Nie pamiętam czego nie pamiętam - skutki uszkodzeń mózgu

Historia człowieka, którego życie uległo nagłej zmianie

Słowem wstępu chciałabym przypomnieć bardzo znaną i chętnie oglądaną komedię romantyczną o tytule „50 Pierwszych Randek”. Główną bohaterką jest Lucy, która w wyniku wypadku utraciła zdolność do zapamiętywania nowych zdarzeń. Zakochany w niej Henry, codziennie na nowo zapoznaje się z nią i troszczy się o jej względy. Każdego ranka przypomina swojej ukochanej, że jest dla niej kimś ważnym. Lucy codziennie przeżywa swój pierwszy pocałunek. Najważniejsze chwile z życia kobiety są nagrywane tak, aby żadna istotna chwila z jej życia nie została pominięta następnego dnia.

Czy wydaje się możliwe, że podobna historia mogłaby się okazać prawdziwą?

Amnezja

Aby odpowiedzieć na postawione we wstępie pytanie, potrzebne jest trochę wiedzy na temat pamięci oraz struktur mózgu za nią odpowiedzialnych. Naukowcy twierdzą, że możemy wyróżnić pamięć operacyjną, semantyczną oraz epizodyczną. Wszystkie równie ważne i w komplecie potrzebne do codziennego funkcjonowania. Niestety w wyniku urazu mózgu pewne struktury mogą zostać uszkodzone, wskutek czego można utracić zdolność do zapamiętywania, bądź odtworzenia przeszłych wydarzeń. Schorzenie tego typu nazywamy amnezją. Walsh (2008) wyróżnia następujące rodzaje amnezji: amnezję następczą, czyli niemożność przyswajania nowych wiadomości po wystąpieniu urazu - ta niedogodność może stać się trwałą dysfunkcją, jeśli uszkodzeniu uległa określona struktura mózgu, np. hipokamp; oraz amnezję wsteczną, czyli niemożność przypomnienia sobie zdarzeń poprzedzających wypadek. „Wykrywaczem nowości” położonym w płacie skroniowym jest hipokamp. To on ocenia czy nowo poznana wiadomość jest ciekawa lub ważna i odpowiada za jej zapamiętanie.

Możemy jedynie domyślać się, że przywołana na początku artykułu postać filmowa (Lucy) w wyniku wypadku doznała trwałej amnezji następczej. Lecz aby dowieść tego w sposób naukowy potrzebowalibyśmy wniknąć w strukturę jej mózgu i poznać część, która w wyniku urazu została uszkodzona, co ze zrozumiałych względów jest niemożliwe.

Historia człowieka, którego życie uległo nagłej zmianie

Chciałabym Was Drodzy Czytelnicy wprowadzić w historię człowieka o pseudonimie H.M (Henry Gustav Molaison). Jego życiorys poznałam dzięki książce Geoff Rolls o tytule „Najciekawsze przypadki w psychologii”. Mowa o człowieku, którego życie wraz z dniem 25.08.1953 roku zupełnie się odmieniło. Henry przez wiele lat cierpiał na padaczkę uogólnioną. Niestety choroba znacznie utrudniała mu funkcjonowanie. „Wyglądało na to, że w wieku 26 lat jest skazany na życie bez żadnych perspektyw. Żył w ciągłym lęku przed padaczką. Latem 1953 roku co tydzień miewał 10 napadów małych i jeden pełny napad toniczno-kloniczny.” [i][1] Trudno jest mi sobie wyobrazić, co może czuć młody chłopak żyjący w takiej niepewności. Poprawą stanu zdrowia Henry’ego postanowił zająć się odważny lekarz, niebojący się ryzyka. Podjął się niekonwencjonalnego, zabiegu zwanego lobotomią, podczas którego „usunął dużą część hipokampa, ciała migdałowatego, węchomózgowia, a także okolic około węchowych” [2]. Lekarz spowodował poprawę zdrowia w zakresie padaczki, jednak w konsekwencji wyłączył pacjentowi możliwość zapamiętywania nowych zdarzeń. Od tego momentu H.M. oraz jego lekarz zapisali się w historii medycyny. Można by zadać pytanie: w jakim świetle ta operacja została zapamiętana przez społeczeństwo? Z jednej strony to dzięki badaniom nad Henry’m Molaison’em wiemy tak dużo o lokalizacji struktur mózgowych odpowiadających za pamięć. Z drugiej zaś strony operacja H.M stała się przestrogą dla lekarzy ryzykantów, którzy podejmowali się podobnych zabiegów. Ciekawa jestem, jak potoczyłoby się życie H.M, gdyby nie spowodowano mechanicznych ubytków w jego mózgu.

Jak funkcjonuje osoba z ciężką amnezją następczą?

Na to pytanie starało się odpowiedzieć wielu naukowców odwiedzających H.M. Osoby, które poznały Henry’ego po operacji, przy każdym kolejnym spotkaniu były dla niego nieznajomymi. Postawmy się w sytuacji ludzi pracujących z Henrym po zabiegu. Co czujesz, gdy kolega, z którym znasz się już parę tygodni, ciągle myli Twoje imię? Gdy H.M wykonywał jakąkolwiek czynność nie można było zaburzać u niego koncentracji uwagi, gdyż powodowało to wytrącenie z wykonywanego zadania oraz niepamięć. Czytał wielokrotnie tę samą gazetę. H.M wielkim zainteresowaniem darzył krzyżówki. Z artykułu zamieszczonego w Internecie wynika, że te słowne łamigłówki pomagały mu pracować nad pamięcią. H.M był w stanie poznać kilka nowych informacji, które wiele razy wpisywał w pola krzyżówek, a które zarazem w jakiś sposób wiązały się z wydarzeniami sprzed wypadku [3]. Interesujący wydaje się fakt, że bohater historii byłby w stanie nauczyć się pływać czy jeździć na rowerze, a trudnością staje się dla niego zapamiętanie nowej twarzy czy nowego imienia. Wydaje mi się, że jest to dobry dowód na to, że istnieją różne rodzaje pamięci.

Mózg w rękach badaczy

Henry Molaison wyraził zgodę na to by po jego śmierci mózg, który już za jego życia wpisał się w historię medycyny, trafił w ręce badaczy.  Dziś dzięki naukowcom  Matthew Frosch, Jacopo Annese, którzy zajęli się przygotowaniem mózgu do dalszych analiz oraz naukowcom z zespołu The Brain Observatory,   możemy bliżej przyjrzeć się   uszkodzeniom powstałym w mózgu H.M. Osoby zainteresowane neurobiologią na pewno z zaciekawieniem czerpią nowe informacje. Wstępne analizy struktur wskazują na to, że w ocalałym fragmencie hipokampa, neurony prawdopodobnie były sprawne. Niestety „ocalałe części hipokampa zostały odłączone przez niemal całkowite usunięcie kory śródwęchowej (entorhinal cortex). Struktura ta jest normalnie połączona z hipokampem i przekazuje do niego informacje nadbiegające z innych regionów mózgu. Przez takie „przerwanie obwodu”, nawet pomimo zdrowych neuronów w samym hipokampie, procesy pamięciowe nie mogły być podtrzymane.”[4] Nasuwa mi się pewne porównanie do telefonu komórkowego, w którym nie można odebrać połączenia.

Własne przemyślenia

Muszę przyznać, że historia H.M niezwykle mnie poruszyła. Budzi we mnie uczucie smutku i współczucia względem człowieka, który nie mógł pozostawić w pamięci wielu pięknych wspomnień z wydarzeń, które spotykały go bądź mogłyby spotkać. Budzi we mnie żal, że lekarz zastosował metodę, która była ryzykowna i niebezpieczna. Biorąc pod uwagę naukowy punkt widzenia, zastanawia mnie, jak analizy struktur mózgowych potoczą się dalej?

Widać również dużą analogię pomiędzy H.M. a przywołaną przez ze mnie we wstępie bohaterką filmu „50 Pierwszych Randek”. Reasumując, na postawione na początku artykułu pytanie - czy wydaje się możliwe, że podobna historia, mogłaby się okazać prawdziwą? Odpowiadam krótko: tak.

Bibliografia:

  1. Segal, P. (2004). 50 Pierwszych Randek. USA: Sony Pictures Studios.
  2. Spitzer, M. (2008). Jak uczy się mózg (s.29-41). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  3. Rolls, G. (2011). Najciekawsze Przypadki w Psychologii (s. 18-29). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  4. Walsh, K., Darby, D. (2008). Neuropsychologia Kliniczna Walsha (s. 115). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  5. http://neurobigos.wordpress.com/2014/02/05/niezwykla-podroz-pacjenta-h-m/.
  6. Carey, B. (2010). Świat The New York Times. Stracił pamięć, ale umiał rozwiązywać krzyżówki. Pobrano z: http://fakty.interia.pl/new-york-times/news-stracil-pamiec-ale-umial-rozwiazywac-krzyzowki,nId,891750.
     

Przypisy:

[1] Źródło:  Rolls, G. (2011). Najciekawsze Przypadki w Psychologii. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. s.19.

[2] Źródło: Rolls, G. (2011). Najciekawsze Przypadki w Psychologii. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. s.22.

[3] Badania nad pamięcią H.M,  z wykorzystaniem krzyżówek prowadzili: Skotko, Corkin i inni.

http://fakty.interia.pl/new-york-times/news-stracil-pamiec-ale-umial-rozwiazywac-krzyzowki,nId,891750.

[4] Źródło: http://neurobigos.wordpress.com/2014/02/05/niezwykla-podroz-pacjenta-h-m/

 

Kontakt e-mail: karolina.pochopien@gmail.com Kierunek i rok studiów: Psychologia III rok, specjalizacje: kliniczna człowieka dorosłego, pracy i organizacji. Zainteresowania: Komunikacja interpersonalna, neuropsychologia, różnice kulturowe, dobra książka. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.