Morderca za kratami szpitala psychiatrycznego, czy chory psychicznie pacjent? cz. II

CZĘŚĆ II Zastosowanie środków zabezpieczających i charakterystyka oddziału psychiatrii sądowej.

PERSPEKTYWA PACJENTA: 58 letni mężczyzna, emeryt, oskarżony o podpalenie kamienicy, w której mieszkał. Pacjent nie przyznaje się do zarzucanych mu czynów. Twierdzi, iż na oddziale znalazł się, ponieważ jego żona i córka uwzięły się na niego i chcą się go pozbyć. Sąsiedzi również go nękają. Pacjent czuje się prześladowany i obserwowany. Cały czas żyje w strachu, że ktoś po niego przyjdzie, że stanie mu się krzywda. Pacjent od kilkudziesięciu lat jest również znanym publicystą. Twierdzi, iż treści, które głosi nie podobają się nikomu i w związku z tym wszyscy szukają na niego „haka” i być może dlatego trafił na oddział psychiatryczny. Pacjent nie był wcześniej hospitalizowany i wiódł spokojne i dobre życie, do momentu, kiedy otoczenie zaczęło go inwigilować.

HISTORIA CHOROBY: Pacjent był wielokrotnie hospitalizowany. Na detencji jest już trzeci raz. Poprzednie czyny, za które został wobec niego zastosowany środek zabezpieczający, mają podobny charakter. W wieku 25 lat u pacjenta rozpoznano schizofrenię paranoidalną. Pacjent w kontakcie bardzo zdystansowany, małomówny, obojętny. Zdawkowo odpowiada na pytania, unika kontaktu wzrokowego. Dobrze orientuje się co do czasu i miejsca przebywania. Na oddziale od ośmiu lat.

(Przedstawiona historia jest historią fikcyjną.)

Poprzedni artykuł charakteryzował pojęcie niepoczytalności oraz jej źródła. Ten przybliży nieco tematykę samych środków zabezpieczających, czyli charakterystykę oddziału psychiatrii sądowej, rodzaju aktywności podejmowanych przez pacjentów oraz codziennego funkcjonowania chorych na oddziale.

Gdzie trafiają osoby wobec których został orzeczony środek zabezpieczający?

Środki zabezpieczające są obok kary, środków karnych i poddaniu sprawcy próbie reakcją wymiaru sprawiedliwości na złamanie przepisów prawa. Środki zabezpieczające należą do środków leczniczych, a ich celem jest zabezpieczenie społeczeństwa przed sprawcą. W zależności od stopnia zagrożenia osoba umieszczana jest na oddziale o zabezpieczeniu podstawowym lub wzmocnionym.

Oprócz obligatoryjnego umieszczenia sprawcy w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym, które ma miejsce, kiedy sprawca w chwili popełnienia czynu znajdował się w stanie niepoczytalności, czyn charakteryzował się wysoką społeczną szkodliwością oraz istnieje prawdopodobieństwo popełnienia podobnego czynu w przyszłości, sąd może zastosować fakultatywne środki zabezpieczające. Mogą one przybrać charakter umieszczenia osoby w zakładzie karnym, który stosuje szczególne środki lecznicze i może mieć miejsce, kiedy sprawca, popełniając czyn, był w stanie ograniczonej poczytalności.

Sprawcy, którzy popełnili przestępstwo przeciwko wolności seksualnej, a popełnienie czynu miało związek z zaburzeniem preferencji seksualnej, po odbyciu orzeczonej kary pozbawienia wolności, są umieszczani w zakładzie zamkniętym lub są poddawani leczeniu ambulatoryjnemu. Podobnie sprawa wygląda w przypadku sprawców, którzy popełnili czyn w związku z uzależnieniem.

Sąd orzekając taki środek musi wysłuchać opinii biegłych psychiatrów, psychologów oraz seksuologów, jeżeli sprawca popełnił czyn związany z zaburzeniem preferencji seksualnej.

Sąd nie decyduje z góry o czasie pobytu takiej osoby w zakładzie psychiatrycznym. Czas spędzony na detencji zależy od postępów w leczeniu, pozytywnej prognozy na przyszłość, a sąd ma obowiązek nie rzadziej niż co sześć miesięcy, orzec o stosowności dalszego trwania środka zabezpieczającego, często po zasięgnięciu opinii biegłych psychiatrów i psychologów. Jako, że środki te są bardzo dolegliwe dla sprawcy, to są one orzekane, tylko wtedy, kiedy jest to naprawdę konieczne, a sąd orzekając, oprócz zasady wysłuchania biegłych, musi stosować się również do zasady niezbędności (konieczności), proporcjonalności oraz obligatoryjności.

Oddziały psychiatrii sądowej są przeznaczone do realizowania i wykonywania środków zabezpieczających zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia. Zadaniem Oddziału jest objęcie pacjenta, wobec którego jest wykonywany środek zabezpieczający, działaniem, które ma przygotować pacjenta do funkcjonowania w normalnym społeczeństwie, tak aby prawdopodobieństwo popełnienia podobnego czynu w związku z chorobą psychiczną było znikome. Czym różni się oddział o zabezpieczeniu podstawowym od oddziału o zabezpieczeniu wzmocnionym? Na oddział o wzmocnionym zabezpieczeniu trafiają pacjenci, których charakterystyka popełnionego czynu na to wskazuje, szczególnie niebezpieczni dla otoczenia. Na oddziałach o podstawowym zabezpieczeniu pacjenci mają większą swobodę, mogą wychodzić na spacery pod nadzorem opiekuna i nie są monitorowani 24 godziny na dobę. Pacjent, który początkowo trafił na oddział o wzmocnionym zabezpieczeniu, może zostać przeniesiony na oddział podstawowy np. za dobre zachowanie i stosowanie się do zaleceń.

Dzień z życia pacjenta oddziału psychiatrii sądowej

Pacjenci zakładu psychiatrycznego są objęci kompleksowym leczeniem, które obejmuje głównie farmakoterapię. Wiąże się to z faktem, iż większość pacjentów, stanowią pacjenci psychotyczni, a więc leki przeciwpsychotyczne są konieczne, by ustąpiły objawy psychozy i pozwoliły pacjentowi na stabilizację stanu psychicznego. Obok niej ważnymi czynnikami leczniczymi jest pomoc psychologiczna, psychoterapia, zajęcia artoterapeutyczne, rehabilitacyjne, czy resocjalizacyjne. Oprócz tych działań, w których pacjent ma obowiązek uczestniczyć, można się zaangażować również w aktywności dodatkowe: zajęcia plastyczne, redakcje szpitalnej gazety, czy udział w szpitalnym teatrze.

Po ustaniu zastosowania środków zabezpieczających osoba wraca do „normalnego” życia. Jeśli pacjent wymaga opieki, a brak jest bliskich osób z rodziny, które mogłyby się nim zaopiekować, to pacjent trafia np. do Zakładu Opiekuńczo Leczniczego.

Co lepsze- zakład karny, czy szpital psychiatryczny?

Spotyka się nieraz stwierdzenie, że osoby, wobec których toczy się postępowanie karne, specjalnie udają chorych, by uniknąć odsiadywania długiej kary w marnych warunkach zakładu karnego. Czy rzeczywiście szpital jest lepszy od więzienia? Z doświadczenia, odwiedzając oba miejsca jako praktykantka, stwierdzić mogę, że warunki w szpitalu są nieco lepsze. Pacjenci mają większą swobodę, częściej mogą wychodzić, mają nieograniczone wizyty bliskich, czy nielimitowane paczki żywnościowe, czy higieniczne. Z drugiej jednak strony może lepiej odbyć karę w zakładzie karnym, w którym kara jest z góry określona, niż co pół roku czekać na orzeczenie sądu o przedłużeniu bądź nie, stosowania środka zabezpieczającego i żyć w ciągłej niepewności?! Są to kwestie bardzo sporne i trudno jednoznacznie rozstrzygnąć na rzecz jednego. Przecież w obu miejscach sprawca nie planował się znaleźć, a spędzenie kilku miesięcy, czy lat w zakładzie karnym lub zakładzie psychiatrycznym zapewne nie jest spełnieniem marzeń.

Chory psychicznie ≠ niepoczytalny

Należy liczyć się z tym, że nazywając osobę chorą „szaleńcem” można ją bardzo skrzywdzić. Bardzo często to choroba „pchnęła” je do popełnienia czynu i często osoby takie nawet nie pamiętają co zrobiły, albo nie wiedzą dlaczego i jak do tego doszło. Ciągłe życie w świecie urojeń, omamów, zapewne u niektórych powoduje nieustanne życie w strachu, lęku, niepewności. Życie w dwóch światach: rzeczywistości obiektywnej, prawdziwej oraz tej wykreowanej przez chorobę, często zlewa się w jedną całość, a chory nigdy do końca nie jest przekonany, co jest prawdą, a co fikcją. Bo jak można odróżnić te dwa światy, kiedy towarzyszą nam one przez większość życia…?

Literatura:

  1. Niepoczytalność i psychiatryczne środki zabezpieczające. Zagadnienia prawno- materialne, procesowe, psychiatryczne i psychologiczne.; Gierowski J. K; Paprzycki L.K; wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2013
  2. Środki zabezpieczające. System prawa karnego Tom 7; pod red. Paprzycki L. K.; wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2012
  3. Psychologia w postępowaniu karnym. Gierowski J.K; Jaśkiewicz- Obydzińska T.; Najda M.; wyd. Monografie Lexis Nexis; Warszawa 2010
  4. Prawo karne. Część ogólna, szczególna i wojskowa. Pod redakcją Dukiet- Nagórskiej T.; wyd. Lexis Nexis; Warszawa 2012
  5. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne
  6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 sierpnia 2004r. w sprawie wykazy zakładów psychiatrycznych i zakładów leczenia odwykowego przeznaczonych do wykonywania środków zabezpieczających oraz składu, trybu powoływania i zadań komisji psychiatrycznej do spraw środków zabezpieczających
  7. Kodeks karny; wydanie 14; Lexis Nexis; Warszawa 2013
  8. Kodeks postępowania karnego; wydanie III; OD.NOWA; Bielsko Biała 2013
  9. Kodeks karny wykonawczy; (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970900557)

Arykuł powstał w ramach kampanii informacyjno-profilaktycznej "Co nas spina?"

Kampania współfinansowana jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

 

 

 

REDAKTOR DZIAŁU 'MAM PROBLEM' Kontakt: wfriedrich@us.edu.pl Studia: absolwentka Uniwersytetu Śląskiego w katowicach, kierunku psychologia; specjalizacja: psychologia kliniczna i psychologia sądowa; Studentka prawa III rok. Uniwersytet Śląski Doświadczenie (działalność w organizacjach, praktyki, wolontariat): Staż i praktyki studenckie w ramach Programu ERASMUS na University of Barcelona Wydział Psychologii Ogólnej. Wolontariat w Ośrodku Interwencji Kryzysowej MOPS w Katowicach Wolontariat w Ośrodku Leczenia Uzależnień AZTiRO w Katowicach Wolontariusz podczas XXXIV Zjazdu Polskiego Towarzystwa Psychologicznego Opiekun, wolontariusz w projekcie TAMGRAM Kurs wychowawcy placówek i ośrodków dydaktycznych Liczne kursy, szkolenia w zakresie psychologii, języka migowego i in. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.