Gdziekolwiek jesteś, bądź!

Gdziekolwiek jesteś, bądź.[1] 

Jest poniedziałek. Wczesnym rankiem budzi cię dźwięk znienawidzonego budzika. Z trudem otwierasz oczy i zastanawiasz się czy wstać z łóżka. Twoje ciało jest ciężkie. Myślisz sobie, że przed tobą kolejny, męczący dzień pracy lub nauki. Wreszcie decydujesz się wyjść z łóżka i zmierzyć z codziennością. W pośpiechu robisz śniadanie. Nieważne co, ważne, że syci. Zaczynasz jeść, a w międzyczasie przeglądasz gazetę, wysyłasz sms-a i myślisz o tym, co musisz dzisiaj zrobić. Czujesz ucisk w żołądku na samą myśl o czekających cię obowiązkach. Wychodzisz z domu i jak zwykle przemierzasz tę samą trasę. Czerwone światło. Los ci dziś nie sprzyja. Zniecierpliwiony przebierasz z nogi na nogę, nerwowo zerkasz na zegarek...

Tryb działania vs. tryb bycia.

Jeśli ten opis jest ci znajomy, to znaczy, że przez większość swojego życia funkcjonujesz w trybie działania, a nie bycia. Myślisz o tym co będzie, co musisz zrobić lub zatracasz się we wspomnieniach z przeszłości, zamiast być tu i teraz, doświadczać tego, co wydarza się w chwili obecnej, takim jakie jest. Kiedy znajdujesz się w trybie działania, wykonujesz czynności jak we śnie, na automatycznym pilocie. W trybie bycia jesteś mindful czyli uważny.

Życie można znaleźć w chwili obecnej, jeśli więc nie zjawisz się tam, przegapisz swoje spotkanie z życiem. Thich Nhat Hanh

Co to jest uważność (mindfulness)?

Uważność to świadomość, która wyłania się, gdy rozmyślnie i bez osądzania zwracamy uwagę na rzeczywistość chwili bieżącej zwanej „teraz” (John Kabat-Zinn, 1990). Jest to specyficzny rodzaj uwagi – świadomej, skierowanej na chwilę obecną i nieosądzającej. Uważność pozwala nam na spostrzeganie tego, co się pojawia (na zewnątrz jak i wewnątrz nas) takim jakie jest, bez wartościowania tych doświadczeń jako dobrych lub złych. Będąc mindful, intencjonalnie spostrzegasz to, co wydarza się wokół ciebie właśnie tu i teraz, zwracasz uwagę na śpiew ptaków, zapach kwiatów, smak potraw, a także na to, co dzieje się w tobie – emocje, myśli oraz doznania pochodzące z ciała. Z czasem można nauczyć się kultywować uważność we wszystkich obszarach życia.

Zmywanie naczyń

Jeśli chcesz zacząć praktykować uważność, możesz to uczynić już dziś podczas zmywania naczyń lub wykonywania jakiejkolwiek innej czynności. Zmywanie naczyń, to jedno z tych codziennych zajęć, które wykonuje się automatycznie, jest więc doskonałą okazją do tego, aby zaobserwować jak nasz umysł błądzi kiedy nie jesteśmy uważni. To także dobry trening, który pozwoli nam przenieść uważność na inne obszary życia. Zmywając naczynia w trybie działania, myślisz o tym co będzie kiedy już skończysz wykonywać tę czynność, na przykład napijesz się swojej ulubionej herbaty. Jeśli jednak nie umiemy zmywać naczyń, to wszystko wskazuje na to, że nie będziemy także potrafili cieszyć się każdym łykiem herbaty, być może nie zauważymy nawet momentu, w którym filiżanka stanie się pusta.

Kiedy więc następnym razem przerazi cię widok sterty brudnych naczyń w zlewie i niechętnie zabierzesz się do ich zmywania, spróbuj wykonać tę czynność uważnie, to znaczy obejmij świadomością to, co dzieje się tu i teraz, poczuj ciepłą wodę spływającą po twoich dłoniach, zapach płynu, zauważ myśli wędrujące po twojej głowie. Zmywaj nie po to, aby naczynia były czyste, lecz dla samego zmywania.

Korzyści płynące z bycia uważnym

Być może zastanawiasz się po co być uważnym i przywiązywać wagę do takich błahych czynności jak na przykład mycie naczyń? Badania kliniczne wskazują na to, że praktyka uważności korzystnie wpływa na nasze życie, między innymi obniża poziom hormonów stresu i ciśnienie, zapobiega nawrotom depresji, zwiększa poziom pozytywnych emocji, podnosi jakość życia. Ponadto u osób biorących udział w ośmiu tygodniowym treningu uważności (MBSR – Mindfulness Based Stress Reduction) zauważono wzrost gęstości istoty szarej w obszarze mózgu odpowiedzialnego za uczenie się, procesy pamięciowe oraz regulację emocji.

Przebudzenie

Na zakończenie chciałabym przytoczyć jedną z buddyjskich przypowieści, która być może zachęci cię do praktykowania uważności.

Pewien Mistrz Zen niósł wodę ze studni. Spotkał po drodze mężczyznę, który znał go ze słyszenia i przybył by go odszukać.

-Gdzie mogę znaleźć Mistrza tego klasztoru? - zapytał, sądząc iż niosący wodę jest służącym. Przecież to niemożliwe, by tak oświecony człowiek nosił wodę, by mył posadzki. Mistrz roześmiał się i odparł:

- Ja jestem tym, którego szukasz.

Mężczyzna nie mógł uwierzyć. Powiedział:

- Wiele o tobie słyszałem, ale nie mogę uwierzyć, że nosisz wodę ze studni.

- Lecz przecież to właśnie robiłem zanim doznałem oświecenia - nosiłem wodę ze studni, rąbałem drewno, toteż robię to nadal - odpowiedział Mistrz.

- Ale w takim razie wytłumacz mi na czym polega różnica: przed oświeceniem wykonywałeś te prace i wykonujesz je po oświeceniu.

Rozbawiony Mistrz rzekł:

- Różnica leży wewnątrz. Wcześniej robiłem wszystko jak we śnie, teraz robię to samo w pełni świadomie. Czynności są te same, ale ja już nie jestem taki sam. A ponieważ ja się zmieniłem, świat które widzę także się zmienił.

Literatura:

  1. Kabat-Zinn J., Segal Z., Teasdale J., Williams M. (2009) Świadomą drogą przez depresję. Wydawnictwo Czarna Owca.
  2. Kabat-Zinn J. (2007). Gdziekolwiek jesteś, bądź.
  3. Thich Nhat Hanh (2007). Cud uważności. Prosty poradnik medytacji. Wydawnictwo Czarna Owca.
  4. Segal Z., Williams M., Teasdale J. (2009). Terapia poznawcza depresji oparta na uważności. Nowa koncepcja profilaktyki nawrotów. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

 

[1]    Tytuł jednej z książek Jona Kabata-Zinna.

 

Kontakt: karolina.zielinska89@gmail.com   Studia: psychologia, V rok, kliniczna człowieka dorosłego, sądowa   Doświadczenie zawodowe (praktyki, staże, współpraca): Praktyka i staż w Centrum Onkologii im. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.