Nieletni i młodociani przestępcy

Coraz częściej słyszymy o nieletnich lub młodocianych sprawcach przestępstw. Szczególnie tych, które podlegają najwyższemu wymiarowi kary. Jakie czynniki mogą leżeć u podstaw asocjalnych zachowań młodych ludzi? Ciężko odpowiedzieć jednoznacznie na to pytanie, lecz można się pokusić o wymienienie kilku czynników mogących predysponować młode osoby do łamania prawa.

Nieletnim wg kodeksu karnego jest osoba, która w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończyła 17 lat. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich rozumie to pojęcie nieco inaczej. Odnosi je bezpośrednio do środków wychowawczych lub karnych stosowanych wobec nieletniego, który złamał prawo. Zatem nieletnim w myśl tej ustawy jest:  osoba, która nie ukończyła 18 lat, a w stosunku do której stosuje się środki wychowawcze w związku z występującą demoralizacją, osoba pomiędzy 13 a 17 rokiem życia, wobec której toczy się postępowanie w sprawach o czyny karalne, ale i osoba do 21 roku życia, wobec której stosuje się orzeczone środki wychowawcze lub poprawcze.

Natomiast młodociany to sprawca czynu zabronionego, który w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat.

Warto również przypomnieć czym jest przestępstwo. Jest to czyn zawiniony, bezprawny, tzn. zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Przestępstwo jest zbrodnią lub występkiem. Czyn taki może polegać na działaniu lub też na zaniechaniu. Nie popełnia przestępstwa sprawca, jeżeli nie jest możliwym przypisanie mu winy. Nie uznaje się przestępstwem czynu zabronionego, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.

Do wspomnianych czynników predysponujących autorzy najczęściej zaliczają:

Uwarunkowania środowiskowe

1.1. Rodzina

Najczęściej wymienianym czynnikiem predysponującym do większości zachowań przestępczych jest dysfunkcyjna rodzina. Również mówiąc o zabójstwach czy morderstwach, przy sprawcach zarówno dorosłych jak i nieletnich czy też młodocianych, za znaczący ich predyktor uznaje się patologiczne warunki rodzinne. Nie jest jednak tak, że rodzina jest odpowiedzialna tylko za negatywne zachowania swych członków, jest ona ponadto ważnym czynnikiem zabezpieczającym, powstrzymującym zachowania antyspołeczne. W przypadku, gdy relacje w niej panujące charakteryzuje rodzicielska akceptacja oraz respektowanie i dążenie rodziców do rozwoju dziecka, wykształcana jest wówczas w dziecku postawa prospołeczna, a bunt, wrogość czy agresja nie są już środkiem do celu (Rothbaum i Weisz, 1994, za: Majchrzyk, 2004). Rodzina jest dla dziecka pierwszym źródłem kontaktów ze światem zewnętrznym i przekazuje mu pierwsze doświadczenia, dlatego też atmosfera i zasady w niej panujące znacząco oddziałują na jego socjalizację, w niej uczy się norm społecznych, akceptacji lub negacji różnych zachowań oraz kształtuje swoje podstawy (Wójcik, 1984, za Katarzyna Badźmirowska- Masłowska, 2000). To czy rodzice dadzą dziecku poczucie bezpieczeństwa, zrozumienie i bezwarunkową miłość bardzo mocno oddziałuje na jego rozwój, zarówno uczuciowy i emocjonalny jak i ten intelektualny. Na kształt osobowości dziecka oraz jego charakter również wpływ mają wzajemne stosunki członków rodziny oraz więzi w niej panujące.

Niestety mówiąc o przestępczości nieletnich, szczególną uwagę należy zwrócić przede wszystkim na jej zły wpływ, który wg badań Rothbaum i Weisz (1994) wzrasta wraz z wiekiem dziecka. Ponadto według Crockenberga i Litmana (1990, za: Majchrzyk, 2004) większą podatność na negatywne oddziaływanie rodziców (szczególnie matki) wykazują chłopcy. Rodziny, z których pochodzą młodzi zabójcy najczęściej nie zaspokajają ich wszystkich potrzeb, nie sprawiają by dziecko zapragnęło się identyfikować z rodzicami i traktować jako autorytet, dają one często dziecku negatywny model zachowania.

Patrząc na strukturę rodziny, badania Badźmirowskiej- Masłowskiej (2000) ukazały ciekawą zależność, mianowicie młodociani sprawcy zabójstw częściej wychowywani są w rodzinach pełnych (wg badań- 73%), podczas gdy sprawcy innych przestępstw tylko w połowie pochodzili z rodzin pełnych. Liczebność dzieci również jest nieco wyższa w takich rodzinach, gdyż ok 66% sprawców pochodziło z rodzin, gdzie dzieci było troje lub więcej. W środowisku rodzinnym, w którym liczba dzieci jest większa lub jest to rodzina niepełna, trudniej jest dziecku przede wszystkim ze względu na częstszą konieczność przejęcia większej ilości obowiązków, czasem również mogą się pojawić problemy natury materialnej czy opiekuńczej, kontrolnej. Sytuacja materialna często bezpośrednio związana jest z wykształceniem rodziców i zawodem przez nich wykonywanym. Rodzice posiadający jedynie wykształcenie podstawowe (lub nie posiadający żadnego) mają mniejszą możliwość znalezienia pracy, która pozwoliłaby na utrzymanie rodziny oraz mniejszą uwagę zwracają na naukę i rozwój zdolności swych dzieci. Niezabezpieczanie przez rodzinę podstawowych potrzeb dzieci bywa powodem częstszego popełnienia przez nie zabójstw, których motywem są pobudki ekonomiczne.

Nadużywanie alkoholu przez rodzica lub rodziców jest obok niepełnej struktury rodzinnej, najważniejszym predyktorem zachowań przestępczych. Rodzina, w której istnieje problem alkoholowy, może wyzwalać często podobne zachowania u swoich młodszych członków. Stosunki emocjonalne między członkami ulegają destrukcji, co często prowadzi do rozpadu jej struktury, atmosfera wychowawcza pogarsza się, dochodzi w niej również do częstych zaniedbań dzieci. Przyczyną wrogiej atmosfery i konfliktów w rodzinie może być nie tylko sam alkoholizm, ale i często współwystępująca z nim przemoc domowa. Jej ofiarami stają się nie tylko partnerzy, ale często i same dzieci (Badźmirowska- Masłowska, 2000). Częste awantury, kłótnie i pobicia, strach i narastająca wrogość wobec przemocowego rodzica, a nawet obawa o życie własne, matki czy rodzeństwa mogą doprowadzić nieletniego do podjęcia bardzo drastycznych kroków. Nie zawsze jednak osoba dokonuje zabójstwa w obronie własnego życia w momencie awantury, bywa że dziecko przez dłuższy czasu planuje popełnienie zbrodni, jako odwet za doznawanie wieloletniej krzywdy. Jest ona dla niego w danym momencie jedynym, możliwym wyjściem z tak trudnej sytuacji.

W rodzinach pochodzenia młodych sprawców dzieci są również nie rzadko świadkami popełniania przestępstw różnego kalibru przez rodziców lub rodzeństwo czy też innego rodzaju demoralizacji członków, jak, np. prostytuowanie się matki. To również może mieć ogromny wpływ na psychiczne funkcjonowanie dziecka, które poprzez mechanizm naśladowania może przejąć obserwowane negatywne zachowania. Dzieci w dysfunkcyjnych rodzinach są również często molestowane i wykorzystywane seksualnie, co bardzo silnie niszczy ich przekonanie o dobroci świata, skoro nawet najbliżsi są wobec nich tak okrutni. Młodzi nie tylko tracą zaufanie do innych, ale też mogą nastawiać się wobec nich agresywnie, wrogo, co może ich doprowadzić do popełniania różnych czynów zabronionych.

1.2. Środowisko rówieśnicze

Środowisko rówieśnicze jest drugim, po rodzinie, najważniejszym miejscem dla młodego człowieka. Tam nie tylko zdobywa wiedzę, ale uczy się też działać w grupie i nawiązywać relacje z innymi. Nieodłącznym elementem dużych zbiorowisk, takich jak szkoła, jest agresja i przemoc. Nie musi to być przemoc fizyczna, bywa to też przemoc psychiczna, która mimo że nie zostawia widocznych gołym okiem śladów, znacznie mocniej oddziałuje na młodego człowieka. Przemoc stosowana przez dzieci, nie różni się zbytnio od przemocy stosowanej przez osoby dorosłe, czasem bywa nawet bardziej wyrafinowana ze względu na metody stosowane przez nieletnich. Akty przemocy w szkole nie odnoszą się jedynie do tzw. mobbingu, czyli znęcania, szykanowania lub izolowania ofiary, ale przybierają też groźniejsze formy, które mogą stanowić spore zagrożenie dla zdrowia i życia uczniów. Do takich form należą gwałty i zabójstwa. Uczniowie nie tylko obierają sobie za cel innych członków społeczności szkolnej, często atakują też swoich nauczycieli, sąsiadów i całkiem obce osoby.

Obserwowane przez nieletnich bezsilność władz wobec gangów, uniewinnianie lub przedterminowe wypuszczanie sprawców ciężkich zbrodni, lub niski wymiar kary wobec nich, wpływa na brak poczucia bezpieczeństwa wśród społeczeństwa, ale i mniejszej obawy przed karą. Wielu badaczy, m.in. Dyczewski (1993, za: Majchrzyk, 2004), upatruje przyczynę wzrostu przemocy wśród polskiej młodzieży w transformacji ustrojowej. Gwałtowna zmiana wywołała stan anomii, wiążący się z upadkiem obecnego przedtem silnego systemu wartości i norm. Młodzież z trudem buduje swoją tożsamość, czuje się zagubiona w zmienionej rzeczywistości. Nieletni często mają spłycony horyzont widzenia świata, charakteryzuje ich roszczeniowość, bierność, apatia i brak identyfikacji z normami obecnymi w społeczeństwie. Nie czują się wobec kogokolwiek odpowiedzialni. Fikcja miesza im się z rzeczywistością za sprawą komunikatów w mediach. W szkołach pojawiają się rytuały agresywne, na kształt fali w wojsku. Każdy pierwszy rok w szkole zostaje poddawany „próbom”. Nasilenie przemocy w szkołach jest wynikiem doświadczania przemocy w rodzinie i środowisku, dlatego też w szkołach, gdzie dużo uczniów pochodzi z rodzin patologicznych zjawisko „otrzęsin” przybiera często bardzo silną formę, trudną do opanowania. Oprawcami pierwszoklasistów nie zawsze są uczniowie brutalni i wulgarni, często są nimi najlepsi uczniowie wyróżniający się na tle innych ocenami, lecz wszystko to zależy od rodzaju szkoły (Leszczyńska, 1999, za: Majchrzyk, 2004).

Nie wolno zapominać, że spory wpływ na pojawianie się agresywnych i przestępczych zachowań uczniów na terenie szkoły i poza nią, ma atmosfera panująca w szkole. Na to pojęcie składa się stosunek nauczycieli do uczniów, sposoby rozwiązywania konfliktów i zatargów pomiędzy uczniami i nauczycielami. Ostrowska (1997, za: Majchrzyk, 2004) zauważa, że ponad połowa dzieci doświadcza przemocy w szkole. Poza znanym „koceniem” uczniowie dopuszczają się również innych czynów karalnych takich jak, np.: wyłudzanie, wymuszanie, kradzieże, pobicia, gwałty i zabójstwa.

W przypadku przestępstw, wobec których stosuje się mniejsze sankcje, ale również i tych ciężkich, w szkole panuje solidarność koleżeńska, która nie pozwala donosić na kolegów. Same ofiary często nic nie mówią o tym, co je spotkało. Coraz więcej dzieci przychodzi do szkoły agresywnie naładowanych, przez to są one jeszcze bardziej brutalne. Subkultury młodzieżowe wzmacniają agresywne zachowania (Majchrzyk, 2004). Frączek (1996, za: Majchrzyk, 2004) wymienia dwa zjawiska socjopsychologiczne, których rozumienie pozwala objaśnić przemoc stosowana przez grupy społeczne. Mowa tu o zjawisku pozytywnej identyfikacji społecznej z grupą oraz podkulturą społeczną wyznaczającą cele działań grupowych. Młody człowiek, który nie ma wykształconego poczucia bezpieczeństwa i zbudowanego poczucia własnej wartości, poszukuje ich w innych osobach. Grupy, które identyfikują się z przestępczością i agresją, wymagają od swoich uczestników manifestowania tych zachowań, w celu podkreślenia własnego statusu w grupie i są przez to często wyzwalaczem zachowań agresywnych.

Uwarunkowania psychofizyczne

Obecnie odchodzi się od koncepcji konstytucyjno- psychologicznych, gdzie po cechach budowy ciała danej osoby miało być możliwe stwierdzenie prawdopodobieństwa dokonania przez nią czynu karalnego i tak np. do cech gwałcicieli, morderców i rabusiów można by było zaliczyć m.in.: krótkie ręce, wąskie czoło i blond włosy. Teorie te niewiele mają jednak wspólnego z prawdą, gdyż bardzo często przestępców charakteryzują cechy całkowicie odmienne niż te zasugerowane , np. przez Lombroso (1891, za: Ciosek, 2001).

2.2. Zaburzony rozwój fizyczny

Obecnie jako przyczynę aspołecznych zachowań nieletnich z perspektywy psychofizycznej często wskazuje się m.in. patologię ich rozwoju fizycznego. Problemy rozwojowe wiązane są często z niewłaściwym przebiegiem porodu. Przykładem takich nieprawidłowości mogą przedwczesne lub zbyt późne rozwiązanie, poród kleszczowy lub cesarskie cięcie. Dzieci, które przyszły na świat w nienaturalny sposób, często mają zbyt niską masę ciała, martwicę lub uszkodzenia mechaniczne czy też wady wrodzone. Wszystkie odstępstwa od normy mogą wpływać na rozwój psychofizyczny sprawców, a przede wszystkim na wystąpienie u nich uszkodzenia ośrodkowego czy centralnego układu nerwowego.

2.3. Uszkodzenia mózgu

Uszkodzenie mózgu może mieć znaczenie przy uruchamianiu kontroli w sytuacjach wyzwalających silne emocje, co powodować może częstsze występowanie zachowań gwałtownych, jako wyraz mechanizmów dekompensujących zachowanie (Majchrzyk, 2004). Według teorii wąskolokacyjnej w poszczególnych częściach mózgu (kory mózgowej) rozmieszczone są poszczególne funkcje, procesy i czynności psychiczne. Każda z nich ma dokładniej określone swoje miejsce w mózgu poprzez jej określony odpowiednik strukturalny, nawet ta najbardziej złożona. Według Walsh (1988, za Majchrzyk, 2004) szczególnie znaczące są uszkodzenia funkcji mózgowych ważnych dla zachowań agresywnych. Ich naruszenie może spowodować wzrost nasilenia agresywności. Natomiast uszkodzenia okolicy czołowej, które mają wpływ na przewodzenie impulsów między korą, a układem limbicznym mogą spowodować u człowieka brak samokontroli, wybuchy emocjonalne, zaburzenia osobowości, agresywność oraz depresję lub manię. W takiej sytuacji, przy przeciętnym poziomie intelektualnym, możliwym jest odróżnianie dobra od zła, lecz brak jest przy tym emocjonalnego rezonansu (Majchrzyk, 2004). Namowicz- Chrzanowska (1974, za: Majchrzyk, 2004) stwierdza, że im większa recydywa i poważniejsze przestępstwo, to ilość patologicznych zapisów EEG zwiększa się. U zabójców (szczególnie z pozornym brakiem motywacji) ich procent dochodzi do maksimum.

O tym, czy u człowieka, u którego doszło do powstania uszkodzeń OUN dojdzie do pewnych zaburzeń, np. osobowości związanych z drażliwością, nadpobudliwością i obniżonym krytycyzmem, decydują jednak ostatecznie warunki wychowawcze i rozwojowe.

2.4. Hormony

Warto również wspomnieć o wpływie hormonów na funkcje psychiczne człowieka. Dzisiejsze podejście różni się od tego reprezentowanego przez wcześniej wspomnianych badaczy. Poza szukaniem urazów mózgu, jego uszkodzeń, za czynnik mogący predysponować do podejmowania przestępczych działań związany z biologicznym podejściem uważa się płeć, wiek (młody), wpływ hormonów i inteligencję. W przypadku płci mówi się o częstszym dokonywaniu przestępstw przez mężczyzn lub kobiety wykazujące cechy charakterystyczne dla 'męskiego typu mózgu'. Płeć i hormony są nierozłączną całością. Hormony mają duże znaczenie w przypadku przestępców agresywnych. Mają oni podwyższony poziom androgenów, co powoduje, że narażać się będą na większe niebezpieczeństwo, gdyż występuje u nich wówczas „opóźnione przyswajanie awersyjnego warunkowania”. Kara nie działa na nich hamująco, a zagrożenie nie wzbudza tak dużego strachu. Ponadto, warto wspomnieć, że przestępcy agresywni potrzebują szczególnie silnych podniet, by zaktywizować mózg. Aktywizacja następuje zwykle poprzez wydzielanie adrenaliny. Im wyższe jej stężenie, tym silniejsze przeżywanie stresu (Majchrzyk, 2004).

2.5. Inteligencja

W kwestii poziomu inteligencji badania młodocianych sprawców zabójstw wskazują, że reprezentują oni niższy poziom sprawności intelektualnej niż sprawcy innych przestępstw. Biegli w badaniach często podkreślają, iż badani młodociani często wykazują poziom umysłowy, który jest charakterystyczny dla środowiska, w którym się wychowują, rodziny. Problemy, które dzieci mają z nauką szkolną, z wyuczeniem zawodu, pogłębiają się z powodu braku pomocy ze strony rodziny pochodzenia. Sprawcy wychowani w rodzinach bardziej wspierających częściej mają poziom umysłowy w normie (Badźmirowska- Masłowska, 2000).

Obniżona inteligencja jest uznawana za czynnik predysponujący do popełniania przestępstw, czyli sama do przestępstw nie prowadzi, nabiera znaczenia kryminogennego w połączeniu ze wspomnianym już oddziaływaniem środowiska, szczególnie z przestępczymi zachowaniami w rodzinie i najbliższym otoczeniu (Sitarczyk, 2004).

Nie ma dokładnych danych na temat poziomu intelektualnego pozostałych przestępców. Różne badania wskazują na różne procentowe wyniki, lecz zwykle większość sprawców wykazuje przeciętny poziom inteligencji.

Osobowość

Naukowcy od dawna poszukują cech osobowościowych, których odpowiednie natężenie wskazywać by mogło na przestępcze skłonności człowieka. Badania są jednak niejednolite, zarówno pod względem definiowania mierzonej cechy jak i wyników. Najczęściej jak do tej pory badano poziom neurotyzmu, ekstrawersji-introwersji, psychotyzmu i lęku. W wypadku pierwszych trzech cech badacze opierali się głównie na teorii Eysenck'a. Według Eysenck'a (1970, za: Sitarczyk, 2004) skłonności przestępcze może ujawnić każdy, lecz większość z nich jest tłumiona przez sumienie, normy społeczne lub religijne. Część osób (w myśli teorii Eysenck'a), które dokonują przestępstw ma problem w interioryzacji zasad moralnych z powodu nieprawidłowych warunków środowiskowych. Ponadto z przestępczością wiąże on wysokie wyniki w skali neurotyzmu i ekstrawersji.  Eysenck zwracał również uwagę, że jednostki ekstrawertywne w pewnych warunkach mają tendencję do słabszego warunkowania, natomiast wysoki stopień lęku bądź też neurotyzmu wzmacniają zarówno tendencje do ekstrawertyzmu jak i introwertyzmu. Dlatego też uznał, że wysokie wyniki w skali ekstrawersji i neurotyzmu wskazują na skłonności do zachowań antyspołecznych.

Genezy neurotycznych zachowań upatruje się zarówno w socjalizacji, traumatycznych wydarzeniach jak i cechach osobowości i temperamencie. Neurotyzm traktowany jest jako czynnik predysponujący jednostkę do aspołecznego zachowania. Definiowany jest najczęściej jako wrażliwość emocjonalna, właściwość wrodzona układu nerwowego osoby i czynnik mający wpływ na proces socjalizacji. Twierdzenia na temat neurotyzmu zostały potwierdzone w badaniach. Wyniki wskazują, że przestępcy wykazują większe tendencje neurotyczne niż nieprzestępcy. Małgorzata Sitarczyk (2004) przeprowadziła badania, w których chciała potwierdzić ten wniosek. Żaden z badanych prze nią nieletnich nie otrzymał wyników niskich w skali neurotyczność w teście osobowości EPQ-R. Wysokie nasilenie tej cechy uzyskało 66,7% badanych. Reszta otrzymała wyniki średnie. Wyniki Sitarczyk potwierdzają wcześniejsze tezy. Można zatem stwierdzić, że nieletni sprawcy o wiele bardziej emocjonalnie reagują na codzienne problemy i sytuacje. Ich odporność na stres jest znacznie mniejsza, łatwiej się poddają. Mają również większe problemy z kontrolowaniem swoich emocji. Badania nie potwierdzają natomiast związku wysokich wyników w skalach: ekstrawersja i psychotyzm z zachowaniami antyspołecznymi, także w grupie nieletnich zabójców. Najczęstszym zarzutem stosowanym wobec Eysenck'a jest niemożność wyznaczenia w oparciu o jego teorie kierunku i rozwoju zachowań jednostki, ponadto ujęcie skomplikowanej natury ludzkiej w ramy jednego lub dwu wymiarów osobowości jest zbyt dużym uproszczeniem.

Co do lęku jako korelatu zachowań przestępczych, można go uznać za jedną z ważniejszych emocji, ze względu na jego funkcję regulacyjną. To właśnie lęk pobudza do działania, wyzwala mechanizmy obronne i sprzyja kontroli zachowania. Teza o roli lęku w pojawianiu się zachowań przestępczych i agresywnych po raz kolejny została potwierdzona we wspomnianych już badaniach Sitarczyk (2004). Wysokie nasilenie lęku w sferze emocjonalnej nieletniego, powoduje trudności w kontrolowaniu, może sprzyjać labilności i nadpobudliwości, a w rezultacie nasila konflikty.

Środki psychoaktywne

Nieletni i młodociani zażywają środki psychoaktywne przede wszystkim, by uciec od problemów. Jest to dla nich sposób na to, by rozładować napięcie, często obserwowany w domu rodzinnym i uznany przez nich jako normalny sposób radzenia sobie. Młodzi ludzie zaczynają również pić, by przystosować się do środowiska rówieśniczego, szczególnie gdy osoby wchodzące w jego skład również pochodzą z patologicznych środowisk. Zdarza się również, że w mocno dysfunkcyjnych rodzinach dziecko traktowane jest jako kompan rodzica lub rodziców do picia, nie rzadko w początkowym stadium zmuszane jest do picia przez swojego opiekuna.

Alkohol i inne środki odurzające wskazuje się nie tylko jako czynnik zwiększający prawdopodobieństwo dopuszczenia się zabójstwa m.in. odwetowo- retorsyjnego (częstego u młodych ludzi) jak i seksualnego, ale i mający istotną rolę w tworzeniu uszkodzeń OUN.

Zabójstwa odwetowo- retorsyjne stosowane są w celu zapobieżenia zagrożeniom czy też naruszeniom godności osobistej lub honoru sprawcy (Badźmirowska- Masłowska, 2000). Ofiarami takiego rodzaju zabójstwa dokonywanego przez nieletniego są osoby, które ośmieszyły sprawcę przed znaczącymi dla niego ludźmi, naruszyły jego poczucie własnej wartości lub oszukały go. Alkohol dodatkowo pobudza sprawcę do dokonania czynu karalnego, odbiera mu hamulce. Przyczyną zabójstw seksualnych może być (badania Badźmirowskiej- Masłowskiej, 2000) odmowa spełnienia żądań seksualnych, które stawiał ofiarze sprawca, obawa przed karą po zgwałceniu lub chęć pokonania oporów ofiary (kopania, duszenie, które prowadziło do śmierci). Dwa ostatnie przypadki mogą być związane z używaniem przez sprawcę środków psychoaktywnych. Sprawca traci wówczas kontrolę nad swoimi czynami.

Oczywistym jest, że żaden z tych czynników nie jest stuprocentowym wskaźnikiem przyszłej przestępczości młodego człowieka, a nie wszystkie rodziny posiadające cechy patologiczne lub dysfunkcyjne muszą wydać na świat zabójcę, czy mordercę. Wiele dzieci z takich rodzin mimo problemów z przystosowaniem do otoczenia, nawiązywaniem kontaktów rówieśniczych czy bliższych relacji nie dopuszczają się tak desperackiego czynu. Przyczyną większej odporności czy lepszego, efektywniejszego radzenia sobie z trudnymi sytuacjami jednych osób od drugich może być zarówno posiadanie lepiej ukształtowanej, stabilnej struktury osobowości lub też wsparcia ze strony kogoś spoza dysfunkcyjnego systemu. Przestępcą może stać się każde dziecko, nawet to pochodzące z rodziny poprawnie funkcjonującej. Sytuacje traumatyczne, urazy, zaburzona gospodarka hormonalna związana często z zaburzeniami psychicznymi, środowisko rówieśnicze, środki psychoaktywne - to wszystko może mieć wpływ na pojawienie się zachowań przestępczych u młodego człowieka. Nie ma jednej recepty na stwierdzenie podłoża takich zachowań. Mogą być one wynikiem tylko jednego z tych czynników, a mogą być też ich kompilacją. Według mnie elementem, który ma największy wpływ na poprawne funkcjonowanie i socjalizację jest sprawnie działająca rodzina, dająca wsparcie i miłość dziecku, pozwalająca mu na eksplorowanie świata, będąc przy tym bezpieczną przystanią, gdy tylko dziecko tego potrzebuje, oraz dająca mu poprawne wzorce do naśladowania, zaznajamiająca go z zasadami i normami społecznymi. Taka rodzina monitoruje też co dziecko robi, jak się zachowuje, z kim spotyka. Zauważa zmiany zachodzące w jego zachowaniu i reaguje, gdy dostrzeże coś niepokojącego.

Bibliografia

  1. Badźmirowska- Masłowska, K. (2000). Młodociani sprawcy zabójstw w Polsce. Kraków: Kantor wydawniczy Zakamycze.
  2. Ciosek, M. (2001). Psychologia sądowa i penitencjarna. Warszawa: WP PWN.
  3. Majchrzyk, Z. (2004). Nieletni, młodociany, dorośli zabójcy i mordercy. Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurobiologii.
  4. Sitarczyk, M. (2004). Nieletni sprawcy zabójstw: sylwetki psychologiczne. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Skłodowskiej- Curie.
  5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997. Kodeks karny. (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).
  6. Ustawa z dnia 26 października 1982.  O postępowaniu w sprawach nieletnich. (Dz.U. 1982 Nr 35 poz. 228).

REDAKTOR DZIAŁU 'JESTEM WŚRÓD LUDZI' (od lipca 2014r.) Studia:  Psychologia IV rok, specjalizacja kliniczna człowieka dorosłego i sądowa Dziennikarstwo i komunikacja społeczna III rok Kurs pedagogiczny- Blok kształcenia nauczycielskiego (ostatni semestr z trzech) Koło Naukowe Psychologii Społecznej „Influence” Doświadczenie zawodowe: praktyki w RODK nr 2 w Katowicach i poradni psychologiczno- pedagogicznej; wolontariat w OIK Zainteresowania: praca biegłego sądowego psychologa- opiniowanie, socjoterapia, zaburzenia osobowości ponadto: książki i filmy na temat II wojny światowej, twórczość J.R.R. Tolkien'a oraz indie rock Kontakt: zytamagdalena@gmail. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.