• Opublikowane 26 Czerwiec, 2017

Aspekt inności w ujęciu pedagogicznym na podstawie bajek dla dzieci

Każdy z nas, jako człowiek, jest inny. Posiada swoją własną tożsamość, ma odmienny sposób bycia oraz wykształcone dane nawyki i zachowania. Odróżnia nas od siebie osobowość, cechy charakteru, wyznawane wartości, ale i wygląd zewnętrzny. Zastanówmy się… gdybyśmy wszyscy byli tacy sami, idealni – to czy świat nie byłby nudny? Inność nie jest niczym złym. Trzeba jednak mieć jej świadomość i potrafić ją zaakceptować. Niejednokrotnie wpływa ona w sposób negatywny na relacje międzyludzkie. Dlaczego tak jest? Dlaczego każdy z nas dąży do doskonałości i wyimaginowanego piękna, zacierając w ten sposób to, co jest tak naprawdę w życiu istotne i ważne? Inność często prowadzi do konfliktów, poróżnień, co gorsza nawet do odrzucenia i zniewagi. Bardzo ważnym elementem w toku wychowania małego dziecka jest nauka tolerancji i akceptacji drugiego człowieka – bez względu na jego pochodzenie, wyznawane wartości czy wygląd zewnętrzny. Najważniejsze to widzieć drugiego człowieka przez pryzmat jego wnętrza. Dlatego właśnie stanowi to tak ważny element wychowania. Aspekt inności jest poruszony niejednokrotnie w bajkach, pełniąc niejako funkcję kształcącą.

„Dzwonnik z Notre Dame” to film animowany, który opowiada o życiu i losach człowieka o imieniu Quasimodo. Jako dziecko porzucony i odgórnie skazany na niepowodzenie, a wszystko to tylko dlatego, że był inny, aniżeli reszta społeczeństwa. Inny pod względem wyglądu. Nieobdarzony śniadą cerą, prostą sylwetką, czy bujnymi włosami. Prosty chłopak o masywnej i barczystej posturze. Niejednokrotnie nazywany „potworem”. Za sprawą inności został skazany na samotność. Zamknięty i odizolowany od społeczeństwa pełnił rolę dzwonnika katedry Notre Dame. Wyszydzany, wyśmiewany, wytykany palcami, nieszczęśliwy i smutny – marzy o akceptacji i życiu wśród ludzi. Pewnego dnia Quasimodo za namową bierze udział w dorocznym festiwalu głupców, podczas którego poznaje piękną cygankę Esmeraldę. Czy osoba taka, naznaczona społecznie, zepchnięta na margines społeczny, w dodatku – nazwijmy rzecz po imieniu – brzydka, ma prawdo do normalnego życia? Co więcej, czy osoba taka ma prawo do miłości?

„Dzwonnik z Notre Dame” jest przykładem filmu animowanego, który świetnie obrazuje fakt odrzucenia drugiego człowieka od innych osób na podstawie jego odmienności. Wykluczenie, które nie warunkuje cech charakteru, osobowości, tego co jest przecież najważniejsze – wnętrza człowieka. Wykluczenie na podstawie wyglądu zewnętrznego. Bajka ta ma pokazać dzieciom, że to nie wygląd się liczy. Nie to jest w życiu najważniejsze. Co więcej, uczymy dziecko tolerancji.

Kolejnym przykładem, który świetnie obrazuje odrzucenie przez wzgląd na inność jest doskonale znana nam wszystkim baśń Hansa Christiana Andersena: „Brzydkie kaczątko”Swego czasu kacza mama wysiadywała jaja i oczekiwała potomstwa. Wreszcie nadszedł ten długo wyczekiwany dzień – na świat przyszły śliczne, malutkie, żółciutkie kaczątka. Nie wiadomo, dlaczego jedno jajko nie pękło, więc kacza mama wysiadywała je dalej i… czekała. Po kilku dniach skorupka pękła, wyszło z niej kaczątko, jednakże było ono inne niż reszta rodzeństwa – brzydkie! Jak to każda matka – dumna ze swoich dzieci, mama kaczka wybrała się na podwórko, by pochwalić się swoimi dziećmi. Tamtejsze ptactwo – kury, gęsi i kogut – zobaczywszy kaczątko, które jest „inne”, zaczęły się wyśmiewać, przezywać, bo przecież było ono duże, brzydkie i niepodobne do reszty. Przezwiska zrobiły swoje – kaczątko przyjęło miano: „brzydkiego kaczątka”. Wyśmiewane i wyszydzanie nie wytrzymało tego i uciekło. Błąkało się, szukając swojego pochodzenia i miejsca na ziemi. Przeganiane z kąta w kąt. Nieustannie wyszydzane czuło się skrzywdzone przez los. Nadeszła zima. Smutne i nieszczęśliwe spędzało czas w samotności. Gdy zawitała wiosna, brzydkie kaczątko zauważyło nad stawem piękne łabędzie. Z jednej strony czuło ogromną chęć zaprzyjaźnienia się z nimi, z drugiej strony zaś lęk, że znowu zostanie wyśmiane, bo przecież jest brzydkie. Brzydkie kaczątko, nie myśląc zbyt długo, odruchowo, ale i niepewnie zmierzyło w kierunku pięknych ptaków. Ku zdziwieniu kaczątka łabędzie nie tylko przywitały go bardzo serdecznie, ale i uświadomiły mu, że wcale nie jest brzydkie! Właśnie tak – brzydkie kaczątko się zmieniło, dorosło i było tak naprawdę od samego początku pięknym łabędziem.

Baśń ta doskonale odzwierciedla fakt odrzucenia na podstawie inności, jaką stanowi wygląd zewnętrzny. Najbiedniejsi, niezaradni, osoby: z niskim wykształceniem, niepełnosprawne oraz przewlekle chore, często tworzą grupę osób zmarginalizowanych i społecznie wykluczonych. Niejednokrotnie grupę tę rozszerza się o osoby potocznie uznawane za brzydkie – takie, które nie wpasowują się w wyimaginowany wzór, ideał wyglądu zewnętrznego człowieka, który został najzwyczajniej i bezpodstawnie wykreowany przez ogół społeczeństwa.

Inność może być również rozpatrywana pod względem odmienności kulturowej. Bardzo dobrze jest to zobrazowane w amerykańskim filmie animowanym Walta Disney’a: „Pocahontas”. Anglicy, na czele z rządnym władzy i pieniędzy gubernatorem Ratcliffe przypływają na nowe lądy w poszukiwaniu złota. Przybywają z misją! Indianie zaś byli dla nich jedynie bandą nic nie znaczących dzikusów. Przepiękna Pocahontas, o włosach kruczoczarny, córka wodza, zaczyna się spotykać z jednym z przybyszów – młodym podróżnikiem Johnem. Dochodzi do zetknięcia się dwóch różnych światów. Stanowią oni dwie zupełnie odmienne jednostki kulturowe. Rodzi się pomiędzy nimi przyjaźń. Pocahontas początkowo jest bardzo nieufna, jednak obdarza przybysza zaufaniem i wprowadza go w świat indiańskich wierzeń. Podczas wspólnych spotkań pokazuje mu świat, w którym mieszka, z zupełnie innej perspektywy, przedstawia piękno natury, urokliwość i magię tej okolicy. Wkrótce przyjaźń przeradza się w miłość. John zrozumiał, że to, co chcą zrobić jego ludzie, doprowadzi do ruiny zarówno przyrodę, jak i kulturę tutejszych mieszkańców.

„Pocahontas” jest kolejnym przykładem, który obrazuje inność – tym razem za sprawą odmienności kulturowej. Anglicy zamknięci tylko i wyłącznie na swój własny punkt widzenia, egoistyczni i złowrodzy, nazywają Indian „dzikusami”. Nie potrafią zaakceptować ich odmienności kulturowej, innego ubioru, sposobu życia i zachowań. Wielokulturowość jest zjawiskiem niezmiernie dynamicznym, a przy tym składa się na nią wiele czynników. Może być rozpatrywana pod względem terytorialnym, historycznym, czy migracji. W dobie współczesnych czasów wiele rodzin zmienia miejsce zamieszkania w pogoni za lepszym życiem. Stanowią oni swego rodzaju odrębność kulturową. Na co dzień w szkole spotykają się dzieci, które wywodzą się nie tylko z różnych środowisk wychowawczych, ale i takie, które pochodzą z różnych zakątków świata. Bardzo ważny element stanowi edukacja wielokulturowa, która jest procesem związanym z reformą szkolnictwa, a przy tym stanowi podstawę edukacyjną dla uczniów. Odrzuca rasizm, dyskryminację w szkołach i społeczeństwie. Pozwala zrozumieć dzieciom to, że ktoś wyglądający inaczej niż my nie jest kimś gorszym, z kim nie należy się zadawać. Szczególny nacisk należy kłaść na wychowanie uwrażliwiające na inność. Od dawien dawna społeczeństwa starają się spajać i komunikować, jednakże bardzo często tworzą pomiędzy sobą mur, odgradzając się, wytyczając granice, kreują mentalność odmiennych dla siebie wartości. Im więcej nawarstwia się różnic, tym częściej dochodzi do konfliktów, w tym właśnie do konfliktów międzykulturowych. Jak tego uniknąć? Czy znany jest tak zwany klucz do sukcesu? Wystarczy pamiętać o kilku podstawowych rzeczach. Wzajemne zauważanie różnic, zauważanie przede wszystkim siebie, poznawanie się i umiejętność zrozumienia.

Pamiętajmy, że to co jest nieodzownym elementem wychowania, a zarazem wykształca w wychowanku pożądaną umiejętność zgodnego życia w społeczeństwie jest: tolerancja oraz dialog. Pedagog musi mieć świadomość tego, iż edukacja małego dziecka nie odbywa się nigdy w izolacji od uwarunkowań społeczno-moralnych. Co więcej ma miejsce nawet poza obszarem szerszych idei i wpływów, o szerszym zasięgu – kulturowym oraz cywilizacyjnym. Bardzo ważny element stanowi wrażliwość moralna oraz w tym również umiejętność rozróżniania dobra od zła. Niejednokrotnie bajki pełnią bardzo ważną i zasadniczą rolę jaką jest uwrażliwianie na inność. Składają się na nie zarówno niwelowanie uprzedzeń, jak i również obalanie negatywnych stereotypów. Z pewnością jest to proces złożony, długotrwały i nie łatwy, ale bezsprzecznie osiągalny.

 

Autor: Izabela Szczygioł

Bibliografia:

  1. Pedagogika społeczna 1, (red.) E. Marynowicz-Hetka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2006.
  2. Pedagogika społeczna 2, (red.) E. Marynowicz-Hetka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2007.
  3. Edukacja wobec dylematów moralnych współczesności, (red.) F. Adamski, A. M. de Tchorzewski, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1991.
  4.  

Pomoc psychologiczna

Studenci i Doktoranci Uniwersytetu Śląskiego mogą korzystać z bezpłatnego wsparcia psychologicznego i poradnictwa w Centrum Obsługi Studenta.

Skontaktuj się ze specjalistami w następujących obszarach:

W celu ustalenia terminu indywidualnej konsultacji psychologicznej prosimy o kontakt drogą elektroniczną lub telefonicznie.