Neofarmakologia jako forma radzenia sobie człowieka z rzeczywistością

Wyraz neofarmakologia zawiera dwa człony: neo- oraz farmakologia. Człon pierwszy, tj. neo- oznacza „nowy, współczesny, nowość, nową wersję lub odmianę czegoś”[[1]], natomiast farmakologia jest nauką zajmującą się „wpływem substancji leczniczych na organizm, mechanizmem ich działania oraz stwierdzaniem przydatności środka jako leku”[[2]]. Krótko mówiąc, neofarmakologia to nowa wersja nauki zajmującej się lekami. Nowa – gdyż we współczesnym świecie zmieniło się zastosowanie leków. Obecnie mają one nie tylko leczyć, ale także pomagać człowiekowi radzić sobie z rzeczywistością.

Współczesny człowiek żyje w coraz większym biegu, coraz więcej czasu poświęca swojej pracy, funkcjonuje na rynku, na którym mogą przetrwać jedynie najszybsze i najefektowniejsze jednostki. W związku z tym ludzkie ciało poddawane jest działaniom stymulującym, energetyzującym, pobudzającym. Zażywanie sztucznych stymulantów jest powszechnym i akceptowanym społecznie sposobem dostosowania się do wymagań codziennej rzeczywistości.

Człowiek chcący przetrwać we współczesnym społeczeństwie, które ma obsesję na punkcie wydajności, sumienności, efektywnej wielozadaniowości, w którym wymagana jest koncentracja niedająca się w naturalny sposób utrzymać przez długi czas, stara się wspomóc swoją wydajność, lepiej się zorganizować, zmotywować oraz zredukować swój stres. Przemęczenie, stres, bezsenność, uczucie lęku i zniechęcenia skłaniają nas do poszukiwania komfortu psychicznego. W tym celu niejednokrotnie sięga po środki farmakologiczne, które mogą odmienić to, co związane z bólem, napięciem, zniechęceniem, niepokojem lub osłabieniem dynamizmu życiowego. Człowiek najchętniej przyjmowałby leki, które mogłyby go radykalnie pobudzać rano, a wieczorem powodować szybkie zasypanie i gwarantować mocny sen.

Leki wywołujące pobudzenie pozwalają naukowcom w Stanach Zjednoczonych wywiązywać się ze zbyt wielu zobowiązań, prowadzić badania, pisać artykuły i książki. Studentom zaś pomagają przy pisaniu esejów, przygotowywaniu się do egzaminów oraz dają szansę na pogodzenie nauki i pracy. Leki przeznaczone do stosowania w leczeniu narkolepsji i ADHD wyostrzają uwagę, poprawiają pamięć i zdolności kognitywne, a ponadto pomagają się skupić i lepiej zarządzać pracą bez zbytniego przemęczania się. Neurowzmacniacze stosuje coraz więcej ludzi wykonujących różne zawody. Dzięki lekom pragną oni uzyskać przewagę we współczesnym, konkurencyjnym świecie. Współczesna farmakologia pozwala na poprawę swojej pamięci, zwiększenie zdolności poznawczych, zapobieganie traumie, zwalczanie tremy, eliminowanie zmęczenia i senności oraz poprawę nastroju, czucie się "lepiej niż dobrze"[[3]].

Z jednej strony człowiek pragnie dzięki lekom poprawić wydajność swojego organizmu, natomiast z drugiej wykorzystuje je w celu odurzenia się, chwilowego „odlotu”. Jeszcze w latach 90. XX wieku oraz na początku XXI wieku wytwarzanie środków psychotropowych z leków, które zawierały w swoim składzie efedrynę należało niemal wyłącznie do praktyk podejmowanych przez narkomanów. Jednak w XXI wieku na rynku farmaceutycznym zaczęły pojawiać się leki zawierające efedrynę i pseudoefedrynę. Wiele z nich do dziś dostępnych jest bez recepty. Do leków dostępnych bez recepty (OTC) zalicza się m.in. leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwkaszlowe oraz wykrztuśne. Są one powszechnie dostępne w aptekach, supermarketach, drogeriach i na stacjach benzynowych. Z racji tego, iż zawierają one w swoim składzie substancje psychoaktywne, jeszcze 10 lat temu były zażywane głównie w celu poprawy wyników w nauce i oddziaływania na funkcje fizjologiczne organizmu. Aktualnie jednak coraz częściej wykorzystuje się je w celu poprawy nastroju, lepszej zabawy, odurzenia, ułatwienia nawiązywania kontaktów towarzyskich.

Wspomniana wcześniej efedryna, którą stosuje się w przypadku astmy, zapaści, stanów podciśnienia tętniczego, starczej rozedmy płuc, stanów napadowej senności oraz moczenia nocnego, ma działanie podobne do działania adrenaliny, choć nieco słabsze, ale za to dłuższe. Niektóre leki OTC mogą wywoływać efekt odurzenia. Przykładem może być popularny w ginekologii preparat mający działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i znieczulające, który stosuje się miejscowo. Natomiast osoba, która chce się odurzyć rozpuszcza saszetkę w 250 ml wody i tak przygotowany preparat przyjmuje doustnie. Odurzenie taką dawką trwa średnio 12 godzin. Pojawiają się halucynacje wzrokowe i słuchowe oraz pseudoomamy. Efektem ubocznym może być bezsenność, silne pobudzenie, delirium, a nawet trwałe uszkodzenie nerwu wzrokowego.

Jak widać nadużywanie lub niewłaściwe stosowanie leków niesie za sobą wiele skutków ubocznych, które mogą się ujawnić nawet dopiero po wielu latach. Mogą być one bardzo niebezpieczne dla zdrowia. Nerwice, psychozy, uszkodzenie nerwu wzrokowego to tylko niektóre z ubocznych działań przyjmowania zbyt dużej ilości leków. Czy chwilowe pobudzenie, a nawet „odlot” naprawdę warte są poświęcenia swojego zdrowia?

Odnosząc się do przedstawionego wyżej problemu, pragnę zaznaczyć, że zażywanie leków niezgodnie z ich przeznaczeniem jest moim zdaniem wysoce nieetyczne i nieodpowiedzialne. Stymulowanie swojej pamięci, zdolności poznawczych i koncentracji za pomocą medykamentów jest oszukiwaniem nie tylko swojego otoczenia (przełożonych, osób oceniających, współzawodników), ale także samego siebie. Efekty działania opisanych leków dają tylko chwilowe korzyści, które nie powinny jednak dominować nad działaniami niosącymi korzyści długofalowe. Leki te oszukują organizm, dając mu znać, że nie potrzebuje się jeszcze położyć spać, jednak nie są w stanie zastąpić snu na zawsze. Osiąganie czegoś pod wpływem stymulantów, a więc bez wkładania w to odpowiedniego wysiłku, nie jest według mnie tak wartościowe, jak osiąganie tego w naturalny sposób, bez wspomagania swojego organizmu.

Ciągła próba dostosowania się do rzeczywistości za wszelką cenę, nawet za cenę własnego zdrowia, a nawet życia wydaje się być niepohamowana. Nieustanne uleganie presji otaczającej rzeczywistości może doprowadzić do jeszcze większego przyspieszenia tempa życia i pracy, stawiania sobie poprzeczek jeszcze wyżej, a także nieustannego zwiększania swojej wydajności i efektywności. Człowiek udowadnia tym samym, że bycie najlepszym stanowi najważniejszą wartość, a jego ograniczone przez biologię zdolności są źródłem wstydu, którego trzeba się wyzbyć właśnie przez zastosowanie odpowiednich wspomagaczy w postaci leków.

Aby człowiek przestał oszukiwać własną fizjologię i osobowość, należy podjąć szereg działań informujących o skutkach ubocznych, jakie może wywołać nadużywanie i niewłaściwe stosowanie leków. Trzeba uświadamiać, że lekarstwa to nie cukierki i nie warto poświęcać swojego zdrowia dla chwilowych, krótkotrwałych efektów, poprawy koncentracji czy stanu euforii. W celu zmierzenia się z wyzwaniami współczesności człowiek powinien nauczyć się właściwie, tj. rozsądnie i z umiarem, korzystać z leków oraz wypierać je zabiegami terapeutycznymi, muzykoterapią, choreoterapią, właściwym wypoczynkiem, masażami, kąpielami, dietą, akupresurą. Podobnie jak reklama (również reklama leków) silne oddziaływanie na społeczeństwo mają także kampanie, które można wykorzystać do zmierzenia się z problemem neofarmakologii. 

Sądzę, że jeżeli nie podejmiemy odpowiednich działań mających na celu zmierzenie się z neofarmakologią jako formą radzenia sobie z rzeczywistością, to może spełnić się przewidywany przez F. Fukuyamę scenariusz, zgodnie z którym „osoby flegmatyczne będą mogły się ożywić, zamknięte w sobie – otworzyć na świat; będzie można mieć inną osobowość na środę, a inną na weekend. Nie będzie już usprawiedliwienia dla depresji czy smutku, nawet „normalnie” zadowoleni z życia ludzie będą mogli stać się szczęśliwsi”[[4]]. Czy naprawdę chcielibyśmy, aby poprawa funkcjonowania organizmu, wspomaganie jego wydajności oraz szeroko rozumiane radzenie sobie z rzeczywistością za pomocą leków było tak powszechną i normalną praktyką jak codzienne picie wody, jedzenie warzyw lub owoców?

Bibliografia

  1. Fukuyama F. (2004). Koniec człowieka. Konsekwencje rewolucji biotechnologicznej. Kraków: Wyd. Znak.
  2. Kamieński Ł. (2014). Kosmetyczna farmakologia: kontrowersje społeczne i etyczneW: S. Myoo, J. Hańderek (red.), Filozofia technologii (116-128). Lublin: E-naukowiec. http://e-naukowiec.eu/wp-content/uploads/2014/11/Technologia_filozofii-red.-Sidey_Myoo-Joanna_Ha%C5%84derek.pdf
  3. Kamińska-Szmaj I. (2002). Milenijny słownik wyrazów obcych. Wrocław: Wyd. Europa.
  4. Motyka M., Marcinkowski J. (2014). Nowe metody odurzania się. Cz. I. Leki dostępne bez recepty wykorzystywane w celach narkotycznych. Problemy Higieny i Epidemiologii, 95 (3), s. 504-511.
  5. Piątek A., Koziarska-Rościszewska M., Zawilska J. (2015). Rekreacyjne używanie leków dostępnych w odręcznej sprzedaży. Odurzanie i doping mózgu. Alkoholizm i narkomania28, s. 65-77.

 


[[1]] I. Kamińska-Szmaj, Milenijny słownik wyrazów obcych, Wydawnictwo Europa, Wrocław 2002, s. 533.

[[2]] Tamże, s. 218.

[[3]] Ł. Kamieński, Kosmetyczna farmakologia: kontrowersje społeczne i etyczne, [w:] Filozofia technologii,
(red.) S. Myoo, J. Hańderek, E-naukowiec, Lublin 2014, s. 118.

[[4]] F. Fukuyama, Koniec człowieka. Konsekwencje rewolucji biotechnologicznej, przeł. B. Pietrzyk, Wydawnictwo Znak, Kraków 2004, s. 21-22.

 

 

Kierunek i rok studiów, specjalność: Pedagogika opiekuńczo-wychowawcza, studia II stopnia  Kontakt e-mail: monika.gwozdz12@poczta.onet.pl Zainteresowania: Pedagogika dzieci i młodzieży, gerontologia, streetworking, turystyka górska i krajoznawcza Doświadczenie zawodowe: Prowadzenie zajęć animacyjno-edukacyjnych dla dzieci z marginalizowanych dzielnic Bytomia przy użyciu Szkoły Mobilnej Dodatkowe doświadczenie: • Wolontariat w Miejskim Domu Pomocy Społecznej „Złota Jesień” w Świętochłowicach • Praktyki w świetlicy szkolnej w Szkole Podstawowej nr 1 im. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.