• Opublikowane 24 November, 2013

Męska emocjonalność a aleksytymia

Męska emocjonalność bywa kłopotliwa dla otoczenia. Dość powszechnie akceptuje się fakt, że mężczyźni na ogół są mniej emocjonalni i „gorsi” w wyrażaniu uczuć. Oszałamiający zachód słońca może budzić całkiem żywe uczucia w mężczyźnie, ale rzadko przyzna się, że ten widok poruszył najgłębsze struny jego duszy. Przyjęło się mówić, że „chłopaki nie płaczą”, a oznaki zbytniej emocjonalnej wrażliwości są u mężczyzn na ogół tępione przez (zazwyczaj męskie) otoczenie. Niniejszy artykuł ma na celu przyjrzenie się męskiej emocjonalności i zestawienie jej z aleksytymią – syndromem, który cechuje się niemożnością nazwania własnych odczuć.

Charakterystyka męskiej emocjonalności

W badaniach nad emocjami uznaje się, że różnice międzypłciowe w zakresie wyrażania emocji są w dużej mierze zasługą kultur, w jakich żyjemy. Emocje jako takie są identyczne dla obu płci. Kobiety znacznie częściej mówią o emocjach w kontekście wydarzeń, mężczyźni skupiają się na „fabule” i wolą podawać same fakty. Powszechna akceptacja tego faktu rodzi sytuacje, w których mężczyzna skupiony na emocjach zostaje uznany za „marzyciela”, czy „poetę”, a w grupach rówieśniczych – za „zniewieściałego”. Kultura, w jakiej żyjemy, wymaga od mężczyzn działania. Emocje, które są częściej wyrażane jak i odczuwane przez mężczyzn, obejmują dumę, pewność siebie, pogardę jak i samotność. Łatwo zauważyć, że te specyficzne emocje dotyczą współzawodnictwa z innymi, oraz mogą być rezultatem zakończonych sukcesem działań. Emocje takie jak serdeczność, ciepło, radość rzadko wyrażane są przez mężczyzn. W zakresie reakcji niewerbalnych kobiety zdecydowanie dominują nad mężczyznami pod względem zróżnicowania mimicznego. Za wyjątkiem złości, kobiety żywo reagują mimicznie na większość emocji, podczas gdy mężczyźni zachowują „kamienną twarz”. Gestykulacja kobiet również jest bardziej nasilona. Kobiety znacznie częściej się uśmiechają i ich uśmiech pełni znacznie bardziej zróżnicowane role. Pod względem ekspresji głosu mężczyźni mówią głośniej niż kobiety. Są osobami „uwewnętrzniającymi” emocje – odczuwają pobudzenie fizjologiczne, ale nie przejawiają ekspresji emocjonalnej. Ostatnią zasadniczą różnicą jest kwestia odczytywania emocji u innych. Kobiety znacznie lepiej reagują na sygnały niewerbalne i mimikę twarzy niż mężczyźni, co nie oznacza, że ci nie są do tego zdolni.

Różnice w zakresie wyrażania i odczytywania emocji wpływają wielorako na stosunki między płciami. Dość częsty stawiany zarzut wobec mężczyzn dotyczy faktu niezrozumienia złożoności emocjonalnej kobiet. Wydaje się, że mężczyźni nie są „wyczuleni” na reakcje emocjonalne kobiet, bądź też bagatelizują je, skupiając się na faktach. Mężczyźni z kolei uważają, że życie emocjonalne kobiet to „fanaberie”, złożoność ich doświadczeń wydaje im się nie do ogarnięcia. Bardzo trudno oddzielić czynniki biologiczne od kulturowych w zakresie wyrażania emocji i nie mamy dostatecznych podstaw by sądzić, że kwestia wyrażania emocji jest tylko zasługą uposażenia genetycznego. Normalna męska emocjonalność jest – tak się wydaje – „prostsza” od kobiecej. Mężczyźni odczuwają emocje głównie w zakresie własnych działań, które wiążą się z rywalizacją oraz dominacją. Są zdolni do bardzo żywych, długotrwałych uczuć (np. zazdrości) i są w stanie te uczucia wyrażać – czasami bez odpowiedniej dozy „kultury” czy „elegancji”.

Aleksytymia

Aleksytymia to syndrom niewyrażania emocji, który cechuje się odczuwaniem bliżej niesprecyzowanego pobudzenia, lecz niemożnością nazwania go i zaklasyfikowania do określonej grupy emocji. Osoba cierpiąca na aleksytymię w sytuacji, gdy ktoś ją celowo obraża i upokarza w obecności innych osób, nie odczuwa tego, co większość odczułaby w podobnej sytuacji: upokorzenia, złości, wstydu. Czuje jakieś pobudzenie (w skrajnych przypadkach może go w ogóle nie czuć), lecz nie jest w stanie go nazwać. Dla osoby cierpiącej na aleksytymię wysiłek fizyczny i związane z nim bicie serca mogłoby stać się „przesłanką” do stwierdzenia, że czuje np. podniecenie. Zamknięcie się na świat emocji powoduje skupienie się na faktach i logice. Osoby cierpiące na aleksytymię cechują się ubóstwem wyobrażeń i fantazji. Niemożność nazwania emocji w danej sytuacji sprawia, że osoby te bez końca opisują szczegóły wydarzenia – jest to tzw. operacyjny styl myślenia. Dość powszechnym zaburzeniem współwystępującym z aleksytymią jest depresja. Osoby aleksytymiczne nie są w stanie nawiązywać głębokich więzi z innymi ludźmi, co prędzej czy później przełoży się na nastrój depresyjny. Aleksytymia – i jest to niepodważalny fakt – częściej występuje u mężczyzn. Częstą próbą tłumaczenia tego stanu rzeczy jest interpretacja socjobiologiczna, ewolucyjna. Mężczyźni zostali „wyposażeni” w inne zadania (zdobycie zasobów); emocje w ich funkcjonowaniu miały głównie funkcję informacyjną (strach, zaskoczenie). Próbuje się również wyjaśniać aleksytymię przez charakterystykę kultur, w których dojrzewają chłopcy. Podobnie jak w wypadku normalnej męskiej emocjonalności, bycie mężczyzną oznacza spełnianie różnorakich zadań, zdobywanie zasobów i uzyskiwanie prestiżu. Poświęcanie uwagi emocjom wydaje się czymś „niestosownym” w odniesieniu do „tradycyjnego” sposobu wychowywania mężczyzn.

Geneza aleksytymii

Badania nad aleksytymią rozpoczęły się w nurcie psychoanalitycznym. Dopiero w latach 90. pojawiła się pierwsza koncepcja poznawcza tego zaburzenia. W ujęciu psychoanalitycznym aleksytymia pochodzi z wadliwej interakcji matka – dziecko w bardzo wczesnym okresie rozwoju. Zbyt wczesna separacja od matki może doprowadzić do zaburzonego obrazu samego siebie, świata czy przyjaznych obiektów, co ostatecznie spowoduje „wycofanie się” emocjonalne. Inną koncepcją rozwoju aleksytymii jest podejście poznawcze, gdzie uwzględnia się więcej czynników – np. poznawczą reprezentację emocji. Obie koncepcje mają jednak problemy z określeniem natury deficytu, który leży u źródeł aleksytymii – wynika to z wciąż jeszcze niewystarczającej wiedzy o funkcjonowaniu umysłu.

Różnicowanie

Jak wspomniano, aleksytymia dotyczy znacznie częściej mężczyzn. Nie powinno jednak sprawiać trudności różnicowanie pomiędzy „typową” męską emocjonalnością a aleksytymią. Mężczyźni o typowej emocjonalności być może rzadziej, lecz mówią o uczuciach i te uczucia są adekwatne do sytuacji. Osoby aleksytymiczne są perfekcyjnie racjonalne, odnosi się wrażenie, że nie biorą pod uwagę emocjonalności innych osób, nie wydaje im się, że emocje mogą wpływać w tak znaczący sposób na zachowanie innych. Dla osób cierpiących na to zaburzenie świat emocji jest czymś tajemniczym i przerażającym – bo niezrozumiałym; uciekają w fakty i logikę, gdzie wydaje im się, że wszystko jest „pod kontrolą”. W codziennym kontakcie osobom takim „czegoś brakuje”. W zakresie diagnozy aleksytymii istnieją przydatne narzędzia kwestionariuszowe, o których pisze Tomasz Maruszewski w swojej monografii na temat tego zaburzenia.

Podsumowanie

Emocje człowieka pełnią niebywale istotną rolę w życiu społecznym każdego z nas. Różnorodne formy wyrażania ich – uwarunkowane kulturowo – sprawiają, że oddzielenie tego, co pierwotnie biologiczne, od wpływów kulturowych, wydaje się bardzo trudne. Sprawę komplikuje fakt różnego wyrażania emocji przez mężczyzn i kobiety. Wśród mężczyzn grupa cierpiąca na znaczący deficyt wyrażania emocji – aleksytymię – unaocznia, jaką rolę pełnią emocje w codzienności. Trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie człowieka cierpiącego na to zaburzenie. Stan badań w tej dziedzinie, mimo sporego zaawansowania, nie pozwala na jednoznaczą odpowiedź na pytanie, czy aleksytymię da się wyleczyć. Z pewnością różne oddziaływania poznawcze mogą pomóc w zakresie radzenia sobie w wysoce skomplikowanych sytuacjach społecznych. Wydaje się jednak, że głęboki deficyt emocjonalny, który stał się udziałem osób cierpiących na aleksytymię, nie podda się tak łatwo powierzchownym oddziaływaniom. Potrzeba zdecydowanego działania ze strony osoby cierpiącej na to zaburzenie oraz olbrzymiej motywacji, by osiągnąć jakiekolwiek zmiany. Być może nie pozwoli to na pełny powrót do emocjonalnego zdrowia, ale umożliwi poznanie choć cząstki tego, co jest codziennym doświadczeniem wielu z nas.

Autor anonimowy

Bibliografia:

  1. Maruszewski, Ścigała, Emocje – aleksytymia – poznanie. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora - Levis M., Haviland
  2. Jones J., Psychologia emocji. Gdańsk: GWP.

Arykuł powstał w ramach projektu "Studencka Kawiarnia Możliwości - myślę więc jestem"

Projekt współfinansowany jest ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

 


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.