Kiedy dziecku „dzieje się” krzywda- o krzywdzeniu dzieci

Przemoc – definicja

Istnieje wiele podawanych w literaturze definicji przemocy. Każda z nich porusza kwestię intencjonalnego zachowania jednej osoby wobec drugiej, mającego na celu wyrządzenie jej krzywdy. Przemoc zagraża bezpośrednio wolności i dobrom osobistym danej jednostki, a także narusza jej prawa przy wykorzystaniu przez agresora przewagi sił. Przemoc dzieli się na trzy kategorie, zatem jej formy to wedle standardowego podziału:

1. Przemoc fizyczna

2. Przemoc psychiczna

3. Przemoc seksualna

Powyżej wspomniałam, że z definicji tegoż zjawiska wynika, iż jej celem jest intencja wyrządzenia krzywdy, jednakże przemoc wobec dziecka nie zawsze wynika z intencji skrzywdzenia go. Często bowiem zdarza się, że dziecko ulega przemocy przez nadmierną troskę rodziców, nadopiekuńczość czy też wręcz przeciwnie - zaniedbywanie. Prezes międzynarodowej organizacji pomocy osobom bezdomnym, Mary Rose McGeady, przytaczając badania przeprowadzone w latach dziewięćdziesiątych, stwierdza, iż rozmiary krzywdzenia dzieci są ogromne. Niestety ten problem społeczny nadal nie jest rozwiązany. Statystyka przedstawiona w książce Ireny Pospiszyl z 1994 roku ujawnia druzgocące fakty, otóż:

  • Co 26 sekund dziecko ucieka z domu.
  • Co 47 sekund dziecko zostaje pobite lub jest zaniedbywane.
  • Co 67 sekund nastolatka rodzi dziecko.
  • Co 7 minut dziecko jest aresztowane za narkotyki.
  • Co 36 minut dokonuje się zabójstwa dziecka lub jest ono poszkodowane w wyniku użycia broni.

Kolejny niepokojący fakt opisany w książce wyżej przytoczonej autorki mówi o tym, iż większość fizycznych szkód poniesionych przez dzieci powstaje zupełnie przypadkowo, wskutek ogólnie przyjętego za normalny sposobu wychowywania. Badania pokazują, że przemoc fizyczna częściej stosowana bywa w rodzinach o niższym statusie społecznym, gdzie repertuar przytaczanych kar jest stanowczo węższy aniżeli w rodzinach bardziej majętnych. Częściej także dochodzi do używania przemocy przez matki. Jednakże stosowane przez nie kary, przynajmniej te dotyczące cielesności, są łagodniejsze niż te wymierzane przez ojców. Przemocy zaś częściej doświadczają chłopcy, szczególnie młodsi, gdyż w wieku dojrzewania osiągają już siłę fizyczną porównywalną z rodzicielską. Większe zagrożenie w wieku dorastania spotyka dziewczęta, ponieważ stają się one obiektami seksualnymi i narażone są na większą kontrolę ze strony rodziny, a także na ataki o podłożu seksualnym ze strony obcych i nie tylko.

Konsekwencje przemocy

Krzywdzenie dziecka szczególnie w okresie wczesnego dzieciństwa niesie za sobą poważne konsekwencje w przyszłości. Może dojść do okaleczenia dziecka, zniekształceń ciała czy noszonych przez całe dalsze życie śladów w postaci blizn.

Psychologicznymi następstwami przemocy wobec dziecka mogą być problemy emocjonalne czy zaburzenia osobowości w dorosłym życiu danego człowieka. Ponadto krzywdzone dziecko może mieć problemy z przyszłymi relacjami międzyludzkimi i życiem społecznym, gdyż przyjmowało niewłaściwe wzorce zachowań, często przekazywane z pokolenia na pokolenie.

Interwencja i pomoc

Pomoc udzielana dziecku, które jest ofiarą przemocy, powinna być przede wszystkim bezzwłoczna. Kodeks karny ujmuje w swych ramach sankcje grożące sprawcom przemocy wobec dzieci. Władzę wykonawczą w kwestii dotyczącej krzywdzenia dzieci sprawuje sąd, który zaleca podejmowanie odpowiednich środków w razie podejrzeń o stosowanie przemocy wobec małoletnich członków społeczeństwa. Ważna jest tutaj przede wszystkim identyfikacja sprawcy przemocy, który może stosować ją zarówno intencjonalnie, jak i nieumyślnie. Wedle ustaleń prawnych krzywdzone dziecko można chronić zakazując rodzicowi bądź rodzicom (opiekunom) osobistej styczności z dzieckiem, co poparte jest w K.R.O. artykułem 113. Artykuł ten mówi o tym, iż kiedy zagrożone jest dobro dziecka, można całkowicie odseparować rodzica bądź rodziców od poszkodowanego, lub też w znacznym stopniu ograniczyć takim osobom prawo styczności z dzieckiem. Istotne są także warunki przesłuchiwania dziecka, które powinno znaleźć się w tym specyficznym momencie w bezpiecznym, specjalnie do tego przygotowanym pomieszczeniu. Dzieci nie należy przesłuchiwać kilkukrotnie i narażać na powracanie do traumatycznych wydarzeń.. Długotrwałe stosowanie przemocy (nie tylko wobec dzieci) powoduje rozwój mechanizmu wyuczonej bezradności, efekt psychologicznej pułapki czy też syndrom sztokholmski. Społeczeństwo niestety nie reaguje adekwatnie na to, co dzieje się w poszczególnych rodzinach. Ludzie wolą pozostawać z boku i nie mieszać się w nieswoje sprawy. Wypisane wyżej kwestie utrudniają interwencję związaną z krzywdzeniem dzieci i przemocą w rodzinie. Jeśli więc dziecko nie zgłosi się samo do szkolnego psychologa, nauczyciela czy w ogóle osoby z zewnątrz, trudno ustalić, co dzieje się w jego rodzinie. Istotne jest więc przewidywanie tego, co może się zdarzyć, przez osoby związane z rodziną pośrednio lub bezpośrednio. Przewidywanie takie obejmuje swym zasięgiem rozpoznawanie danych cech u rodziców, dziecka i całej rodziny, które mogłyby sugerować możliwość krzywdzenia występującego w danym systemie rodzinnym. Kolejnym etapem jest wykrywanie zachowań przemocowych, które już wystąpiły. Przyglądanie się funkcjonowaniu rodziny i dziecka mogłoby uchronić je od doznawanej już przemocy i przerwać łańcuch destruktywnych zachowań. W profilaktyce mającej na celu ochronę dzieci znaczenie ma także zgłaszanie podejrzeń odpowiednim instytucjom, które w określony sposób zbadają i zajmą się problemem konkretnej rodziny. Należy pamiętać przede wszystkim o tym, iż dziecko, które jest ofiarą przemocy, przejawia różnorakie symptomy, i choć nie zawsze szuka pomocy, da się zauważyć, że coś dzieje się nie tak, jak powinno. Niezwykle ważną kwestią jest to, iż nie tylko bite dziecko jest ofiarą krzywdzenia. Osobą skrzywdzoną jest także dziecko, które obserwuje przemoc w rodzinie z boku. Zjawisko to nosi nazwę syndromu maltretowanego dziecka. Wobec takiego dziecka również powinna zostać podjęta fachowa interwencja.

Miejsca, do których warto się zgłosić

Jeśli chodzi o pierwszą pomoc, która może być udzielona nawet małoletniej ofierze pomocy, to ważną rolę odgrywają telefony zaufania, dzięki którym dziecko może dowiedzieć się, co może zrobić, aby polepszyć swoją sytuację. Dużym powodzeniem cieszą się także ośrodki i schroniska, w których dziecko wraz z rodzicem może uciec od przemocy domowej i zacząć podejmować odpowiednie działania, by przemoc ta więcej się nie powtórzyła.

Trudne rozpoznanie

Krzywdzenie dziecka jest zjawiskiem powszechnie występującym na całym świecie. Jego granice są w znacznym stopniu rozmyte, dlatego trudno ustalić, kiedy dziecko pada ofiarą przemocy, a kiedy jest "normalnie" wychowywane. Każda rodzina ma swój własny sposób na wychowywanie swoich pociech, prawie każda z nich ma swój indywidualny plan co do własnego potomstwa. Trudno czasem komuś wytłumaczyć, że postępuje niewłaściwie i krzywdzi swoje dziecko. Niełatwo też jest otoczeniu angażować się „w nieswoje sprawy”, warto jednak pamiętać, iż dobro małoletnich jest naszą sprawą! Jeśli mamy świadomość, iż dziecko w naszym otoczeniu doznaje krzywdy, powinniśmy niezwłocznie zawiadomić odpowiednie służby. Problem krzywdzenia istnieje przez cały czas i niestety nadal będzie istnieć. Niestety wcale nie musi to wynikać z czyjejś ignorancji, ale też z faktu, iż każdy rodzic ma swoje silnie zakorzenione w psychice wzorce wychowywania, które uważa za jak najbardziej słuszne. Na ten moment łatwiej jest odpowiednim instytucjom skupić się na dziecku, które już zostało skrzywdzone, aniżeli na profilaktyce mającej zapobiegać krzywdzeniu. Nie jest możliwe przebadanie odpowiednimi metodami wszystkich rodzin, aby stwierdzić, czy rozwinie się tam przemoc czy też nie. Dzieci jako ofiary przemocy są w o tyle problematycznej sytuacji, że rodzic czy bliska mu osoba krzywdząca go jest zarazem jego najbliższym w codziennym życiu. Zatem jeśli dziecko doznaje krzywdzenia już od okresu dzieciństwa, to często zdarza się, że uznaje to za powszechne i normalne, i samo zaczyna stosować takie środki w dorosłym życiu. Stanowi to niejako zaklęty krąg, z którego bardzo trudno się wydostać i potrzeba wielu lat, aby zrozumieć, iż przemoc to coś, z czym trzeba walczyć.

Bibliografia:

  1. Badura-Madej, Dobrzyńska-Mesterhazy. Przemoc w rodzinie. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytet Jagielloński, 2000
  2. Jarosz E. Dom który krzywdzi. Śląsk, Katowice, 2001
  3. Polanowski J. Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie. Prawo i praktyk. PARPA 2008
  4. Pospiszyl I. Przemoc w rodzinie. Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne. Warszawa, 1994

Kontakt: agabur20@wp.pl mgr Agnieszka Burek- Blacha, absolwentka Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, wydziału Psychologii oraz Pedagogiki. Tytuł magistra psychologii uzyskała w 2012 roku. Ścieżka zawodowa: 2010r.- Praktyka zawodowa z zakresu Psychologii Klinicznej Człowieka Dorosłego w Szpitalu Miejskim w Rudzie Śląskiej- Oddział Psychiatryczny 2011r.- Praktyka zawodowa z zakresu Psychologii Kliniczno- Sądowej w Ośrodku Pomocy Dzieciom i Rodzinie w Rudzie Śląskiej 2017r.- Praktyka zawodowa z Integracji Sensorycznej w Specjalnym Ośrodku Szkolno- Wychowawczym w Nowym Targu 2015r.- Psycholog w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Nowym Targu 2016r.- Psycholog w Zespole Szkół Specjalnych przy Śląskim Centrum Rehabilitacyjno- Uzdrowiskowym w Rabce- Zdroju 2016r.- Psycholog w Zespole Wczesnego Wspomagania Rozwoju w Przedszkolu Prywatnym „Wesoły Korowód” w Nowym Targu 2017r. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.