Historia bez happy endu - trauma w Policji

Zapewne niewielu z nas zastanawia się nad konsekwencjami pracy w policji, a mianowicie nad traumą. Utrzymuje się, że to praca marzeń, 15 lat służby a później życie sielskie- anielskie. Z góry gratuluję takich poglądów i zachęcam do ich weryfikacji. Skąd takie postawy? Może to wynikać z faktu, iż większość wiedzy na temat tego zawodu czerpiemy z mass mediów. A może podchodzimy do tych osób stereotypowo, że piją, że biją, że nic nie robią? Czy ktoś wie, z jak wielkim stresem związana jest praca funkcjonariusza policji? Zapraszam do zapoznania się z artykułem!

Policja a stres

Policja zajmuje 10 miejsce w rankingu najbardziej stresujących zawodów w Polsce, uzasadnia się to faktem codziennego zagrożenia życia i zdrowia, a także wykonywaniem działań pod presją społeczną. W pierwszej trójce rankingu stresorów w polskiej policji znajdują się kontakty z przełożonym, zbyt duża ilość pracy, czy też niekompetencja przełożonych. Ponadto policjanci wskazują, że źródłami stresu w ich zawodzie są: złe warunki pracy, niskie zarobki, zła organizacja pracy, kontakty z kolegami czy też biurokracja. Nie bez konsekwencji pozostaje fakt, iż policjanci nie uzyskują wsparcia ze strony społeczeństwa. Za to każdego dnia spotykają się z brakiem zrozumienia, wrogością, ze zniechęceniem, obrzydzeniem czy wyśmiewaniem. Może dlatego, stosunkowo często słyszy się, iż nie mają tutaj żadnych przyjaciół.

Konsekwencje kumulacji stresu

Czy w tym miejscu budzi zdziwienie fakt, że wśród policjantów częstotliwość samobójstw jest sześciokrotnie wyższa od średniej krajowej? Policjanci najczęściej podejmują próby samobójcze poprzez powieszenie się lub też użycie broni służbowej. Na samobójstwo decydują się najczęściej osoby między 31 a 40 rokiem życia ze służby prewencyjnej z korpusu podoficerów, aspirantów i szeregowych. Co skłania ich do podjęcia tak dramatycznych kroków? Jeżeli chodzi o podłoże dotyczące stosunków służbowych, to jest to przede wszystkim niskie wynagrodzenie, które nie zapewnia utrzymania rodziny, jednak nie bez znaczenia pozostaje fakt dezintegracji środowiska policyjnego. Ponadto jest to praca wykonywana w zagrożeniu dyscyplinarnym, przeciążenie biurokracją i koniecznością samodzielnego podejmowania decyzji w krótkim czasie. Jeżeli dodamy do tego pracę w warunkach niepewności i pod presją czasu, przedmiotowe traktowanie policjantów, brak troski o warunki socjalne to powoli zaczynamy rozumieć, z czym na co dzień spotyka się policjant w pracy. Na taką decyzję nie jest obojętny wpływ życia osobistego, a tu niejednokrotnie mamy do czynienia z konfliktami rodzinnymi, problemami alkoholowymi, z poziomem egzystencji na granicy ubóstwa, rosnące zapożyczenia w bankach i kasach koleżeńskich oraz wspomniana już wyżej niska akceptacja społeczna, która skutecznie może obniżać motywację do pracy.

Policja a nadużywanie alkoholu

Okazuje się, że policjanci nie spożywają więcej alkoholu niż przedstawiciele innych zawodów. W ich pracy nie ma również przyzwolenia na spożywanie alkoholu, zwłaszcza podczas pracy. Sposób spożywania alkoholu jest podobny do prezentowanego przez społeczeństwo, z którego się wywodzą, czyli w dni wolne od pracy, podczas spotkań towarzyskich i rodzinnych. Za spożywanie alkoholu w miejscu pracy grożą zwolnienia dyscyplinarne. Zdarza się, że nawet jeśli policjant podejmie terapię, jest zwalniany ze służby. To sprawia, że policjanci uzależnieni od alkoholu mniej chętnie przyznają się do problemu i decydują na leczenie.

Policja a przemoc domowa

Szacunkowe dane wskazują, że od 15 do 40% policjantów stosuje przemoc wobec najbliższych im osób. Niejednokrotnie jest to przemoc, w której narażone jest życie i zdrowie członków rodziny. Warto jednak zaznaczyć, że policjanci w problemie tym nie są osamotnieni. Wszędzie tam, gdzie charakter pracy związany jest z przemocą, dochodzi do przenoszenia tych zachowań na grunt rodzinny. Dom jako miejsce bezpieczne sprawia, że dopiero tutaj codzienne frustracje mogą znaleźć ujście. To z kolei prowadzi do narastania problemów związanych z agresją, stresem, konfliktami rodzinnymi, czy też do trudności w bliskich relacjach. Policja jest jednak świadoma tego problemu i dlatego też wdrożyła w życie program „Moc, tak – przemoc, nie”, mający na celu rozwiązanie tego problemu. Program ten jest całościowy, nastawiony na kształtowanie postaw przełożonych, edukację policjantów komórek patrolowo-interwencyjnych. Ponadto określa nie tylko procedury postępowania z tym problemem, ale również ma na celu prowadzenie oddziaływań korekcyjnych wobec sprawców przemocy.

Policjant, jako ofiara przemocy werbalnej

Niestety niewiele osób wie, że słowa ranią i to niejednokrotnie niezwykle mocno. Gdzie się nie obejrzeć- czy to w autobusie, na przystanku czy na ścianie bloku- możemy znaleźć brzydkie hasła pod adresem Policji. A to boli, naprawdę boli. Agresję werbalną możemy śmiało zaliczyć do sytuacji kryzysowych, z jakimi na co dzień borykają się policjanci. Społeczeństwo nie jest świadome odpowiedzialności karnej za obrazę funkcjonariuszy policji. „Pies” obraża, wiedziano o tym nawet w średniowieczu. Współcześnie wiedza ta zanika.

Policjant, jako ofiara przemocy fizycznej

Brak kontroli nad emocjami, stres, brak umiejętności rozwiązywania problemów sprawia, że coraz częściej ludzie sięgają po przemoc. Zatrważające jest, że ataki na policjantów przeprowadzają młodzi ludzie, a coraz częściej dziewczyny u progu wejścia w dorosłość. Alarmujące dane przedstawiają statystyki policyjne. Pomimo tego, że społeczeństwo ma wobec Policji stosunek więcej niż pozytywny, 10 razy dziennie dochodzi do naruszenia nietykalności cielesnej policjantów i nie ma dnia bez czynnej napaści z użyciem broni lub niebezpiecznego narzędzia, co w jednej trzeciej zdarzeń kończy się ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu napadniętych funkcjonariuszy1.Do najczęstszych uszczerbków na zdrowiu w pracy policjantów zalicza się: złamania, wstrząśnienia mózgu czy zerwanie ścięgien Achillesa.

Sytuacje kryzysowe w Policji

Służba w policji niesie ze sobą wiele sytuacji kryzysowych. Bez wątpienia można zaliczyć do nich bezpośrednie kontakty z ofiarami katastrof, przemocy, gwałtów czy samobójstw. Funkcjonariusze policji nie tylko narażeni są na utratę życia lub zdrowia, udzielają oni również pomocy poszkodowanym w wypadkach samochodowych, uczestniczą w interwencjach w rodzinach przemocowych, są obecni podczas transportu i identyfikacji zwłok. Ich zadaniem jest informowanie o śmierci najbliższych osób. Pomyśl Czytelniku jakie to trudne zadania? Czy wiedziałeś o tym? Jak się z tym czujesz? A pomyśl, że jeszcze do tego dochodzi nielimitowany czas pracy, konieczność szybkiego podejmowania decyzji, nocne dyżury wielogodzinne, nieprzerwane działania, bo Policjant służy a nie pracuje. A to zasadnicza różnica. Pomyśl jeszcze Czytelniku, co przeżywają rodziny Policjantów izolowane przez społeczeństwo, co czują kiedy policyjne działania przedłużają się, kiedy nie mają wiadomości o swoich mężach, ojcach, braciach. W tej pracy nie zawsze wszystko kończy się happy endem.

Naruszenie wiary w sprawiedliwy świat

Podobno policjanci to osoby wyselekcjonowane i przygotowane do zmagania się z sytuacjami kryzysowymi. Jednak tak na zdrowy rozsądek, czy można przygotować się na traumatyczne przeżycia? Oczywiście nie! Bez względu na to, czy sytuacje kryzysowe dotykają nas bezpośrednio czy pośrednio, stanowią one dla nas problem. Pisanie o tym, że policjanci czekają na nieszczęścia w czasie dyżurów jest, moim zdaniem, nadużyciem. Spotykają się oni bowiem codziennie z niedorzecznością, lękiem, przerażeniem i nieprzewidywalnością. Policjanci zmuszani są do stałej rewizji swoich przekonań, systemu wartości – wiary w sprawiedliwy świat. Jak można wierzyć w sprawiedliwość świata, kiedy na co dzień spotyka się z okrucieństwem? A stąd już tylko krok do depresji, wypalenia zawodowego, rozwoju PTSD (zespół stresu pourazowego), uzależnień czy problemów rodzinnych.

Psycholog policyjny

Jest on obecny w Policji od 2001 roku, początkowo brał on udział podczas selekcji do pełnienia służby, udzielał wsparcia w rozwiązywaniu problemów policjantów i opiniował ich przydatność pod względem predyspozycji psychologicznych. Obecnie psycholog spełnia więcej funkcji, zapobiega i eliminuje zaburzenia, wspomaga efektywniejsze rozwiązywanie problemów policjantów. Ponadto wykorzystuje swą wiedzę poprzez uczestnictwo w działaniach pionu kryminalnego, a także wspomaga optymalizację funkcjonowania psychologicznego policjantów. Nie każdy wie, że psycholog policyjny jest dla policjantów, a nie dla ofiar katastrof.

Rekonstrukcja po skrajnie urazowym doświadczeniu, czyli procedura debriefingowa

Jest ona prowadzona w cyklu spotkań, które maja na celu rekonstrukcję traumatycznego doświadczenia obejmującą myśli, emocje i zachowania. Prowadzą ją profesjonaliści wraz z osobami o dużym stażu pracy. Bezpośrednio po urazowym wydarzeniu następuje neutralizacja, czyli etap, którego celem jest udzielenie wsparcia i ekspresja emocji. Najdalej po 72 godzinach od wydarzenia następuje właściwa rekonstrukcja, która obejmuje opis zdarzenia, ujawnianie myśli, koncentrację na emocjach i reakcjach, a także na objawach behawioralnych, emocjonalnych czy też somatycznych występujących podczas zdarzenia traumatycznego, jak i bezpośrednio po nim. Procedurę tę kończy informowanie o normalności reakcji policjantów na kryzysowe zdarzenie, a także podsumowanie działań i zachęcenie do dalszych prywatnych konsultacji.

Źródła trudności, czyli stereotypy

Jak jednak ujawnić, że ma się problem, kiedy wszyscy wokół utrzymują, że jeśli ktoś sobie nie radzi, to najzwyczajniej nie nadaje się do tej pracy. Skoro facet nie płacze, to jak ma się zwrócić o pomoc i to do psychologa, którym najczęściej jest kobieta. Jak pokonać wstyd i samotność? Jak zwrócić się o pomoc? I tutaj jest pole do popisu dla psychologów i komendantów policji, bo to przecież od nich powinien iść przykład.

Zamiast podsumowania

Policjanci to ludzie, jak każdy z nas. Są tutaj, żeby nas chronić przed złem. Doceńmy to, szanujmy ich. Podnosi na duchu fakt, że Policjanci wciąż wierzą w dobro, wierzą w drugiego człowieka, mimo wielu przepracowanych lat pracy. Wierzą w nas, nie zawiedźmy tego zaufania.

 

[1] Wicik A. (01.2013) Czy pies (się) obraża?, Policja.pl, Nr 94, http://gazeta.policja.pl/portal/997/1343/83332/Czy_pies_sie_obraza.html?search=7889265

 

Bibliografia:

  1. Bartuszek G. (03.2013) Policjanci nie przybyli z Marsa, Policja.pl, Nr 96, http://gazeta.policja.pl/portal/997/1359/84630/Policjanci_nie_przybyli_z_Marsa.html?search=24604
  2. Bartuszek G. (09.20012) Policji nie stać na złych mężów, Policja.pl, Nr 90, http://gazeta.policja.pl/portal/997/1008/81141/Policji_nie_stac_na_zlych_mezow_Nr_90__092012.html?search=24604
  3. Bartuszek G. (08.2008) Wypadki w Policji, Policja.pl, Nr 41, http://gazeta.policja.pl/portal/997/620/28510/Wypadki_w_Policji.html?search=5032276
  4. Bartuszek G. (06.2010) Zawód szczególnego ryzyka, Policja.pl, Nr  63, http://gazeta.policja.pl/portal/997/1008/55882/Zawod_szczegolnego_ryzyka_Nr_63_062010.html?search=9741
  5. Kołakowska W. (2004) Stres zawodowy służb mundurowych. Konsekwencje i profilaktyka[w:] Popiołek K. Kryzysy, katastrofy, kataklizmy: zjawiska współczesnej cywilizacji, Poznań: Stowarzyszenie Psychologia i Architektura
  6. Królikowska A. (2004) Samobójstwa wśród policjantów jako skutek nieefektywnego radzenia sobie z sytuacjami stresowymi. [w:] Popiołek K. Kryzysy, katastrofy, kataklizmy: zjawiska współczesnej cywilizacji, Poznań: Stowarzyszenie Psychologia i Architektura
  7. Kubacka-Jasiecka D. (2010) Obciążenia w działalności interwencyjnej; przeciwdziałanie traumie i wypaleniu interweniujących. [w:] Kubacka-Jasiecka D. Interwencja kryzysowa: pomoc w kryzysach psychologicznych. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne
  8. Panasz A. Trauma w pracy policjanta cz. 1  http://kwp.radom.pl/trauma-w-pracy-policjanta-niektore-problemy-cz-1,pa119,5702,506/jednostka/komenda-miejska-policji-w-ostrolece
  9. Panasz A. Trauma w pracy policjanta cz. 2  http://kwp.radom.pl/trauma-w-pracy-policjanta-cz-ii,pa119,5698,506/jednostka/komenda-powiatowa-policji-w-plonsku
  10. Sadzikowska E. (2013) Rola i zadania psychologa policyjnego.  http://www.kujawsko-pomorska.policja.gov.pl/portal/modules/genPDF/gen.php type=0&id=121577005848772dca887ab
  11. Sitek E. (04.2011) Policja a chorzy psychicznie, Policja.pl, Nr 73
  12. Sitek E. (11.2009) Zarządzanie strachem, Policja.pl, Nr 56, http://gazeta.policja.pl/portal/997/820/47149/Zarzadzanie_strachem.html?search=24604
  13. Wicik A. (01.2013) Czy pies (się) obraża?, Policja.pl, Nr 94, http://gazeta.policja.pl/portal/997/1343/83332/Czy_pies_sie_obraza.html?search=7889265
  14. Wicik A. (01.2011) Warsztaty z emocji, Policja.pl, Nr 70, http://gazeta.policja.pl/portal/997/986/61817/Warsztaty_zemocji_Nr_70__012011.html?search=7889265

 

Kontakt e-mail: magdalena.sitko.dominik@gmail. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.