godziny, to faktyczne działanie tego środka psychoaktywnego trwa nawet do 6 godzin! Jeśli więc czytacie, że “wieczorem należy unikać kawy i mocnej herbaty”, to nie chodzi tutaj o godzinę 21, ale o 18! Warto o tym pamiętać, bo kofeinowe sny, choć mogą być ciekawe, są zazwyczaj płytkie, nerwowe i mało wartościowe dla odpoczynku - a przecież to właśnie o odpoczynek najbardziej chodzi.

2. Alkohol, leki nasenne i inne używki

Skoro już rzucamy truizmami w stylu “nie pij kawy, bo nie zaśniesz”, to pokuszę się o parę słów na temat alkoholu i innych środków - nie tylko “wyskokowych”.

Stara zasada, o której na pewno słyszałeś, to że “jedno piwo usypia”. Dużo ludzi bierze to sobie do serca. Część nawet za bardzo. Faktycznie, niewielkie dawki alkoholu działają relaksująco i usypiająco. Podobnie jak leki nasenne. Zachęcam jednak, by unikać takiego “samoleczenia” i postawić na dobrą higienę snu, a jeśli to nie pomoże - na lekarza specjalistę. Dlaczego?

Jednym z mechanizmów wzmacniających bezsenność jest strach przed nią. To dość zrozumiałe - jeśli ktoś ma problemy ze snem, to boi się, że znów one wystąpią, co uruchamia reakcję stresową organizmu wraz z całym jej asortymentem, czyli między innymi: pobudzeniem.

Jeśli więc okaże się, że “wieczorne piwko” albo przepisana przez znajomego lekarza rodzinnego “hydroksyzynka” pomoże w zaśnięciu, to jest duża szansa, że stanie się to nie tylko ze względu na bezpośrednie działanie alkoholu czy środka nasennego, ale też przez spokój, jaki niesie ze sobą świadomość, że “coś zażyłem/zażyłam”. Może się więc okazać, że zagonisz się w kozi róg i “pomaga mi zasnąć” zmieni się w “muszę ją mieć, by zasnąć”. Uzależnienie jest zawsze niebezpieczne - szczególnie, że leki nasenne to nic innego jak leki na uspokojenie, które tradycyjnie już zaliczamy do bardzo mocno uzależniających fizycznie.

O uzależniających właściwościach alkoholu chyba nie muszę przypominać, prawda?

Przy okazji warto wspomnieć o reszcie rzeczy, które umieszczasz w swoim ciele. Chyba nie zaskoczę Cię mówiąc, że narkotyki mocno utrudniają zasypianie? I nie mówię tutaj o bezpośrednich skutkach zażycia - mówię o deficytach zapasów neuroprzekaźników, które mogą utrzymywać się nawet do tygodnia po “pudrowanej” imprezie. Tematem tego artykułu nie są bezpośrednio używki, nie zamierzam też stereotypowo straszyć Cię gwarantem śmierci z przedawkowania, ale chyba dobrze żebyś wiedział, że po alkoholu czeka cię ból głowy i kac następnego dnia, a po narkotykach organizm odzyskuje równowagę jeszcze dużo dłużej.

3. Światło

Jak już pisałem powyżej - epidemia bezsenności wydaje się być bardzo ściśle związana z ilością światła jakie nas codziennie otacza. Tak, światła. Tylko, albo aż tyle. Widzisz, na utrzymanie rytmu okołodobowego w kluczowym stopniu wpływa produkowany w szyszynce hormon jakim jest “melatonina”. To jej zadaniem jest spowalnianie metabolizmu, hamowanie wydzielania innych hormonów i powodowanie uczucia senności. Melatonina, jak zapewne wiesz, wydziela się, gdy jest ciemno. Co prawda nie chodzi tutaj o egipskie, całkowite ciemności, jakie można znaleźć w komorach deprywacji sensorycznej, ale stopniowo zanikające światło wpływa na jej wydzielanie, tym samym skłaniając zmęczone oczy do ustąpienia powiekom.  Chyba zauważasz już problem, prawda? Ewolucyjne podłoża tego mechanizmu są dość, nomen omen, jasne. Kiedy zbliża się wieczór, dzień zaczyna szarzeć, nieogolony homo-sapiens zaczyna czuć się zmęczony i zwraca swoje kroki z powrotem do rodzinnej jaskini, gdzie ma większą szansę na uniknięcie rozszarpania przez nocnych łowców wszelakiej maści. Kładzie się spać, a z pierwszymi promieniami słońca budzi się, by ze zdwojoną energią wrócić do swych codziennych obowiązków, oddalających widmo śmierci głodowej. Zwróć uwagę, że nasz homo-sapiens nie siada do kolacji przed telewizorem, nie myje zębów przed rozświetlonym lustrem, ani nie odpisuje na maile, leżąc w łóżku.

Oczywiście nierealnym jest zupełnie unikać sztucznego oświetlenia w dzisiejszych czasach, ale można je skutecznie ograniczać. Spróbuj nie korzystać z komputera na godzinę przed snem. Nie zasypiaj przed telewizorem, nie odpalaj ostrego światła wieczorem. Tablet i telefon, które same w sobie nie świecą może przerażająco jasno, ale za to z definicji prosto w oczy, zamień na książkę - podreperujesz tym samym statystyki polskiego czytelnictwa i zyskasz niezastąpiony w towarzystwie straszak na bufonów, jakim jest pytanie “A co ostatnio czytałeś?”

Jeśli nie masz wystarczająco silnej woli, albo możliwości, by wieczorami przejść w tryb off-line, możesz spróbować rozwiązania połowicznego. Naukowcy dowiedli, że największy wpływ na nasz hormon snu ma światło niebieskie - istnieją więc aplikacje, które… usuwają niebieski kolor ze spektrum, jakim bombarduje Cię Twój wyświetlacz. Oczywiście, to tylko teoria i nie ma mocnych dowodów na to, że takie rozwiązanie działa na dłuższą metę, ale piszę o tym, bo może ktoś z was będzie chciał taki wynalazek przetestować?

4. Łóżko

Ta zasada jest często ciężka do wprowadzenia w życie, szczególnie jeśli jesteś studentem i wynajmujesz pokój lub mieszkasz w akademiku. Chodzi o to, by łóżko służyło do spania i tylko do spania!... (oraz, ewentualnie, innych łóżkowych aktywności dedukowanych temu miejscu). Zasada jest dość prosta - jeśli przyzwyczaisz swój organizm do pracy/zabawy w danym otoczeniu, to będzie on kojarzył tę przestrzeń z aktywnością, a nie odpoczynkiem, a więc ciężej będzie Ci przekonać się, że pora spać. Zdaję sobie z tego sprawę, że szczególnie młodym ludziom nie jest łatwo wydzielić oddzielny kąt, a co dopiero całe pomieszczenie na sypialnię, ale jest kilka rzeczy, które możesz zrobić… Przede wszystkim: ścielić łóżko! Powiedzenie “jak sobie pościelisz, tak się wyśpisz” ma w sobie dużo więcej, niż myślisz. Jeśli przez większość dnia przebywasz w pomieszczeniu, w którym śpisz, a Twoje łóżko jest jednocześnie Twoją kanapą i jadalnią, to możesz przynajmniej postarać się to “zakamuflować” przed samym sobą. Nie siedź cały dzień w poduchach - schowaj je, naciągnij narzutę, zakup kilka obśmiewanych poduszek dekoracyjnych. Spróbuj przystroić łóżko tak, by była znacząca różnica między “trybem-dzień” a “trybem-spanie”. Zobaczysz, to daje duże efekty już po paru dniach!

Nie wspominając o względach estetycznych. Jesteś dorosły/a, na litość boską. Ściel łóżko.

5. Sport i zdrowe jedzenie

Ostatni z punktów, który chcę poruszyć, dotyczy nie tylko snu. Być może przewróciłeś teraz oczyma, bo ruch i dieta jest podawana właściwie w każdym artykule dotyczącym zdrowia, ale taka jest prawda - ludzki organizm lepiej działa, jeśli zażywa sportu i nie jest karmiony śmieciami. Również w łóżku.

Jeśli masz wieczorami za dużo energii i nie wiesz jak ją spożytkować - idź pobiegać! Porób przysiady! Przespaceruj się godzinkę! Przejdź swój budynek z dołu do góry i z powrotem! Poruszaj się, by się zmęczyć - lepiej się wtedy śpi! A jak już się zmęczysz, to nie wrzucaj w siebie za dużo jedzenia! Szczególnie unikaj cukrów, napojów słodzonych, pączków i tak dalej - nie dość, że cukry proste pobudzają jak kofeina, co utrudnia zasypianie, to jeszcze wprawiają organizm w “huśtawkę glukozową”, czyli wahania poziomu glukozy we krwi, które z kolei mogą Cię wybudzić w środku nocy potwornym głodem.


Raz jeszcze powtórzę: kluczem do zdrowego snu jest zdrowy rozsądek. Jeśli brakuje Ci energii - postaraj uregulować sobie sen, kładź się o ustalonej godzinie, nie wlewaj w siebie za dużo kawy i postaraj się zrelaksować na wieczór. Jeśli to nie pomoże - nie załamuj się. Co prawda ten tekst stara się pokazać, że jest sporo rzeczy, które można zrobić na własną rękę, ale jeśli Tobie to nie pomoże, to nie wstydź się zwrócić się do specjalisty. Chroniczne zmęczenie to nie lada problem - a dzisiejsza medycyna całkiem nieźle sobie z nim radzi. Zrób sobie jednak przysługę i nie sęp recept od lekarza rodzinnego - przejdź się do poradni zdrowia psychicznego lub umów się na spotkanie z psychiatrą; możliwe że na Twoje kłopoty wystarczy krótkie przeszkolenie z autohipnozy lub trening relaksacyjny.



  1. “Epidemiology of insomnia”, Anna Wojtas, Sławomir Ciszewski, w “Psychiatria, tom 8, nr 3”, 2011, Via Medica ISSN 1732–9841
  2. “Rozpowszechnienie subiektywnej bezsenności w populacji polskiej”, Zbigniew Nowick,Karol Grabowski, Wiesław J. Cubała, w “Psychiatr. Pol.” 2016; 50(1): 165–173, ISSN 2391-5854
  3. http://www.icd10.pl/

Artykuł powstał  w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego"
(IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach.

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.


REDAKTOR DZIAŁU 'STUDIUJĘ' Kontakt: studiuje.wiecjestem@us.edu. (...)

  • Opublikowane 28 Październik, 2016

Pomoc psychiatryczna - wywiad z lekarzem psychiatrą

Na pytania:

  • W jaki sposób można korzystać z pomocy psychiatrycznej? Czy konieczne jest skierowanie od lekarza rodzinnego?
  • W jakich miejscach (na terenie Katowic) można  szukać bezpłatnej pomocy? Jak długo oczekuje się na wizyty?
  • Czy można podjęć leczenie zaburzeń psychicznych, będąc osobą uzależnioną? Gdzie szukać pomocy w przypadku uzależnienia?
  • Na jakich zasadach można korzystać z pomocy psychiatrycznej i psychologicznej na NFZ? Czy istnieje jakiś limit ilości sesji terapeutycznych?
  • Czy chcąc pójść do psychologa w przychodni zdrowia, trzeba mieć skierowanie?
  • W jakich sytuacjach młodzi ludzie powinni zdecydować się na konsultację z lekarzem psychiatrą?
  • Jakie są warunki korzystania z pomocy psychiatrycznej w  Biurze Wsparcia Studentów?

odpowiada lekarz psychiatra Monika Lebda-Wyborna, specjalista współpracujący z Centrum Obsługi Studentów Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

Film powstał  w ramach realizacji projektu "Co nas spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego" (IV edycja) organizowanej przez Fundację Inicjatyw Akademickich  oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach. 

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.


Subscribe to Więc jestem RSS

Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.