Czy dopuszczalna jest sytuacja, gdy terapeuta utrzymuje z byłym klientem stosunki o charakterze przyjacielskim lub seksualnym?

Spotkanie dwóch osób zawsze okryte jest tajemnicą, a tajemnica ta odkrywana jest przez nich samych. Nigdy nie wiemy, kogo i gdzie uda nam się spotkać, i kim ten ktoś się dla nas stanie. Każde miejsce jest dobre na poznanie swojej drugiej połowy lub pokrewnej duszy. Do miejsc takich zaliczamy: szkołę, uczelnie wyższą, sklep, dyskotekę, a nawet kościół. Miejscem takim niestety może stać się także gabinet naszego terapeuty, a obiektem sympatii sam terapeuta. Relacja jaką terapeuta tworzy ze swoim pacjentem, jest specyficzna, sprzyja temu, by wytworzyła się między nimi bliska więź emocjonalna, więź nad którą zawsze trudniej zapanować jest pacjentowi. Klient, który trafia na terapię, oczekuje od swojego terapeuty zrozumienia, ufa mu i zwierza się ze swoich problemów. Od strony terapeuty otrzymuje poczucie bezpieczeństwa, empatii i afirmacji. To wszystko prowadzi do wytworzenia atmosfery, która sprzyja zbliżeniu się tych dwojga ludzi. Bliskość, która zrodzi się w gabinecie może być realizowana także poza nim. Po zakończonej terapii może przybrać postać przyjaźni, bądź związku erotycznego. Jednak czy sytuacja taka jest dopuszczalna? Czy wraz z końcem terapii, kończą się zasady panujące w gabinecie psychoterapeutycznym? Czy klient opuszczający gabinet swojego psychoterapeuty, tak naprawdę przestaje być jego klientem? Czy nawiązywanie relacji przyjacielskiej bądź seksualnej terapeuty z jego byłym klientem jest postępowaniem etycznym? Na te wszystkie pytania postaram się tu odpowiedzieć.

W świetle kodeksów etycznych

Zarówno Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa (2005), jak i Kodeks Etyczny Psychoterapeuty Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (2009), nie dostarcza informacji na temat przytoczonego wcześniej dylematu etycznego. Informację taką możemy jednak odnaleźć w Kodeksie etyki zawodowej psychoterapeuty Polskiej Federacji Psychoterapii. Jest w nim napisane, że psychoterapeuta nie powinien nawiązywać kontaktów seksualnych z byłym klientem, przez co najmniej dwa lata od zakończenia leczenia. Możemy więc zauważyć, że informacje zawarte w danych kodeksach nie są jednoznaczne. Co więc powinien zrobić terapeuta, który sam musi podjąć decyzję związaną z przedstawionym powyżej dylematem etycznym? W takiej sytuacji powinien przyjrzeć się pewnym kwestiom. Na samym początku warto, by psycholog przestudiował swój własny warsztat teoretyczny, coś na czym opiera się w swojej pracy. Już to może dać mu pewne wskazówki dotyczące dalszego postępowania. Następnie warto, by psycholog zwrócił także uwagę na czas trwania terapii. Jeśli bowiem jest ona długa, to pojawiający się żal wraz ze zbliżającym się jej końcem, jest czymś naturalnym i normalnie występującym. Kolejnym ważnym punktem jest intensywność terapii. Psychoterapeuta powinien mieć na uwadze to, że jego dalsza relacja z byłym klientem, może bardzo niekorzystnie wpłynąć na to, co podczas terapii zostało wypracowane. Ostatnim punktem na jaki psychoterapeuta powinien zwrócić uwagę, jest sposób w jaki jego klient reaguje na wieść o zakończeniu terapii. Jeśli wykazuje wyraźną niechęć to dalsze utrzymywanie z nim kontaktu, czy to przyjacielskiego czy seksualnego, nie ułatwi mu powrotu na terapię, oraz podjęcia ponownej pracy nad sobą (Jones, 2005). Terapeuta postawiony przed takim właśnie dylematem, powinien zasięgnąć porady swojego superwizora. Otrzyma wtedy opinię innej, bardziej doświadczonej osoby, a także będzie mógł spojrzeć na swój problem, jeszcze raz z szerszej perspektywy.

Opinia respondentów

W badaniach przeprowadzonych przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, ponad połowa badanych respondentów uznała, że relacja seksualna terapeuty z jego byłym klientem jest nieetyczna. Natomiast 6,4 proc. respondentów stwierdziło, że nawet przyjaźń między takimi osobami jest czymś nieetycznym. Można więc wyciągnąć wniosek, że takie zachowanie jest dla klienta krzywdzące, a ja postaram się przytoczyć jak najwięcej argumentów, aby móc to udowodnić (Pope, Tabachnick i Keith-Spiegiel, 2004).

Specyfika relacji terapeuta-pacjent

Przyjrzyjmy się samej relacji jaką tworzą terapeuta i jego klient. Jest to relacja niesymetryczna, w której terapeucie przypada rola autorytetu. Operuje on szeroką wiedzą na temat swojego byłego pacjenta. Wie jakie są jego problemy, lęki, pragnienia i słabości. Posiada przewagę, która nie znika wraz z zakończeniem terapii. Jeśli więc terapeuta jest kimś dominującym, pacjent staje się kimś podległym. Zależność ta może zrodzić toksyczność w relacji. Terapeuta świadomie bądź nieświadomie, zacznie wykorzystywać swoją przewagę nad pacjentem, która przeniesie się na grunt prywatny. Będzie mógł manipulować swoim byłym klientem i wywierać na niego nacisk. Natomiast były pacjent może wykazywać lęk i podległość, a także niebezpieczne przywiązanie w stosunku do swojego byłego terapeuty (Toeplitz-Wiśniewska, 2008). Warto zwrócić także uwagę na to, że klient, który zakończył już swoją terapię, powinien samodzielnie i spokojnie zacząć układać swoje życie po terapii. Obecność terapeuty może ten spokój zaburzyć, a także sprawić, że klient utraci to, czego się podczas psychoterapii nauczył. W interesie terapeuty leży, aby jego pacjent czuł się bezpiecznie nie tylko podczas samej psychoterapii, lecz także po jej zakończeniu (Jones, 2005). Dlatego moim zdaniem, dobry psycholog będzie unikał kontaktów przyjacielskich bądź seksualnych ze swoimi byłymi klientami, i będzie zawsze kierował się ich dobrem.

Kontakt seksualny terapeuty z byłym klientem

Przyjrzyjmy się bliżej kontaktom seksualnym, jakie mogą zaistnieć między terapeutą a jego byłym klientem. Analiza wyroków, które były wydawane w ciągu wielu lat w sprawach nawiązywania kontaktów seksualnych terapeuty z jego klientem, wykazała że psychoterapeuci, którzy twierdzili, że ich kontakty seksualne z pacjentem pojawiły się dopiero po zakończeniu terapii, częściej łamali zasady podczas trwania terapii, niż ci którzy tak nie twierdzili (Pope, Tabachnick i Keith-Spiegiel, 2004). Relacja seksualna terapeuty z jego byłym pacjentem, zawsze staje się krzywdząca dla pacjenta (Yaloma, 2003). Przewaga terapeuty nad pacjentem jaka rodzi się w gabinecie psychologicznym, zawsze już będzie funkcjonować, nawet po zakończonej terapii. Dlatego uważam, że całą odpowiedzialność za tego typu sytuacje zawsze powinien ponosić specjalista. To on jest dla klienta autorytetem, i to on powinien kierować się przede wszystkim dobrem swojego pacjenta, nawet jeśli osoba taka teoretycznie pacjentem być przestaje. Należy także zwrócić uwagę na szereg negatywnych konsekwencji jakie niesie za sobą kontakt seksualny terapeuty z jego byłym klientem. U pacjenta może pojawić się emocjonalna labilność (w psychologii pojęcie to oznacza szybkie i częste przechodzenie do stanów skrajnych emocjonalnie (Bilikiewicz,2006)), poczucie winy, brak zaufania do innych ludzi, ambiwalencja (rozumiana jest jako postawa, charakteryzująca się jednoczesnym występowaniem dwóch sprzecznych ze sobą stanów (Bilikiewicz,2006)), problemy natury poznawczej związane z brakiem koncentracji i złą pamięcią, lęk, izolacja, a nawet myśli samobójcze (Shopland, 1991). Biorąc pod uwagę tego typu konsekwencje, każdy terapeuta powinien przypomnieć sobie, że jego obowiązkiem jest zadbać o dobro i poczucie bezpieczeństwa klienta. Podejmując kontakty seksualne nawet z byłym pacjentem, psycholog nie przestrzega zasad etycznych, którymi powinien się kierować. W ten sposób krzywdzi pacjenta, a także samego siebie.

Podsumowanie

Nadal brakuje wszechstronnych danych, które ukazałyby stosunek psychologów do standardów etycznych. Dlatego psycholodzy wciąż nie mają konkretnych wytycznych, które byłyby pomocą w dokonywaniu przez nich wyborów (Rosenbaum, 1982; za: Brzeziński, Toeplitz-Winiewska, 2008). Dlatego uważam, że dużo zależy od nas samych. Od tego czy potrafimy obserwować i regulować swoje zachowania. Psychoterapeuta musi pamiętać, że były klient zawsze pozostaje klientem, a niesymetryczność relacji terapeuta- klient nie znika wraz z zakończeniem terapii. Chociaż kodeksy profesjonalnych stowarzyszeń nie są do końca zgodne, i nie dają jednoznacznej wskazówki jak się zachować, to jednak zawsze należy pamiętać, że relacja zarówno przyjacielska, jak i seksualna z byłym klientem nie jest dla niego nigdy dobra.

Bibliografia

  1. Yaloma, I. D. (2003). Dar terapii. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia.
  2. Pope, K. S. , Tabachnick, B. G. , Keith-Spiegel, P. (2004). Etyka praktyki psychologicznej- przekonania i zachowania psychologów terapeutów. W: J. Brzeziński, M. Toeplitz- Winiewska (red.), Praktyka psychologiczna w świetle standardów etycznych (s. 93-114). Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej „ Academica”.
  3. Jones, C. (2005). Czy dopuszczalna jest sytuacja, gdy doradca utrzymuję z byłym klientem stosunki o charakterze przyjacielskim bądź seksualnym? W: C. Jones, C. Shillito- Clarke, G. Syme, D. Hill, R. Casemore, L. Murdin (red.), Co wolno, a czego nie wolno terapeucie (s. 59-64). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  4. Pope, K. S. (2001). Sex between therapists and clients. Encyclopedia of women and gender: Sex similarities and differencies and the impact of socjety of gender, 2, 955-962.
  5. Kodeks Etyczno- Zawodowy Psychologa (2005; online). http://ptp.org.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=29 (dostęp 10 maja 2015).
  6. Kodeks Etyczny Psychoterapeuty Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (2009; online). http://www.synapsis.pl/Kodeks-Etyczny-Psychoterapeuty-Polskiego-Towarzystwa-Psychiatrycznego.html (dostęp 10 maja 2015).
  7. Kodeks etyki zawodowej psychoterapeuty Polskiej Federacji Psychoterapii ( Brak daty). http://www.psychoterapia-polska.org/kodeks-etyczny-pfp (dostęp 10 maja 2015).
  8. Shopland, S. N. (1991). Sex with ex-clients: Theoretical rationales for prohibiton. Ethics and behawior, 1(1), 35-44.
  9. Bilikiewicz, A. (2006). Psychiatria: Podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

 

Kontakt e-mail: agnieszka.buczek565@wp.pl Kierunek i rok studiów: Psychologia III rok, specjalności: Psychologia zdrowia i jakości życia;  Psychologia kliniczna człowieka dorosłego,  Zainteresowania: Interesują mnie seksuologia, osobowość człowieka oraz psychologia społeczna. (...)


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.