Dysocjacyjne zaburzenie tożsamości

 

Zaburzenie, o którym poniżej mowa zostało w pewien sposób spopularyzowane przez amerykański serial United States of Tara (w Polsce znany szerzej pod nazwą Wszystkie wcielenia Tary). Główna bohaterka cierpi na zaburzenie dysocjacyjne tożsamości, co przejawia się tym, że pod wpływem stresu lub silnych emocji zmienia się u niej osobowość. Tytułowa Tara wytworzył kilka całkowicie odmiennych charakterów. Co więcej nie pamięta, co się z nią działo, gdy dane wcielenie przejmowało kontrolę, co prowadziło często do różnych komediowych sytuacji. 

Życie to nie serial

Rzeczywistość osób z tym zaburzeniem nie jest jednak tak kolorowa jak w serialu. Dysocjacyjne zaburzenie tożsamości (lub inna nazwa: osobowość wieloraka) wchodzi w szerokie spektrum zaburzeń dysocjacyjnych. Ich wspólną cechą jest częściowa lub całkowita utrata prawidłowej integracji między wspomnieniami, poczuciem tożsamości lub kontrolą dowolnych ruchów ciała. Wspomnienia, wrażenia lub ruchy kończyn mogą być w odpowiednim momencie „włączane i wyłączane”, tak by znajdowały się w polu uwagi. Przyjmuje się, że w zaburzeniach dysocjacyjnych zdolność do świadomej i wybiórczej kontroli jest ograniczona, a ograniczenie to może zmieniać się w nieprzewidywalny sposób (z dnia na dzień lub z godziny na godzinę). Zaburzenia dysocjacyjne badacze uważają za psychogenne, związane z urazowymi wydarzeniami, traumami, nierozwiązywalnymi i trudnymi do zniesienia problemami lub zaburzonymi relacjami interpersonalnymi.

Charakterystyka

W przypadku osobowości wielorakiej istotne jest pojawienie się u jednej osoby dwóch lub więcej odrębnych osobowości, lecz w danej chwili ujawnia się tylko jedna z nich. Co ciekawe, każda z tych tożsamości jest pełna, czyli posiada własne wspomnienia, zachowania, wzory spostrzegania, nawiązywania relacji, myślenia o toczeniu i sobie oraz swoje preferencje właściwe tylko dla niej. Zmiany wydają się być głębsze, nawet na poziomie biologicznym, ponieważ zaobserwowano, że nowe postaci różnią się ciśnieniem krwi, ostrością wzroku, alergiami czy zdrowiem psychicznym (z reguły tożsamość dominująca jest najzdrowsza). Zdarza się, że charakter powstałej tożsamości wyraźnie kontrastuje z osobowością przed chorobą.

W dosyć pospolitej odmianie osobowości podwójnej, dominuje przeważnie tylko jedna osobowość, jednak żadna z nich nie ma dostępu do wspomnień drugiej i prawie zawsze jedna nie uświadamia sobie obecności drugiej. W czasie zbierania wywiadów od osób cierpiących na to zaburzenie, pojawiała się prawidłowość według której, pierwsze przejście od jednej osobowości do drugiej jest zazwyczaj nagłe i ściśle związane z urazowymi wydarzeniami. Podejrzewa się, że te fragmentaryczne części jednej osoby służą jako narzędzia kontroli trudnych do rozwiązania problemów psychologicznych. Później wytworzone tożsamości w nawracający sposób przejmują kontrolę nad zachowaniem danej osoby i ich pojawienie ogranicza się do wydarzeń urazowych, stresowych, bądź też występują w czasie sesji z terapeutą obejmujących relaksację, hipnozę albo odreagowanie.

Uważa się, że dysocjacyjne zaburzenie tożsamości rzadko zanika spontanicznie. Generalnie prognozy na wyzdrowienie są niskie, a terapie żmudne i zniechęcające. Schorzenie to powiązane jest z przytłaczającymi doświadczeniami, przeżytymi traumami lub wykorzystywaniem w dzieciństwie. Dlatego też terapie mogą przybierać różne kierunki. Trzeba dodać, że wśród praktyków nie ma zgody na jedną, właściwą terapię. Najczęściej stosowanym podejściem jest eklektyczny wybór takich metod psychoterapeutycznych jak techniki poznawczo-behawioralne, zorientowane na wgląd, terapie z udziałem hipnozy. Farmaceutyki są stosowane w przypadkach, gdy wraz z osobowością mnogą współwystępują inne objawy. Model psychoterapii zaburzeń dysocjacyjnych koncentruje się na zapobieganiu dalszej fragmentacji tożsamości, przepracowaniu konfliktu, pracy w zakresie kompensacji pseudoprzystosowawczych strategii dysocjacyjnych i integracji osobowości. Leczeniu nie pomaga fakt, że wiele przypadków osobowości mnogiej jest najzwyczajniej w świece symulowanych. Corbette Thigpen i Hervey Cleckley, autorzy książki Trzy oblicza Ewy, uważają, że ta diagnoza pojawia się zbyt często. Badacze ci twierdzą, że w czasie swojej praktyki spotkali się z setkami przypadków, które według innych psychiatrów miały być klasycznymi przykładami na dysocjacyjne zaburzenie osobowości. Jak się okazało, te rzekome schorzenia były często wytworem osób poszukujących uwagi, próbujących zrzucić z siebie odpowiedzialność za popełnione przestępstwa, albo które poszukiwały dramatycznej zmiany w swoim niesatysfakcjonującym życiu.

Na temat występowania tego zaburzenia istnieje mało danych. Międzynarodowe Stowarzyszenie nad Badaniem Traumy i Dysocjacji podaje, że problem występuje u 1-3% populacji. To zaburzenie dysocjacyjne jest diagnozowane częściej w Ameryce Północnej niż w porównaniu do reszty świata, i pojawia się 3 do 9 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn.

Stereotypy

Za wiele nieporozumień dotyczących zaburzenia osobowości mnogiej odpowiedzialne są media. Obrazy filmowe, czasopisma i książki często zakrzywiają rzeczywistość w taki sposób, aby udramatyzować zachowanie osób z tym zaburzeniem.

  • Mit: Przechodzenie z jednej tożsamości do drugiej jest oczywiste.

Rzeczywistość: Takie zmiany jak styl ubierania się, odmienny styl mówienia i nawyki są przekoloryzowane, aby widz wiedział, że zmiana nastąpiła. Jednak w prawdziwym życiu zmiany te nie są aż tak widoczne.

  • Mit: Codzienne funkcjonowanie osób z tym zaburzeniem jest bardzo zaburzone.

Rzeczywistość: Ludzie ze zdiagnozowanym dysocjacyjnym zaburzeniem osobowości są generalnie normalni i mogą pracować i efektywnie poruszać się w społeczeństwie, ale muszą się dobrze kontrolować. Dlatego nie ma potrzeby zamykania tych osób w ośrodkach zamkniętych. W czasie terapii uczą się oni jak balansować i zmniejszać wpływ innych tożsamości na swoje życie. Można funkcjonować normalnie, jeśli przyjmuje się odpowiednie leki, które pomagają radzić sobie z silnymi emocjami. Ogólnie nie ma dowodów na to, że ludzie z osobowością mnogą są bardziej gwałtowni i niebezpieczni niż inne osoby z jakimikolwiek zaburzeniami psychicznymi.

  • Mit: Ludzie z osobowością mnogą nie wiedzą nic o innych tożsamościach.

Rzeczywistość: Prawdą jest, że wielu ludzi latami żyje bez świadomości istnienia innych tożsamości. Jednak wraz z diagnozą i terapią uczą się oni zauważania zmian w swoim zachowaniu i przykładowo praktykowania wewnętrznej komunikacji.

  • Mit: Dysocjacyjna zaburzenie osobowości i schizofrenia to to samo.

Rzeczywistość: Pomimo, że oba te schorzenia współdzielą te same objawy, to są to odrębne jednostki chorobowe. Schizofrenicy, w przeciwieństwie do ludzi z osobowością mnogą, nie posiadają innych tożsamości. Mają za to trudności w rozróżnianiu prawdy od fikcji. Złudzenia często występują w schizofrenii, ale nie w dysocjacyjnym zaburzeniu osobowości.

Bibliografia:

  1. Wciórka, J.(2008), (red): Kryteria diagnostyczne według DSM-IV-TR. Wrocław: Elsevier Urban & Partner
  2. American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: Fifth Edition. DSM-5. Washington, DC: American Psychiatric Publishing
  3. Światowa Organizacja Zdrowia (2000). Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Kraków – Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”
  4. Seligman, M.E.P., Walker, E.F., Rosenhan, D.L. (2006): Psychopatologia. Poznań: Zysk i S-ka
  5. http://www.intropsych.com/ch11_personality/dissociative_identity_disorder.html

​​

Materiał powstał w ramach realizacji projektu „Co Nas Spina? - Kampania na rzecz ochrony zdrowia psychicznego” (III edycja) dotowanego przez Zarząd Województwa Śląskiego.

Więcej informacji o kampanii na stronie: www.wiecjestem.us.edu.pl/co-nas-spina

 

ORGANIZATORZY KAMPANII:

Kontakt: marek.grajcar@gmail.com Magister psychologii, trener treningu psychologicznego i umiejętności psychospołecznych, rekruter, specjalista HR, pasjonat fotografii reportażowej i ulicznej, zagorzały trekkingowiec. Doświadczenie: Specjalista ds. rekrutacji specjalistycznych w branży IT Członek projektów i koordynator w Stowarzyszeniu Górnośląski Klaster Kreatywny w Katowicach Wolontariusz w Zimbardo Youth Center w Katowicach Autor artykułów popularnonaukowych na portalu Więc Jestem! Trener freelancer W czasie studiów: Przewodniczący w Studenckim Kole Psychologii Organizacji przy Uniwersytecie Śląskim Członek Koła Psychoterapii i Treningu Psychologicznego Redaktor Działu Wizualnego w magazynie "Reflektor. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.