• Opublikowane 17 Październik, 2011

Jestem inteligentny, ale czy na pewno mądry? O inteligencji emocjonalnej

Wysoki iloraz inteligencji nie gwarantuje jeszcze spektakularnego sukcesu. Najinteligentniejsi ludzie nie zawsze efektywnie radzą sobie w życiu. Co determinuje ten stan? Aby osiągać cele, trzeba wiedzieć, jak skutecznie wykorzystać swój potencjał, jak radzić sobie ze stresem, jak zarządzać własnymi emocjami i jakie strategie wykorzystywać w codziennych relacjach interpersonalnych.

Przed laty amerykański magazyn „Time” umieścił na okładce informację, że najlepszym predyktorem sukcesu życiowego nie jest wiedza, nie intelektualne zdolności, lecz inteligencja emocjonalna (EQ).

Nawet, jeśli nie jesteś tego świadom, to przez większość czasu jesteś w jakimś stanie emocjonalnym. W tej chwili istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że masz w sobie emocję ciekawości odnośnie tego, co za chwilę przeczytasz. To dobrze - informacje przedstawione w artykule stanowią przegląd stanowisk współczesnej psychologii na temat EQ i kontrowersji z nią związanych.

Intuicyjnie wiemy, czym jest inteligencja emocjonalna. Znamy ludzi, których cechuje wyjątkowa zdolność emocjonalnego współodczuwania. Zauważamy również przypadki „bezmyślności emocjonalnej” - gdy ktoś bezpodstawnie rani innych, wszczyna bezsensowne kłótnie. Problem jednak pojawia się - jak zauważa Gerald Matthews - gdy próbujemy wyjść poza wspomniane intuicje i zmierzyć EQ, tzn. „przyłapać ją na gorącym uczynku”.

Problematyka inteligencji emocjonalnej stanowi relatywnie nowy obszar badań psychologicznych. Mówimy o niej w odniesieniu do zdolności rozpoznawania i rozumienia emocji, radzenia sobie z emocjami i kierowania nimi. Ludzie o wysokim EQ posiadają wgląd we własne stany emocjonalne, potrafią je nazywać, kontrolować oraz efektywnie wykorzystywać w obszarach funkcjonowania osobistego, społecznego i zawodowego. Ponadto, EQ wiąże się ze zdolnością rozumienia reakcji emocjonalnych innych osób, umiejętnością identyfikowania tych emocji i empatycznego reagowania na nie. Naukowcy, zajmujący się badaniami nad tym zagadnieniem przewidują, że osoby z wysokim EQ częściej odnoszą sukcesy w pracy oraz w życiu osobistym. Obecnie istnieją trzy główne modele EQ: model Jacka Meyera i Petera Saloveya, Daniela Golemana oraz Reuvena Bar-Ona.

W ujęciu D. Golemana, EQ obejmuje zdolność rozumienia siebie i własnych emocji, kierowania nimi i kontrolowania ich, zdolność indywidualnego motywowania, empatię oraz umiejętności o charakterze społecznym. Autor ujmuje ją w kategoriach potencjału emocjonalnego, który umiejętnie wykorzystany przeradza się w konkretne emocjonalne kompetencje i umiejętności utożsamiane z inteligentnym zarządzaniem emocjami. Zgodnie z tym podejściem człowiek emocjonalnie inteligentny nie tylko potrafi rozpoznawać i nazywać intra- i interpersonalne stany emocjonalne, ale przede wszystkim posiada świadomość, w jaki sposób tę niezwykle cenną wiedzę wykorzystywać w codziennym życiu.

J. Meyer i P. Salovey zdefiniowali EQ jako zdolność rozumowania dotyczącego emocji i informacji o charakterze emocjonalnym, a także zdolność wykorzystywania emocji do usprawnienia myślenia. W serii zaprojektowanych przez siebie eksperymentów z użyciem autorskiego narzędzia autorzy podjęli próbę odpowiedzi na pytanie, czy konstrukt EQ rzeczywiście istnieje.  W opracowanych przez autorów narzędziach do pomiaru inteligencji emocjonalnej proszono uczestników, by rozpoznali emocje widoczne na twarzach osób przedstawionych na zdjęciach. W kolejnych etapach zadawano badanym pytania, dotyczące ludzkich reakcji emocjonalnych uwarunkowanych sytuacyjnie, tj. proszono, by badani wyobrazili sobie, że: „George był smutny, a godzinę później miał poczucie winy. Co się wydarzyło w międzyczasie?/ Wybierz jedną z dwóch odpowiedzi:

  • George pomagał sąsiadowi, towarzysząc mu podczas wizyty u lekarza,
  • George nie miał energii, by zadzwonić do matki i nie złożył jej życzeń urodzinowych.”

Osoby o wysokiej EQ wybierały opcję (b). Ich zdaniem opis sytuacji przedstawiony w tej wersji odpowiedzi lepiej tłumaczył zmianę nastroju George'a ze smutku w poczucie winy. Badanie wykazało ponadto, że zdolność udzielania prawidłowych odpowiedzi poprawiała się wraz z wiekiem. Odpowiedzi udzielane na zróżnicowane pytania okazały się spójne, tzn. osoby, które przeszły pomyślnie etap zadań testowych, wypadły równie dobrze w innych zadaniach. Wyniki opisanego eksperymentu oraz kontynuacji badań dowodzą, zdaniem autorów, że inteligencja emocjonalna rzeczywiście istnieje. J. Meyer i P. Salovey zwracają przy tym uwagę, iż często jest ona uznawana za coś, czym wcale nie jest, np. wielokrotnie sprowadza się ją do cech osobowości. Kolejnym nieporozumieniem, związanym z interpretacją  pojęcia, jest w ocenie autorów modelu przekonanie, że - jak sugerowała okładka „Time” - inteligencja emocjonalna jest gwarancją sukcesu życiowego. Czy to oznacza, że EQ nie ma znaczenia?

Zdaniem J. Meyera: „absolutnie ma (...), EQ poszerza nasze pojęcie inteligencji, pomaga przewidywać kluczowe osiągnięcia życiowe, może być przydatna w takich obszarach jak poszukiwanie dobrej pracy czy nawiązywanie relacji interpersonalnych.” Wysoka EQ sama w sobie nie gwarantuje jednak, że osoba odznaczająca się nią potrafi wykorzystywać umiejętności emocjonalne w życiu osobistym, zawodowym czy społecznym. Oznacza ona tylko tyle, że osoba ta ma bardzo dobre potencjalne możliwości nauczenia się tych umiejętności. Można bowiem mieć dużą zdolność empatii, ale nie mieć nabytych, wyuczonych umiejętności, które przekładają się np. na profesjonalną obsługę klientów czy  bycie cenionym wykładowcą.

Emocje pełnią zatem bardzo ważną rolę w organizowaniu naszych zachowań i działań. Adekwatne rozpoznanie sygnału, jakim jest stan emocjonalny i reakcja na niego, odwołuje się do wiedzy o nas samych. Trudno sobie wyobrazić jak wyglądałoby nasze funkcjonowanie bez udziału emocji w naszym życiu. Jeżeli nie odczuwam emocji, gubię kierunek działania. Nie potrafię rozpoznać niebezpieczeństwa, bo nie wiem, czy się boję.

John Carroll w 1993 r. na podstawie kompleksowej analizy zdolności poznawczych opracował trójwarstwowy model inteligencji:

 

Na szczycie modelu Carrolla znajdowała się inteligencja ogólna (g). Druga z warstw obejmowała osiem kategorii zdolności - inteligencję płynną (rozumowanie przestrzenne i logiczne), skrystalizowaną (wiedza przyswajana przez daną osobę i zdolność dostępu do niej), jak również sześć innych obszarów, wśród nich: pamięć ogólną, ogólną szybkość umysłową, ogólną percepcję wzrokową, ogólną percepcję słuchową. J. Carroll założył, że inteligencja ogólna opiera się na wielu inteligencjach drugiego rzędu. J. Meyer uzupełnił poziom drugiej warstwy modelu J. Carrolla o tzw. hot intelligencies, do których zaliczył m.in. inteligencję emocjonalną, społeczną i praktyczną.       

Wymiary te nie tylko uzupełniają mechanizm ludzkiego przetwarzania informacji, pozwalają również przewidywać, w jaki sposób konkretne osoby będą radzić sobie w życiu. Przegląd ostatnich danych sugeruje, że EQ pozwala przewidywać funkcjonowanie w sferze społecznej. Osoby, które mają wyższą EQ nawiązują bardziej satysfakcjonujące relacje z przyjaciółmi i wykazują bardziej efektywne kontakty w pracy. Czy można zatem próbować podwyższyć indywidualny poziom inteligencji emocjonalnej? 

Współcześni badacze sugerują, że jest to możliwe w odniesieniu do określonych zdolności z zakresu EQ. Można na przykład trenować identyfikację emocji, jednego z komponentów EQ - Paul Ekman stworzył w tym celu program komputerowy (prezentujący mikroekspresje emocji). Również w obszarze edukacji opracowano programy, których celem jest kształtowanie umiejętności z zakresu EQ (trening umiejętności społecznych, pewności siebie, unikania zachowań niepożądanych).

Warto zatem sprawdzić jaką mamy EQ oraz uświadomić sobie złożony i niejednoznaczny charakter zależności między bodźcem, myślami, emocjami a sytuacją. Trzeba również uwzględnić cenę, jaką płacimy za przywiązanie do dotychczasowego sposobu myślenia i emocjonalnego reagowania. Kluczowe jest zatem zdefiniowanie inteligencji emocjonalnej oraz skupienie się na rzeczywistych zdolnościach - im bowiem lepiej funkcjonujemy w rzeczywistości społecznej, tym większe prawdopodobieństwo odnoszenia sukcesów życiowych.

Warto zatem inwestować indywidualny wysiłek w rozwój składowych kompetencji EQ, postępując zgodnie z trzema kluczowymi zasadami zarządzania emocjami:

  • Miej świadomość emocji, które odczuwasz - kształtuj umiejętność zauważania własnego stanu emocjonalnego - im szybciej zdasz sobie sprawę, że pojawiła się emocja tym łatwiej będziesz mógł ją kontrolować.
  • Poznaj swoje emocje - ćwicz jasne rozumienie swoich stanów emocjonalnych i nazywanie ich - za każdym razem postaraj się znaleźć odpowiedź na cztery podstawowe pytania: Skąd się wzięła?/ Kiedy i gdzie się zaczęła?/ Jaki ma przebieg i intensywność?/ Kiedy i jak się kończy - jaki jest czas jej trwania?
  • Rozpoznawaj emocje innych ludzi i sytuacje, które je generują – trenuj umiejętność dekodowania wyrazów twarzy, pojawiających się w określonych stanach emocjonalnych i staraj się zrozumieć sytuacje, które je wyzwalają.
  • Przejmij kontrolę nad emocjami - świadomie wpływaj na nastrój emocjonalny, reguluj go.

Regularnie stosuj powyższe narzędzia, a masz szansę na efektywne działanie w relacjach interpersonalnych. Zarządzanie emocjami wymaga pracy, ale efekty mogą być zdumiewające. Poniżej krótki test - podsumowujący - na pomiar indywidualnej siły emocjonalnej:
 

 

 

 

Przeczytaj kolejne zdania i odpowiadaj szybko, bez zastanowienia!

Zaznacz właściwa dla Ciebie odpowiedź zakreślając odpowiednie określenie na skali:

nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze

 

1. Niepokoi mnie bycie odtrąconym lub zignorowanym.                                                                                                         nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze

 

2. Kiedy zrobię coś, czego się wstydzę, potrafię się do tego przyznać.                                                                              nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze

 

3. Przykro mi, kiedy ktoś nieznajomy jest dla mnie nieprzyjazny.                                                               nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze

 
4. Potrafię się śmiać ze swoich słabych stron.                                                                                                                nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze
 
5. Denerwuję się, gdy popełniam błędy.                                                                                     nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze
 
6. Uświadamiam sobie własne niedoskonałości, nie mając poczucia winy.                      nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze
 
7. Kiedy ktoś się na mnie zezłości mam popsuty dzień.                                                          nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze
 
8. Codziennie doznaję całej gamy odczuć, włącznie ze smutkiem, gniewem i strachem.  nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze
 
9. Intensywne emocje przyprawiają mnie o utratę kontroli nad sobą.                                 nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze
 
10. Podejmowanie decyzji nie sprawia mi trudności.                                                              nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze
 
11. Intensywne emocje innych ludzi powodują to, ze tracę kontrolę nad sobą.                  nigdy     rzadko     czasem     często     zawsze

 

 

Osoby o wysokiej EQ odpowiedzą: „często/zawsze” na pytania: 2, 3, 4, 6, 8, 10 oraz „nigdy/rzadko” na pytania: 1, 5, 7, 9, 11. Jeśli Twoje wyniki są nieco inne właśnie zidentyfikowałeś obszary, które wymagają korekty i nieco pracy nad sobą.

 
 

 Autor: mgr Katarzyna Więcek-Jakubek

 LITERATURA:
  1. Aronson, E. (2000). Nobody left to hate. New York: W.H. Freeman & Co.
  2. Brackett, M. A., Warner, R. M., Bosco, J. S. (2005). Emotional intelligence and relationship quality among couples. Personal Relationships, 12, 197-212.
  3. Cohen, J. (1999). Learning about social and emotional learning: Current themes and future directions. W: J. Cohen (red.), Educating minds and hearts (184—191). New York: Teacher’s College Press.
  4. Fitness, J. (2001). Betrayal, rejection, revenge, and forgiveness: An interpersonal script approach. W: M. Leary (red.). Interpersonal rejection. New York: Oxford University Press.
  5. Goleman D. (1997).Inteligencja emocjonalna. Media Rodzina of Poznań.
  6. Goleman, D. (1999). Inteligencja emocjonalna w praktyce. Poznań: Media Rodzina of Poznań.
  7. Lopes, P.N., Brackett, M.A., Nezlek, J.B., Schutz, A., Sellin, I., Salovey, P.(2004). Emotional intelligence and social interaction. Personality and Social Psychology Bulletin, 30, 1018-1034
  8. Salovey, P.,Stroud, L. R., Woolery, A., Epel, E. S. (2002) Perceived emotional intelligence, stress reactivity, and symptom reports: Further explorations using the trait meta-mood scale. Psychology & Health, 17(5), 611-627.
  9. Segal J. (1997). Jak pogłębić inteligencję emocjonalną. Wyd. Jacek Santorski&CO.
  10. Schmidt, J.E., Andrykowski, M.A. (2004). The Role of Social and Dispositional Variables Associated With Emotional Processing in Adjustment to Breast Cancer: An Internet-Based Study. Health Psychology, 23 (3), 259–266.
  11. Slaski, M., Cartwright, S. (2002). Health performance and emotional intelligence: An exploratory study of retail managers. Stress and Health, 18, 63–68.
  12. You, J.H., Lee, S.J. & Lee, H.K. (1999). The influence of on individual’s emotional characteristics on Work-related burnout experience: the emotional intelligence as a mediator to experience burnout Feeling. Korean journal of industrial and organizational psychology, 11 (1), 23 -52.
 

 


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.