• Opublikowane 25 Wrzesień, 2017

Bariery i ograniczenia z jakimi spotykają się kobiety na rynku pracy

Kobiety w Europie Zachodniej prawo do bycia na rynku pracy wywalczyły dopiero niedawno, bo na początku XIX wieku, mimo to prawo do równego traktowania było egzekwowane dopiero w latach 70-tych do 90-tych. Do dzisiaj w tej płaszczyźnie działa Unia Europejska, jednak w niektórych państwach dalej nie udało się osiągnąć zamierzonych celów. Wydawałoby się, że przywileje nadane kobietom i wywalczone prawa będą respektowane i stosowane przez pracodawców, jednak dalej słyszy się konserwatywne i raniące opinie na ich temat, dyskryminuje je ze względy na płeć, a także stosuje różne nadużycia, pomimo ogromnego rozwoju sytuacji społeczno-ekonomicznej, edukacyjnej i zawodowej kobiet. Zastanawiające jest też to, że taki stan rzeczy to normalna rzeczywistość kobiet, z którą muszą się codziennie mierzyć, a większość z tych problemów jest bagatelizowana i usprawiedliwiana przez mężczyzn. W niniejszym artykule omówię kilka rodzajów barier i przeszkód, które mogą najczęściej napotkać kobiety w związku z wykonywaniem pracy zawodowej.

Przeszkody związane z równym traktowaniem i dostępem kobiet do rynku pracy oraz ich rozwoju można podzielić na kilka grup:

  1. Wewnętrzne bariery i ograniczenia
    Tego rodzaju bariery tkwią w samych kobietach i przejawiają się w wewnętrznych przeżyciach, rozterkach, wahaniach oraz obawach. Należy tutaj także wymienić niskie poczucie własnej wartości, niepewności oraz brak wiary we własne umiejętności i możliwości, które blokują awans zawodowy. Kolejnym ograniczeniem jest lęk przed sukcesem (fear of success). Termin ten został wprowadzony przez Horner i oznacza lęk przez odnoszeniem sukcesu i realizacji własnych celów. Efektem jest strach przed zajmowaniem kierowniczych stanowisk, a także brak odwagi do formułowania i wyrażania własnych potrzeb. Wpływa na to także „skromność fasadowa”, która polega na tym, że kobiety nie chcą promować własnej osoby i uważają, że to inni powinni je docenić, a przede wszystkim przełożony.
  2. Przypisywanie kobietom tradycyjnych ról
    Coraz częściej kobiety decydują się na odłożenie bądź nawet wyeliminowanie planów związanych z założeniem rodziny i macierzyństwem, ze względu na chęć rozwoju swojej kariery zawodowej. W takich wypadkach pojawiają się często problemy i niezrozumienie ich stanowiska, ponieważ uważa się, że kobieta powinna być zaangażowana w sprawy rodzinne, a praca powinna mieć charakter drugoplanowy. Podejście takie prowadzi do dyskryminacji kobiet skupiających się na karierze, ponieważ nie spełniają one swojej roli w społeczeństwie, co jest, nawet w XXI wieku, bardzo mocno piętnowane i wyśmiewane. K. Horney stwierdza, że oczekiwania społeczne wobec kobiet reprezentują patriarchalny ideał kobiecości, który ogranicza udział kobiet w życiu do wąskiej sfery erotyki i macierzyństwa (Horney, 2001).
  3. Konflikt rodzina-praca
    W momencie założenia rodziny na kobietę spadają dodatkowe obowiązki w postaci prac domowych, a także macierzyństwa. W większym stopniu obciążona jest nimi kobieta. Często ilość obowiązków w domu oraz pełne poświęcenie dziecku sprawia, że kobieta odsuwa rozwój pracy zawodowej na dalszy etap, co skutkuje stagnacją w pracy i nie rozwijaniem swojej kariery.
  4. Odmienna socjalizacja
    Proces (i jego rezultat) nabywania przez jednostkę systemu wartości, norm oraz wzorów zachowań, obowiązujących w danej zbiorowości nazywany jest socjalizacją. Kobiety i mężczyźni mają inne role w społeczeństwie, co generuje różne oczekiwania dotyczące pracy zawodowej, życia rodzinnego i związanych z tym oczekiwań wobec nich. Skutkami tego jest dyskryminacja przy zatrudnieniu i w samej pracy, konieczność zgadzania się kobiet na godzenie ról rodzinnych i zawodowych, utrudnianie przebiegu kariery. Odmienna socjalizacja wzmacnia również segregację zawodową według płci i pogłębia przepaść pomiędzy wysokością zarobków mężczyzn i kobiet.
  5. Dyskryminacja w zatrudnieniu
    Często zdarza się, że pracodawcy, a w szczególności mężczyźni, preferują zatrudniać tylko innych mężczyzn, podczas gdy wśród kobiet nie obserwuje się takiej solidarności. Przez taką politykę firm kobiety częściej muszą udowadniać swoją wartość, pracować efektywniej i popełniać mniej błędów.
  6. Syndrom „królowej pszczół”
    Polega na wzajemnym wykluczaniu się rywalek w obrębie własnej płci, które mogą być zagrożeniem w walce o wyłączną uwagę i szacunek. Skłonność ta występuje najczęściej w środowiskach zdominowanych przez mężczyzn.
  7. Segregacja zawodowa
    Dzieli się na segregację horyzontalną i wertykalną. Ta pierwsza polega na koncentracji aktywności zawodowej kobiet w mniej dochodowych dziedzinach, takich jak: edukacja, służba zdrowia, opieka społeczna, usługi. Segregacja wertykalna dotyczy ograniczenia możliwości wspinaniu się po szczeblach kariery kobiet i umieszczaniu na wysokich stanowiskach tylko mężczyzn. Istnieje również przeświadczenie, że kobiety nie mają predyspozycji do zajmowania stanowisk kierowniczych, ponieważ nie mają fizycznych, ani psychicznych predyspozycji.
  8. Syndrom „tokena”
    Zjawisko to zostało pierwszy raz zaobserwowane przez Rosabeth Moss Kanter i polega na zwiększeniu widoczności kobiet w branżach, gdzie zazwyczaj pracują mężczyźni. Ma to na celu dawać fałszywe wrażenie równości statusu społecznego przedstawicieli danych grup i braku dyskryminacji. Prowadzi to do wzmożonej obserwacji kobiet w miejscu pracy i wytykaniu ich niepowodzeń, co wywiera na nie presję do wykazywania swoich kompetencji i wkładania większego wysiłku w wypełnianie obowiązków.
  9. Wykluczenie z sieci kontaktów nieformalnych nawiązywanych w miejscu pracy
    Przejawia się niedopuszczeniem kobiet do nieformalnych spotkań, a niejednokrotnie rezygnacji z uczestnictwa w tych spotkaniach z powodu wypełniania obowiązków rodzinnych bądź też ze względu na niechęć do uczestnictwa w spotkaniach w męskim gronie.
  10. Stereotyp człowieka sukcesu
    Według Mandal (2004) stereotypem sukcesu jest mężczyzna lub osoba posiadająca cechy powszechnie uważane za męskie. Jest to krzywdzące dla kobiet, ponieważ narzucane jej role i społeczna presja wypełniania ról rodzinnych powoduje, że trudno jest zdobyć szacunek i sukces w świecie opanowanym przez mężczyzn. Zmusza ją to także do zrezygnowania z elementów kobiecości i pełne poświęcenie się pracy, podczas gdy mężczyznom osiągnięcie sukcesu przychodzi z większą łatwością.

Wyżej opisane przykłady barier pokazują, że mimo, iż kobiety mają prawo do równego traktowania na rynku pracy, dalej dominującą rolę odgrywają tu mężczyźni. Zmiany prawne w kwestii kobiet nastąpiły bardzo szybko, natomiast zmiany w wychowaniu i myśleniu zajmują o wiele więcej czasu. Czy uda się wyrównać szanse kobiet? Czy zwiększy się udział kobiet w rynku pracy? Myślę, że widząc stan sprzed kilkunastu lat i to, jak wygląda to teraz, jest na to szansa. Jednak oprócz zmiany nastawienia i podejścia mężczyzn do kobiet na rynku, należy również zmienić myślenie pań, które powinny wyjść poza ramy narzucanych ról oraz stereotypów i zacząć dostrzegać swoje możliwości i potencjał. Dlatego, jeżeli jesteś młodą kobietą, która dopiero wkracza na rynek pracy, mając wiedzę o barierach, jakie Cię czekają, nie daj się wciągnąć w istniejący system i nie akceptuj go takim jakim jest, a walcz o swoje prawa i rozwój swoich możliwości i kariery.

Autor: Dominika Krzywonos

Bibliografia:

  1. Gawrycka, M., Wasilczuk, J., Zwiech, P. (2007), Szklany sufit i ruchome schody – kobiety na rynku pracy, Warszawa: CeDeWu Sp. z o.o.
  2. Smyła, J. (2015). Młoda kobieta na rynku pracy. Szanse i ograniczenia. Kielce: Wyd. Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.
  3. K. Horney, (2001), Psychologia kobiety, tłum. J. Majewski, Poznań: Dom Wydawniczy Rebis

Artykuł:

https://studysites.sagepub.com/newman4study/resources/token.htm


Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.