Modne słówko: prokrastynacja

Termin prokrastynacja pochodzi z języka łacińskiego. Znaczy tyle co odroczenie lub zwłoka.  Prokrastynacją nazywamy rozbieżność między zamierzonym a faktycznym czasem pracy.  Ta różnica powstaje w wyniku podejmowania aktywności innego rodzaju.

Mózg operacji

Socjolog Piers Steel badając to zjawisko, odwołuje się do budowy naszego mózgu. Zgodnie z jego koncepcją, prokrastynacja ma miejsce, kiedy występuje konflikt między korą przedczołową a układem limbicznym.

Kora przedczołowa odpowiada za najwyższe funkcje poznawcze, do których należą między innymi: odraczanie gratyfikacji, układ nagrody czy realizowanie celów. Układ limbiczny z kolei, związany jest z emocjami, dzięki niemu emocje wpływają na nasze zachowanie. W dużym uproszczeniu korę przedczołową można określić, jako odpowiedzialnego rodzica, a układ limbiczny mógłby być rozbrykanym dzieckiem. Zobaczmy jak działa ta relacja na przykładzie.

Stając przed koniecznością zmierzenia się z zadaniem, planujesz jego wykonanie, organizujesz potrzebne materiały, analizujesz błędy popełniane wcześniej. Zgadzasz się również zrezygnować z niektórych rzeczy - np. wizyty w kinie. Film dostarcza ci natychmiastowej porcji przyjemności, jednak w konsekwencji narażasz się na stres, z powodu niezrealizowanego zadania i możliwych efektów zwłoki. Ten wybór może być dla ciebie trudny. Możliwe, że w trakcie nauki będziesz miał ochotę przerwać pracę i obejrzeć film. Albo wypróbować nowy przepis. Albo zająć się czymś innym, co w danym momencie wyda Ci się bardziej interesujące.

Opcja, którą wybierzesz zależy od wielu czynników. W badaniach dr Steel do najważniejszych zaliczane są: 

•przekonania na temat możliwości wykonania zadania, 

•jak ważne jest dla Ciebie to zadanie,

•jaki jest szacowany czas potrzebny do wykonania zadania

•twoja skłonność do impulsywności.

Impulsywność oznacza skłonność do poddawania się emocjom. Osoba impulsywna łatwo wpada w złość, jest otwarta na nowe, niezwykłe doświadczenia, łatwo się nudzi. Żywo reaguje, nie ukrywa swoich emocji. Ludzie impulsywni  w związku z tym są bardziej narażeni na prokrastynację - w czasie długiego i nudnego zadania, pojawiają się ciekawsze możliwości. Te aktywności pochłaniają je coraz bardziej.

Perfekcyjna porażka

Dążenie do perfekcji może być kolejną przyczyną prokrastynacji. Perfekcjonizm widoczny jest już na poziomie wyobrażeń dotyczących rezultatu działania. Perfekcjonista widzi swoje zadanie, jako dzieło najwyższej jakości, budzące zachwyt w nim i otoczeniu. Wyobrażając sobie rezultat działań w ten sposób i antycypując wszystkie możliwe konsekwencje, doświadcza silnych i przyjemnych uczuć. Wcielenie planów w życie wiąże się z pewnym ryzykiem - rzeczywistość może nie być tak różowa. W tym momencie pojawia się lęk przed porażką. Porażka w tym przypadku to rezultat działań nie tak doskonały jak w wyobrażeniach. Ten lęk może być silny na tyle, by całkowicie zablokować działania. Większość tych procesów dzieje się bez udziału świadomości. Naturalna jest również troska o końcowy rezultat. Trudności zaczynają się, kiedy ta troska nie pozwala Ci urzeczywistnić Twoich marzeń.

Wyuczona bezradność

Niektóre badania wskazują, że prokrastynacja może być wyuczonym sposobem reakcji na stres. Dokładniej ma wchodzić w skład mechanizmu „wyuczonej bezradności”.  Jego dominującą cechą jest przekonanie o braku kontroli i wpływu na zdarzenia. Osoba przewiduje porażkę swoich działań na podstawie wcześniej doświadczonych niepowodzeń - rzeczywistych lub też wyobrażonych. Unika więc zadania, często racjonalizując swój wybór. „Mam jeszcze dużo czasu”, „Zrobię tylko krótką przerwę”, „Jeśli nie przesadzę dzisiaj kwiatków, to zwiędną” - każde usprawiedliwienie wydaje się prawidłowe, aby odwlec rozpoczęcie pracy. Im więcej takich usprawiedliwień znajduje, tym bardziej zwiększa się realna szansa porażki. A kiedy porażka nastąpi, urzeczywistnią się wcześniej przekonania. Błędne koło się zamyka.

Konflikty wewnątrz nas

Swój udział w wyjaśnianiu przyczyn prokrastynacji ma również podejście psychodynamiczne. Główny nacisk kładzie na wewnętrzne konflikty jednostki. Nadmierne zwlekanie może być wyrazem tych konfliktów. Zadanie i związane z nim działania mogą mieć symboliczne znaczenie. Mogą na przykład być odczuwane, jako zakończenie pewnego etapu. Znaczenie ma również osoba zlecająca lub nadzorująca to zadanie (profesor, znajomy). Jego postać może reprezentować kogoś z przeszłości. Przekonania, emocje i oczekiwania związane z tamtą osobą, przenoszone są na aktualnego „szefa”. Dużą rolę odgrywa relacja z rodzicami. Zwłaszcza sposób, w jaki reagowali na osiągnięcia dziecka. Zbyt wymagająca lub zbyt pobłażliwa postawa, może być podstawą do rozwoju lęku przed odrzuceniem. A ten lęk może powodować problemy z prokrastynacją w przyszłości. Ten mechanizm jest tylko jednym z możliwych. Znaczenie mogą mieć również inne lęki - przed porażką, sukcesem czy bezradnością.

Czy dotyczy to ciebie?

Swoją skłonność do prokrastynacji możesz zbadać wypełniając krótki test opracowany przez portal Psychology Today.

http://psychologytoday.tests.psychtests.com/take_test.php?idRegTest=1333

Powodzenia!

Prokrastynacja może mieć wiele przyczyn. Bez względu na przyczynę, możliwe jest zapobieganie jej lub ograniczenie jej negatywnych skutków. Im szybciej stawisz jej czoło, tym większą masz szansę na sukces.

Bibliografia:

  1. Procrastination and Task Avoidance: Theory, Research, and Treatment, J. Ferrari, J. Johnson, W.. McCown, Springer, 1995
  2. The Procrastination Syndrome:  Signs, Symptoms, and Treatment , M. King, Innovative Leader(11), 1998
  3. The procrastination equation, P. Steel, Harper, 2010
  4. Psychologia podręcznik akademicki, pod. red. J. Strelau, GWP 2007
  5. Psychologia i życie, R. Gerrig, P. Zimbardo, PWN, 2006
  6. Psychologia poznawcza, R. Stenberg, WSiP, 2001
 

BYŁA REDAKTOR DZIAŁU 'STUDIUJĘ'   Kontakt: skorupa.magdalena@gmail.com Studia: Psychologia, rok V, specjalizacja zdrowia i jakości życia oraz kliniczna człowieka dorosłego.   Doświadczenie zawodowe (praktyki, staże, współpraca): • Centrum Pediatrii im. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.