Nie spal się w pracy - czyli trochę o wypaleniu zawodowym

Każdy z nas chciałby, aby okres pracy zawodowej był okresem spełnienia, odnoszenia samych sukcesów. Czasem, w którym czujemy, że to co robimy jest czymś ważnym i satysfakcjonującym. Jak do tego wszystkiego ma się wypalenie zawodowe? Kogo najczęściej dotyka i najważniejsze, jak go uniknąć?

Czym jest wypalenie?

Pierwsze wzmianki o zjawisku wypalenia zawodowego w psychologii pracy i organizacji możemy odnaleźć jakieś 50 lat temu. Od tego czasu obserwujemy bardzo duże zainteresowanie tym pojęciem. Być może dlatego, że wiemy, iż będziemy musieli pracować coraz dłużej i pragniemy, by ten czas był możliwie jak najbardziej satysfakcjonujący. Nie zapominajmy, że praca to bardzo ważny element naszego życia. Samo wypalenie zawodowe definiowane jest jako zespół wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji oraz obniżonego poczucia dokonań osobistych. Innymi słowy jest to stan, w którym przestajemy odnajdywać radość z pracy, przekonani jesteśmy o braku kompetencji i tkwieniu w miejscu. Depersonalizacja oznacza stan, w którym dystansujemy się od problemów osób, z którymi pracujemy i traktujemy je coraz bardziej przedmiotowo. Najbardziej zagrożone wypaleniem są zawody wymagające bliskiej i zaangażowanej interakcji z drugim człowiekiem m.in. nauczyciele, psychologowie, terapeuci, ale również pielęgniarki oraz lekarze. Ich profesja wymaga nieustannego kontaktu z ludźmi, niejednokrotnie ciąży na nich również odpowiedzialność za drugą osobę. Pomagają oni w walce z kryzysem lub bólem. Powoduje to dużą presję i stres, co może stać się przyczyną popełnienia błędu. Zaobserwowano bardzo ciekawe zjawisko: wzrost ryzyka wypalenia w sytuacjach przemian cywilizacyjnych, dehumanizacji danego zawodu (próby ochrony siebie przed obezwładniającymi emocjami) i rozszerzania poczucia osamotnienia. Można to tłumaczyć wysoką presją i poczuciem odpowiedzialności, które ponosi człowiek za swój zawód, a więc i chęcią jak najłagodniejszego przejścia przez przemiany.

Najczęstsze przyczyny wystąpienia

 Nie ma jednej konkretnej przyczyny lub cechy, która predysponowałaby osobę do bycia podatną na zjawisko wypalenia. Psychologowie wymieniają natomiast wiele czynników, które mogą temu sprzyjać. Pierwszy ważny element, który należy wymienić to nierealistyczna wizja dotycząca wykonywania profesji. Po studiach wkraczając na drogę zawodową studenci mają wrażenie omnipotencji (wszechmocy; wszechwiedzy) i misji ratowania  świata. Oczekują szybkiego awansu, wysokich zarobków, braku komplikacji i przeszkód w pracy. Zgubne są również oczekiwania, że w pracy znajdziemy sens naszego życia i możliwość wyrażania siebie. Jak wiemy realia pracy są całkiem inne. Konfrontując swoje oczekiwania z prawdziwym życiem często doznajemy zawodu, uczucia przegranej, frustracji, co przyspiesza proces wypalenia. Dużą rolę w tym wszystkim odgrywa również środowisko pracy. Jeśli jest ono wspierające, dające swobodę działania i możliwość wpływu na politykę organizacji, oddala ryzyko doznania kryzysu emocjonalnego. Pracodawcy powinni pamiętać o zapewnieniu optymalnych warunków pracy swoim podwładnym, a także o tym, że nadmierny zakres obowiązków, przeciążanie pracowników, dawanie sprzecznych wytycznych oraz naciski najczęściej współwystępują ze zjawiskiem wypalenia.

Warto podkreślić dużą niewiedzę pracowników o czynnikach regulujących powstawanie i metodach radzenia sobie z wypaleniem zawodowym. Niejednokrotnie upatrują ich w czynnikach sytuacyjnych i organizacyjnych. Nie próbują nawet szukać w sobie, a metodą na zażegnanie wypalenia według nich jest zmiana pracy lub profesji. Jesteśmy świadomi znaczenia pojęcia wypalenia zawodowego, niestety nie wiemy jak mu przeciwdziałać.

Czym grozi wypalenie?

Skutki wypalenia zawodowego mogą być rozpatrywane w perspektywie krótko i długoterminowej. W pierwszej odczuwamy brak chęci i motywacji do pracy, wyczerpanie zarówno fizyczne jak i emocjonalne, dystansowanie się od osób, z którymi współpracujemy, a także wyraźne obniżenie satysfakcji zawodowej i poczucia kompetencji. Jeśli rozpatrujemy perspektywę długoterminową, to poradzenie sobie z wypaleniem stanowi dużą szansę na rozwój. Brzmi to nieco paradoksalnie, ale jeśli już przebrniemy przez ten kryzysowy moment, zyskujemy nowe doświadczenia, odkrywamy w sobie nowe zasoby i stajemy się ,,silniejsi’’ na przyszłość.

Jak się przed nim uchronić?

Na koniec warto zastanowić się nad tym, co robić, by uchronić się przed wypaleniem.

  • Nie postrzegajmy wszelkich niepowodzeń i stresów jako zagrożeń, a zacznijmy o nich myśleć w kategorii wyzwania.
  • próbujmy nie generalizować jednorazowej porażki na porażkę w całej karierze zawodowej. Najlepszym i najbardziej doświadczonym pracownikom zdarzają się podobne wpadki.
  • Starajmy się, aby nasze oczekiwania względem przyszłej kariery były jak najbardziej realistyczne. Przed budowaniem utopijnych wizji zasięgnijmy porady i opinii osób, które pracują w tym zawodzie.
  • Ważne jest posiadanie wsparcia czy to ze strony kolegów po fachu, czy bliskich nam osób. Musimy mieć kogoś, z kim będziemy mogli przeanalizować nasze obecne problemy i przedyskutować dylematy (między innymi dlatego tak ważnym jest w zawodzie np. psychoterapeuty korzystanie z superwizji).
  • Warto mieć swoje miejsce czy zajęcie, które będzie stanowiło dla nas swoistą odskocznię po trudnym dniu w pracy.
  • Dbanie o higienę psychiczną powinno rozpocząć się z pierwszym dniem podjęcia pracy.

BY BYĆ BARDZIEJ ŚWIADOMYM PRZYCZYN WYPALENIA ZAWODOWEGO I MU PRZECIWDZIAŁAĆ ODPOWIEDZ SOBIE NA PYTANIA:

  • Jak dużą wiedzę na temat mojego przyszłego zawodu posiadam?
  • Czy zdaję sobie sprawę ze stresorów jakie będą mnie spotykać w mojej pracy? Jak będę sobie z nimi radził?
  • Czy oczekiwania względem mojej przyszłej pracy są realne? A może zbyt utopijne?
  • Z jakich źródeł będę korzystał/a, kiedy będę miała momenty kryzysu i zwątpienia?
  • Dlaczego chcę pracować, jako…./ Dlaczego chcę być….?
  • Czy konfrontowałem moje oczekiwania wobec pracy z osobą doświadczoną?
  • Co zrobię kiedy okaże się, że moje oczekiwania wobec warunków w pracy będą nieadekwatne?

Bibliografia:

  1. Maslach Ch., Leiter M.( 2011) Prawda o wypaleniu zawodowym. Co robić ze stresem w organizacji.  Warszawa: PWN
  2. Sęk, H. (2000). Wypalenie zawodowe. Przyczyny. Mechanizmy. Zapobieganie. Warszawa: PWN

  Kontakt e-mail: ki.kora@interia.pl Kierunek studiów: Psychologia, 4 rok, specjalizacja: psychologia pracy i organizacji, psychologia sądowa Zainteresowania: procesy grupowe, doradztwo zawodowe i prowadzenie treningów interpersonalnych Studentka 4-go roku psychologii. Wiążąca swą przyszłość z Psychologią Pracy. W wolnych chwilach lubiąca poczytać dobrą literaturę. Jej wielkim marzeniem jest bycie trenerem interpersonalnym.   Doświadczenie zawodowe: Praktyki w PCPR w Tarnowskich Górach Współpraca z Działem Promocji UŚ ws. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.