iGen - paradoks (nie)bezpieczeństwa w bliskich związkach. Cz. II.

W poprzedniej części przedstawiliśmy cechy charakterystyczne dla iGen (pokolenia Z), wyjaśniliśmy również jego stosunek do poczucia bezpieczeństwa. Zagadnienia te są kluczowe dla zrozumienia podejścia przedstawicieli pokolenia internetu do bliskich związków. Zachęcamy do zapoznania się z poprzednią częścią oraz lektury tego jak i następnego artykułu.

Miłość w pryzmacie nauk społecznych

Kiedy mowa o miłości w pryzmacie nauk społecznych, zasadne wydaje się rozróżnienie koncepcji jej dotyczących na dwa rodzaje: psychologiczne i socjologiczne. Te pierwsze skupiają się na wyjaśnianiu mechanizmów rządzących samą miłością między dwoma lub większą ilością osób w momencie jej odczuwania, drugie podchodzą do zagadnienia od strony społecznej, zwracając uwagę na czynniki społeczno-kulturowe odpowiedzialne za powstawanie związków miłosnych, ich długości czy oczekiwania partnerów wobec nich samych. Do nazwanych przez nas psychologicznymi można wg tych kryteriów zaliczyć: koncepcje kolorów miłości (Lee, 1973), która dzieli relacje miłosne na różne rodzaje; czy też trójczynnikową teorię miłości (Sternberg, 1988) wyjaśniającą czynniki składające się na miłość w trakcie jej trwania. Tą też koncepcją będziemy się posługiwać w dalszej analizie tematu.

Socjologiczne koncepcje zawierałyby w sobie płynną miłość Baumana (2013), mówiącą o współczesnej naturze związków jako takiej, która nie trwa długo; “czystych związków” Giddensa (1992), która widzi jako współczesny powód do wchodzenia w nie, wzajemne emocjonalne i intymne zaspokajanie się, które można też inaczej nazwać samą satysfakcją oczekiwaną w związku z wejściem w ten właśnie związek. O ile wszystkie wyżej wymienione teorie podejmują tematykę miłości według różnych kryteriów, czy to socjologicznych, czy psychologicznych, to jednak niektóre skupiają się bardziej na jednych niż na drugich, stąd podział ten wydaje się uzasadniony.

Koncepcja miłości Sternberga

Robert Sternberg w swoich badaniach wykazał, że można wskazać na istnienie trzech czynników składających się na miłość między dwójką osób. Te trzy czynniki to: Intymność, Namiętność oraz Zaangażowanie. Intymność należy rozumieć, jako siłę przywiązania i bliskości osób do siebie nawzajem, która tworzy warunki do dzielenia się “sobą”: swoimi przemyśleniami i uczuciami. Przykładowy item kwestionariusza skonstruowanego przez Sternberga (1997b) służący do badania Intymności w relacji brzmi “mam ciepłą relację z daną osobą”.

Namiętność w rozumieniu Sternberga występuje w związku wtedy, kiedy mamy do czynienia albo z fizycznym pobudzeniem albo stymulacją emocjonalną. Ważne, aby była odbierana pozytywnie. Przykładowa pozycja testowa do badania Namiętności: “adoruję daną osobę”.

Ostatni składnik miłości, czyli Zaangażowanie, różni się od pozostałych tym, że wymaga świadomej decyzji bycia z drugą osobą. Do utrzymania Zaangażowania istotna jest satysfakcja ze związku. Zaangażowanie można też rozumieć jako wysiłek wkładany w związek (Sternberg, 2007). Przykładowy item brzmi tutaj “planuję kontynuować moją relację z daną osobą”.

Wszystkie składniki razem składają się na to, ile miłości łącznie odczuwa osoba w relacji. Ze względu na występowanie składnika/ów można wyróżnić następujące rodzaje miłości:

Współczesny obraz miłości wg Baumana

W swojej książce Liquid Love: On the Frailty of Human Bonds (2003) Bauman zwraca uwagę na zjawisko płynnej miłości, jako aspektu całościowo płynnego społeczeństwa. Płynność tego społeczeństwa polega właśnie na tym, że trudno znaleźć w nim stabilność, a raczej wszystko się zmienia, niczym ciecz przelewana z jednego pojemnika do drugiego. To samo dzieje się w przypadku relacji. Współczesne relacje wg Baumana są często: chwilowe, kieszonkowe oraz pozbawione głębszych więzi emocjonalnych i skupione wyłącznie na przyjemności (hedonistyczne). Dodatkowo, współczesna miłość, została poddana swego rodzaju inwazji konsumpcjonizmu. Wczytując się w słowa autora, możemy wytworzyć wizerunek człowieka, będącego w opozycji do zjawisk, które obserwuje i widzącego rozwiązanie dla zaobserwowanych problemów w tradycyjnych wzorcach miłości swoich czasów.

“Niebezpieczeństwa” bliskich związków z perspektywy pokolenia iGen

iGen wyróżnia się powolnym dorastaniem, indywidualizmem i wysokim wartościowaniem bezpieczeństwa. Już samo zestawienie tych trzech cech skłania do refleksji nad ich postawą wobec bliskich związków, które wymagają od partnerów dojrzałości, z definicji polegają na współdziałaniu, zakładają holizm i z tego powodu nie są do końca przewidywalne. Aby zrozumieć naturę relacji tworzonych przez osoby należące do iGen, zaczniemy od opisania podejścia do seksualności, która będzie równocześnie ilustrować ich przekonania na temat związków.

Około 2000r. w Stanach Zjednoczonych zaczęto opisywać zjawisko hookup culture (Wolfe, 2013). Proponuje ono seks bez związków, zobowiązań, zaangażowania czy relacji. Jego znamienną cechą jest myślenie “po co tkwić ciągle w tym samym skoro zawsze czeka coś lepszego”. Zakłada maksymalizację zysków i przyjemności, a więc ekonomizację i hedonizację, wciąż wymieniane jako kulturowe filary współczesności.

Należy się jednak zastanowić, czy wspomniany trend faktycznie odnosi się do życia seksualnego przedstawicieli pokolenia internetu. Choć faktycznie wzrasta liczba osób deklarujących, że nieślubny seks dwójki dorosłych nie jest niczym złym i podobny wzrost obserwuje się w kwestii seksu dwójki nastolatków (General Social Survey, 1972-2016), to należy pamiętać, że przedstawiciele iGen później niż poprzednie pokolenia przechodzą inicjację. Ponad dwukrotnie, w porównaniu z pokoleniem X, wzrósł też odsetek młodych dorosłych, którzy w ogóle nie uprawiają seksu (Twenge, 2019). Jak wytłumaczyć tę rozbieżność? Możemy przypuszczać, że na poziomie poznawczym iGen akceptuje seksualność i nie nakłada na nią kategorii niemoralności, co wynika z ich tolerancyjności. Jednak wiążąca się z tą sferą bezbronność fizyczna i emocjonalna jest odbierana jako utrata poczucia bezpieczeństwa, co budzi lęk i zniechęca do podejmowania działań związanych z tą sferą życia, bądź ją ogranicza. Zilustrowaniem tego sposobu myślenia mogą być słowa amerykańskiej dziewiętnastolatki: “Związki na takim poziomie intymności odciągają uwagę” (za: Twenge,2019) - z całą pewnością od zaabsorbowania sobą i stabilnością, a to warunki których iGen nie jest w stanie zaakceptować.

Wśród przedstawicieli pokolenia internetu panuje przekonanie, że najważniejszą “misją” do trzydziestego roku życia jest odnalezienie własnej tożsamości. iGen jest przekonane, że “trudno dowiedzieć się czegoś na swój temat, kiedy jest się z kimś innym” (za: Twenge, 2019). Zastanawiające jest w tym kontekście, gdzie poszukiwać odpowiedzi na pytanie “Kim jestem?” i skąd czerpać informacje o sobie, jeśli nie z interakcji z drugim człowiekiem?

W myśleniu o życiu intymnym pokolenia internetu nie należy dokonywać nadmiernej dychotomizacji. iGen nie odrzuca wszystkiego, co związane z seksem - jest skłonny wybierać formy, które są “bezpieczniejsze” pod względem biologicznym, a zwłaszcza emocjonalnym.

W aspekcie emocjonalnym można wyróżnić dwie metody zapobiegania zranieniom. Pierwszą z nich jest unikanie emocjonalnego zaangażowania. Ujmując to w ramy teorii zasobów Hobfolla (1989), bez inwestycji zasobów nie istnieje ryzyko ich utraty. Nastolatki podążające za tą myślą odnajdują się w hookup culture. Ten nurt myślenia stara się przede wszystkim zapobiec jakiejkolwiek bliskości emocjonalnej i ewentualnemu związkowi. W tym celu większość spotkań odbywa się po spożyciu alkoholu, co zmniejsza skrępowanie i pozwala myśleć, że seks nic nie znaczy, skoro obie strony były pijane. Wyklucza się też możliwość okazywania czułości i bliskości przez zachowania takie jak przytulanie, ponieważ mogą skutkować “zarażeniem się uczuciami”, polegającym na zainteresowaniu życiem partnera, czy odczuwaniu przywiązania do niego. Zwrot ten nasuwa na myśl traktowanie miłości jako kolejnej choroby wenerycznej, której należy uniknąć. Hookup culture, która miała być przejawem maksymalizacji korzyści, stała się w wydaniu iGen kolejnym sposobem na zapobieganie ryzyku.

Drugim sposobem unikania emocjonalnego “niebezpieczeństwa” może być wykluczenie ze sfery seksualności partnera. Jest to umożliwione przez nieograniczony dostęp do pornografii w internecie. Niestety, zgodnie z definicją “dorastania w internecie”, pornografia jest udziałem, nawet 9-letnich dzieci. Zetknięcie z nią jako pierwszym źródłem informacji o seksualności człowieka może przyczyniać się do późniejszych nieprawidłowości funkcjonowania tej sfery, w tym nierealistycznych wyobrażeń i silnie rzutować na przeżywanie swojej płciowości. Cytując wypowiedź jednego z przedstawicieli iGen, “pornografia znieczuliła młodych ludzi na pociąg do seksu czy pragnienie intymności”(za: Twenge, 2019). Obserwuje się coraz większą ilość młodych dorosłych niezainteresowanych realnymi kontaktami seksualnymi. Łatwiejsze jest włączenie internetu w dowolnym miejscu i czasie niż konieczność porozumiewania się z partnerem, budowania z nim relacji, dbania o niego w trakcie stosunku, narażanie się na obciążenia, możliwość zranienia, czy niezadowolenia. Można przypuszczać, że istnieje tu również związek z indywidualizmem. Samowystarczalność i niezależność realizują się w tej sferze, która ewolucyjnie ma za zadanie jednoczyć, choćby przez wyrzut hormonów takich jak serotonina czy oksytocyna odpowiadających za poczucie bliskości (Lew-Starowicz, M., Lew-Starowicz, Z., Skrzypulec-Plinta, 2017).

Tak przedstawiona charakterystyka bliskich związków, intymności i seksualności pokolenia internetu nie napawa optymizmem i nasuwa pytanie, czy miłość rozumiana według trójczynnikowej teorii Sternberga ma szansę zaistnieć? Aby odpowiedzieć na to pytanie, posłużymy się wypowiedzią studentki z Katowic: “Chciałabym tak, by było pięknie i na całe życie, ale wiem jak działa świat i wiem, że się to nie wydarzy”. Jest to pogląd podzielany przez wielu przedstawicieli generacji internetu. Wydaje się, że hookup culture czy pornografia są tylko sposobem realizowania potrzeb jak gdyby z konieczności i braku wyboru innej opcji, a nie czymś czego naprawdę chcą. Gdzieś w głębi pragną związków i miłości, ale boją się do tego przyznać. Próbują dopasować do rzeczywistości swoje oczekiwania, rezygnując z niedostępnych marzeń, przez co pomijają któryś z czynników miłości. Może to być brak Zaangażowania - są wówczas tak zwanymi “partnerami na randki” - będą wspólnie przeżywać Namiętność i dzielić się Intymnością, budując między sobą bliskość. Jednak nie przedstawią partnera swoim bliskim, ani nie zadeklarują, że są w związku. Może to być randkowanie w stylu hookup culture, pozbawione zarówno Zaangażowania jak i Intymności. Mogą to być w końcu relacje czysto przyjacielskie, gdzie w jakiś sposób występuje Zaangażowanie i Intymność, lecz bezpieczniej pozostać przy braku Namiętności, która mógłby coś popsuć.

Podsumowanie

Deklarowane pragnienie miłości pozwala jednak na pewną dozę optymizmu względem przyszłych związków tworzonych przez iGen. Być może iGen będzie w stanie znaleźć równowagę między indywidualizmem i bliskością, dzielić się i wspierać, zostawiając też pole dla wyrażania własnej odmienności i indywidualności. Odważy się na fizyczną i emocjonalną bezbronność, która daje pole Namiętności - autentycznym, silnym emocjom, których z definicji nie da się nieustannie kontrolować. Jednocześnie pamiętając o zapewnieniu sobie nawzajem komfortu i szanowaniu granic. Nauczy się i doceni Zaangażowanie, przejawiające się w odpowiedzialności za drugiego człowieka i będące dojrzałą decyzją oraz działaniami mającymi na celu trwałość relacji. Okazywane z dwóch stron mogłoby zapewnić im poczucie bezpieczeństwa i stabilności, którego tak bardzo pragną.

Zapraszamy do lektury ostatniej części naszego cyklu, w której pochylimy się nad konsekwencjami przeżywania relacji w opisany sposób. Zaobserwujemy wpływ na poczucie szczęścia oraz zdrowie psychiczne pokolenia internetu.

Bibliografia:

  1. Bauman, Z. (2013). Liquid love: On the frailty of human bonds. John Wiley & Sons.
  2. Brown, Brené (2017). Braving the Wilderness: The Quest for True Belonging and the Courage to Stand Alone. Random House UK.
  3. Garmezy, N. Stres-Resistant Children: The Search for Protective Factors. In: Stevenson, J., (editor). Recent Research in Developmnetal Psychopatology. Pergamon Press; Oxford – New York – Toronto – Sydney – Paris – Frankfurt: 1985. p. 213-234.
  4. Giddens, A. 1992. The Transformation of Intimacy: Sexuality, Love and Eroticism in Modern Societies. Cambridge, Polity.
  5. Hobfoll, Stevan (1989). Conservation of Resources. A New attempt at conceptualizing stress. The American Psychologist, 44 (3),p. 513–524.
  6. Lee, J. A. (1973). Colours of love: An exploration of the ways of loving (32-33). Don Mills, Ontario: New Press.
  7. Lew-Starowicz, M., Lew-Starowicz, Z., Skrzypulec-Plinta (2017), Seksuologia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa
  8. Sternberg, R. J. (1988). Triangulating love. In R. J. Sternberg & M. L. Barnes (Eds.), The psychology of love (119–138). Yale University Press.
  9. Sternberg, R. J. (1997b). Construct validation of a triangular love scale. European Journal of Social Psychology, 27(3), 313-335.
  10. Sternberg, R. J. (2007). Triangulating Love. In Oord, T. J. (ed.). The Altruism Reader: Selections from Writings on Love, Religion, and Science. West Conshohocken, PA: Templeton Foundation. 332.
  11. Sternberg, R. J., & Hojjat, M. (Ed.). (1997a). Satisfaction in close relationships. Guilford Press.
  12. Twenge, Jean M. (2019) iGen. Dlaczego dzieciaki dorastające w sieci są mniej zbuntowane bardziej tolerancyjne, mniej szczęśliwe - i zupełnie nieprzygotowane do dorosłości. Smak Słowa
  13. Wolfe, T. (2013). Hooking Up. New York Times. Retrieved 2013-07-29.
  14. Źródła internetowe:
  • https://www.adultdevelopmentstudy.org/
  • https://www.hofstede-insights.com/

 

 

Autorzy:

Karolina Rak
Franciszek Stefanek

 

Pierwsza część artykułu dostępna jest pod linkiem:

http://wiecjestem.us.edu.pl/igen-paradoks-niebezpieczenstwa-w-bliskich-zwiazkach-cz-i

 

 

Student III roku psychologii na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Interesuje się psychologią popkultury i filmu, zdrowiem psychicznym oraz fizycznym. Czynny uczestnik III Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Filmowe Psycho-Tropy” (2019), gdzie prezentował doniesienie na temat refleksyjnego odbioru treści filmowych. Uczestnik programu „Tutoring dla najlepszych studentów Uniwersytetu Śląskiego” (2018/2019). W ramach Grantu Rektora Uniwersytetu Śląskiego dokonał adaptacji Kwestionariuszy Odbioru Filmu (2018/2019). (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.